Grensshoppen is spannend en toch vertrouwd

12 december 2018

Nederlanders die winkelen in Kleve. Duitsers die de bazaar afstruinen in het Poolse Słubice. Oekraïners die handelen in elektronica bij de EU-grens van het Poolse Medyka. Grenswinkelaars hebben veel verschillende motieven, maar één ding hebben ze gemeen. Ze vinden het spannend en toch vertrouwd. Dat blijkt uit het mede door NWO-gefinancierde promotieonderzoek van Bianca Szytniewski.

De rivier de Oder bij Frankfurt. Grens tussen Duitsland en Polen.De rivier de Oder bij Frankfurt. Grens tussen Duitsland en Polen. Foto: Shutterstock

Bianca Szytniewski (Radboud Universiteit en Universiteit Utrecht) onderzocht de motieven en ervaringen van mensen die in een grensregio wonen en regelmatig de grens overgaan voor winkelen of vrijetijdsbesteding. Ze hield diepte-interviews bij Kleve, Słubice en Medyka en onderzocht beleving, beweging over de grens, culturele en sociale verschillen en overeenkomsten in een grensregio.

Voor de Nederlanders die naar Kleve op 18 kilometer van Nijmegen rijden, gaat het volgens Szytniewski om de wisselwerking tussen het dagelijkse en exotische.

Duitsers die bij de grensstad Frankfurt-Oder de brug overgaan naar het Poolse Słubice zijn grofweg in te delen in twee typen. De ene groep woont dichtbij en komt er voor de dagelijkse boodschappen. De andere groep woont verder weg en gaat als dagtrip naar de Poolse bazaar. Szytniewski: "Die tweede groep komt voor de vrijetijdsbesteding, het struinen, het bekende en tegelijkertijd het onbekende."

Van Oekraïne naar Polen

Een bijzondere grens in het onderzoek van Szytniewski is die van Oekraïne met Polen bij het Poolse Medyka. Het is een EU-grens, er kan taxfree geshopt worden en er gelden strikte regels rond invoer en uitvoer. Zestig procent van de Oekraïners die daar de grens oversteken doen dat meerdere keren per week. Het zijn de zogeheten 'regionauten'. Ze handelen in levensmiddelen, elektronica en auto-onderdelen. Sommige geïnterviewden gaven aan dat ze hun Oekraïense buren eigenlijk vaker zagen bij de grens dan in hun eigen dorp of stad.

Veel regionauten komen lopend de grens over en carpoolen op de terugweg naar de Oekraïne. Zo rekken ze de uitvoerregels op. Want meer personen per auto betekent dat ze meer goederen mogen meenemen. Op de parkeerplaats net in Oekraïne worden de goederen vervolgens verdeeld en gedistribueerd. 

De grensshoppers hebben dus bij elke grens zo hun eigen motieven en redenen. De overeenkomst is dat de grenswinkelaars op alle drie de plekken het onbekende aantrekkelijk vinden. Volgens Szytniewski geven de mensen zelf betekenis aan de grenzen: "En dit beïnvloedt ook of en hoe vaak ze de grens overgaan."

Meer informatie

Bianca Szytniewski (1985) werkte als promovendus aan de Radboud Universiteit en als docent aan de Radboud Universiteit en de Universiteit Utrecht. Sinds september 2017 werkt ze als onderzoeker bij de DSP-groep.
Het promotieonderzoek van Bianca Szytniewski is project 1 van het Unfamiliarity-project dat mede gefinancierd wordt door NWO uit het programma EUROCORES European Comparisons in Regional Cohesion, Dynamics and Expressions (EuroCORECODE). Szytniewski promoveerde op 7 december 2018 op haar onderzoek getiteld Cross-Border shopping in European borderlands: A study on familiarity and unfamiliarity. Haar promotor was prof. dr. F.W.M. (Frans) Boekema (RU). Copromotors waren dr. B.H.A. (Bas) Spierings (UU), dr. B.M.R. (Martin) van der Velde (RU).

Bron: NWO