Zes toekenningen in Open Programma aard- en levenswetenschappen

12 november 2018

In oktober 2018 hebben twee commissies in totaal 56 aanvragen beoordeeld in het Open Programma voor aard- en levenswetenschappen. Het domeinbestuur besloot zes nieuwe projecten te honoreren. Deze gaan over temperatuur en geslachtsbepaling, veerkracht en herstel van tropische bossen, besluitvorming in individuele cellen, vulkanische vervuiling en uitsterfgolven, planten die elkaar aanraken, vitamine B5 en stofwisselingsziekten.

Gehonoreerde projecten

Temperature fluctuations as universal engine for evolutionary diversification of sex-determination: a theoretical study using mechanistic models
Prof.dr. Ido Pen, RUG
Evolutionaire fluctuaties in geslachtsbepaling aangedreven door fluctuaties in temperatuur
De mechanismen die bepalen waarom een individu vrouw of man wordt variëren enorm in het dieren- en plantenrijk: van puur genetisch tot puur omgevingsbepaald en alles daartussenin. Het is nog steeds een raadsel hoe dat komt. Variatie in omgevingstemperatuur lijkt belangrijk omdat veel genetische ontwikkelingsprocessen gevoelig zijn voor variatie in temperatuur. Met behulp van theoretische computermodellen gaan we voorspellingen doen over die evolutionaire rol van temporele en ruimtelijke temperatuursfluctuaties in geslachtsbepaling. In samenwerking met experimentele groepen testen we die voorspellingen in verschillende diersoorten zoals wormen, vliegen en hagedissen.

Structure, Biodiversity and Ecosystem Functioning of dry and wet secondary forests (S-BEF)
Prof. dr. Frans Bongers, WUR
Natte en droge tropische bossen verschillen in veerkracht
Tropische bossen verdwijnen door ontbossing, maar kunnen weer op natuurlijke wijze teruggroeien. Deze nieuwe, secundaire bossen zijn rijk aan boomsoorten met diverse eigenschappen en herstellen snel na verstoring. Ze reageren veerkrachtig op klimaatverandering zoals toenemende droogte. Veerkracht combineert resistentie en herstel. We denken dat droge bossen vooral erg resistent zijn tegen droogte, en natte bossen vooral snel herstellen na droogte. Dit onderzoek analyseert de oorzaken en mechanismen van de verschillen in veerkracht tussen droge en natte tropische bossen: kennis ten behoeve van bosherstel en herbebossing in de tropen.

Cellular decision-making: Choosing transcriptional responses to environmental cues by individual cells
Dr. Klaas Willem Mulder, Radboud Universiteit
Besluitvorming in individuele cellen
Een cel in het lichaam is zelden alleen; zelfs wanneer dit het geval is ontvangt het continu signalen uit de omgeving. Deze signalen zijn cruciaal voor de vroege ontwikkeling van het embryo, maar ook voor het herstel van weefsels na beschadiging of tijdens een ziekte. Dit project probeert te begrijpen hoe cellen kiezen hoe ze gaan reageren op deze signalen en welke processen in de cel deze keuze beïnvloeden.

Deadly LIPs: Volcanogenic phytotoxic pollution during the end-Triassic extinction
Dr. Bas van de Schootbrugge, UU
Vulkanische vervuiling in het verleden als oorzaak voor massaal uitsterven
De relatie tussen grootschalig vulkanisme en uitsterfgolven, zoals op de Trias-Jura grens (201 miljoen jaar geleden) is geaccepteerd, maar de exacte mechanismen blijven moeilijk te bepalen. Dit project gebruikt de uitstoot van kwik en PAKs om de directe effecten van vulkanisme op de biosfeer te bestuderen. Trias-Jura sedimenten bevatten hoge concentraties kwik, PAKs, en afwijkende (mutagene) pollen en sporen, die duiden op extreme stress. Door vergelijking van sedimenten uit Europese en Nieuw-Zeelandse boorkernen kunnen we de regionale versus globale effecten begrijpen. We gebruiken daarbij ook voor het eerst Trias sedimenten uit Winterswijk.

Every time we touch, I feel the static – molecular basis of touch-induced leaf movement
Dr. Kaisa Kajala, UU
Hoe planten elkaar op de tast waarnemen
De wereldwijde bevolkingsgroei vereist een enorme toename in de wereldvoedselproductie. Daarom zullen voedselgewassen in hogere dichtheden moeten worden gekweekt en dit vergt een optimale reactie van planten op die hoge dichtheden. De onderzoekers ontdekten een aantal jaar geleden een nieuwe reactie van planten waar ze via aanraking buurplanten opmerken. De onderzoekers willen ontrafelen hoe planten tast gebruiken, hoe ze die signalen verwerken op cel-specifiek niveau en hoe dit tot groeiaanpassingen leidt. Met deze kennis kunnen de reacties van planten worden geoptimaliseerd voor groei bij hogere plantdichtheden.

Identification of the microbiome species and their kinases required for an inter-organismal Coenzyme A synthesis pathway
Prof.dr. Ody Sibon, UMCG
Darmbacteriën helpen patiënten met een stofwisselingsziekte
Coenzyme A (CoA) is een belangrijke stof die stofwisselingsprocessen in ons lichaam goed laat verlopen. Er wordt gedacht dat mensen alleen CoA kunnen maken vanuit vitamine B5 uit voedsel. Mensen die geen CoA kunnen maken vanuit vitamine B5 zijn ongeneeslijk ziek. Eerder hebben we gevonden dat CoA ook gemaakt kan worden vanuit een ander beginproduct, pantetheïne. We hebben bij toeval ontdekt dat voor deze alternatieve manier darmbacteriën nodig zijn. We gaan onderzoeken welke bacteriën dit zijn en hoe ze dat doen. Deze kennis helpt de ontwikkeling van een middel voor patiënten die zelf geen CoA kunnen maken.

 

Bron: NWO