Autobiografieën over depressie bieden meer dan aangrijpend ziekteverhaal

21 september 2018

Autobiografieën over depressie kunnen een belangrijke rol spelen in het verspreiden van kennis over deze sombere ziekte. Dat blijkt uit onderzoek van Anne-Fleur van der Meer (Vrije Universiteit Amsterdam). Van der Meer laat zien dat autobiografische boeken meer zijn dan een aangrijpend ziekteverhaal. Ze bieden ook handreikingen voor hoe we depressie kunnen verwoorden en begrijpen. Van der Meer promoveert op 27 september met NWO-financiering uit het programma Promoties in de geesteswetenschappen.

Er wordt tegenwoordig veel gedaan om onze kennis over depressie te vergroten en om het taboe rond depressie weg te nemen. Er zijn depressiegala's, gezondheids-apps en overheidscampagnes op radio en televisie. Patiënten delen hun ervaringen met het brede publiek en schrijven autobiografische boeken.

Anne-Fleur van der Meer analyseerde de verteltechnieken in een aantal recente en veel verkochte autobiografische boeken over depressie en ging na wat de functie van deze teksten in de samenleving kan zijn. Ze bestudeerde onder andere het boek Pil van pianist en ex-cabaretier Mike Boddé, Kikker gaat fietsen van emeritus hoogleraar Franse letterkunde Maarten van Buuren en Shoot the Damn Dog van de overleden Britse auteur Sally Brampton.

Van der Meer bekeek hoe de schrijvers de informatie en ideeën van anderen in hun teksten verwerken. Ze deed hiervoor onder andere intertekstualiteitsonderzoek waarin ze de autobiografieën vergeleek met de originele bronnen.

Van der Meer ontdekte dat depressieve schrijvers vaak creatief gebruikmaken van inzichten van psychiaters, citaten uit handboeken en zinnen uit wetenschappelijke artikelen. De auteurs lezen bovendien werken van Sartre en Dante, kijken naar speelfilms en raadplegen zelfhulpliteratuur en geven daar een eigen draai aan. Ze doen in hun boeken verwoede pogingen om de regie terug te krijgen over hun eigen gezondheid, passen de bronnen aan en geven commentaar.

Van der Meer demonstreert dat autobiografieën hun lezers een leidraad bieden voor hoe, en met welke bronnen, je depressie kunt begrijpen en betekenis kunt geven. Op die manier kunnen de autobiografieën bijdragen aan de kennis over en de omgang met depressie in onze samenleving.

Het onderzoek van Anne-Fleur Van der Meer werd gefinancierd door NWO vanuit het domein Sociale en Geesteswetenschappen. Haar proefschrift 'Ladders naar het licht' verschijnt ook als handelseditie.

Onderzoek via Narcis [NWO-onderzoek]

 

Bron: NWO