Adaptatie: aanleiding tot conflict of hulpmiddel voor samenwerking?

Inzichten vanuit onderzoeksprogramma over conflicten en klimaatveranderingen tijdens Adaptation Futures 2018

28 juni 2018

Klimaatinterventies kunnen conflicten verergeren wanneer ze de onderliggende sociale en ecologische dynamiek niet aanpakken en zo voortbouwen op bestaande ongelijkheden. Dit was een bevinding van onderzoekers van het - door DFID-gefinancierde en door NWO-WOTRO-beheerde - Conflict and Cooperation in het Management of Climate Change (CCMCC) onderzoeksprogramma tijdens Adaptation Futures 2018 in Zuid-Afrika. Hier waren vier van de zeven projecten vertegenwoordigd om hun eindresultaten te presenteren.

Foto: Daniel Murdiyarso for Center for International Forestry Research (CIFOR), Flickr CC

Hoewel de vier projecten verschillende aandachtsgebieden hadden en verschillende landen besloegen, richtten ze zich allemaal op aanpassingsinterventies en op de onbedoelde, onverwachte of onvoorziene effecten van dergelijke aanpassingsinterventies.

Picture: Claire Mathieson (CrossConsulting)

"Adaptatie-interventies zouden een sociale landschapsbenadering moeten hanteren", zei Sebastiaan Soeters van het TICCI project. Hij baseerde zich hierbij op een case study over Fulani-herders en conflicten die voortkomen uit aanpassingsinterventies in het noorden van Ghana. "We moeten ons niet richten op specifieke doelgroepen zonder rekening te houden met het bredere sociale landschap waarvan zij deel uitmaken, want gemeenschappen zijn niet homogeen." Soeters legde uit dat inzicht in machtsverhoudingen en conflictdynamiek cruciaal is. Dat dit zich niet moet beperken tot het simpelweg adviseren van gemeenschappen. "In  het adviseren van deze gemeenschappen wordt ongelijkheid gehandhaafd. Nomaden bijvoorbeeld maken geen deel uit van gemeenschappen en hebben daarom geen stem als we hen adviseren. We moeten de lokale machtsverdelingen in ogenschouw nemen."

Het CALCNR project heeft zich steeds gericht op conflicten en onrechtvaardigheden over natuurlijke hulpbronnen, en dit blijft zo met de focus op adaptatie-interventies. Dit project richt zich op waterbeheer in Bangladesh, en  overstromingsgebieden en multifunctionele landschappen rond water en bosbouw in Nepal. "Klimaatverandering triggert, intensiveert of vermenigvuldigt conflicten en bleek bestaande samenwerking rond natuurlijke hulpbronnen te ondermijnen in de helft van de onderzochte gevallen", zei de projectleider van het project, Dr Parvin Sultana.

REDD+ bevindingen

Picture: Claire Mathieson (CrossConsulting)

Twee van de CCMCC-projecten richten zich op REDD +,wat doorgaans wordt gezien als een schoolvoorbeeld van een mitigatiemechanisme. "Mitigatie maakt deel uit van onze wereldwijde aanpassingsactiviteit", verklaarde Courtney Work van het MOSAIC project. "Wat we daarvan hebben geleerd is dat beperking en aanpassing geen twee afzonderlijke verschijnselen zijn."

"REDD + is wereldwijd neergezet als mitigatie, maar wordt lokaal bekeken met een adaptatielens," zei Dr. Poshendra Satyal van het CoCooR project. "REDD + biedt mogelijkheden om de adaptatiecapaciteit te verbeteren door middel van aanvullende voordelen."

Zij legde uit dat conflict niet noodzakelijk slecht was omdat het ook een belangrijke aanjager van verandering kan zijn. "We hebben voorbeelden van conflicten gezien over erkenning en participatie." Deze conflicten onthullen onderliggende onrechtvaardigheden die een interventie mogelijk verbetert. "REDD+ is een aanjager van conflicten als gevolg van concurrerende claims op land, maar in sommige gevallen heeft REDD+  nieuwe ruimte geboden voor discussies tussen belanghebbenden."

Via conflict naar meer rechtvaardigheid

Foto: Claire Mathieson (CrossConsulting)

De deenemers, waaronder donoren, onderzoekers en praktijkmensen, werd geconfronteerd met een aantal bevindingen die het huidige beleid en de huidige praktijken ter discussie stellen. "Conflicten kunnen heel onthullend zijn. Het kan onderliggende dynamieken onder de aandacht brengen, mensen mobiliseren om hun stem te laten horen en ruimte creëren voor onderhandeling, "zei Corinne Lamain, CCMCC-programmacoördinator. "Tegelijkertijd kan samenwerking dynamieken juist verhullen. Bied krachtdynamiek mensen de mogelijkheid om hun stem te laten horen, bijvoorbeeld in platforms met meerdere belanghebbenden." Lamain legde uit dat het niet altijd gaat om het verminderen van conflicten, maar om het transformeren van conflicten naar meer rechtvaardige bewegingen.

CCMCC: onderzoeksprogramma over conflict en klimaatverandering

Het vijfjarige CCMCC-ondrzoeksprogramma, dat binnekort afloopt, toonde aan dat conflictdynamiek alomtegenwoordig is in contexten waar klimaatbeleid wordt geimplementeerd. Interventies naar aanleiding van klimaatverandering zijn vaak gebaseerd op bestaand beleid en houden daarmee bestaande ongelijkheden in stand. "Om te voorkomen dat we gewelddadige conflicten veroorzaken, is het van het grootste belang rekening te houden met reeds bestaande inzichten in  conflictgevoeligheid," zei Lamain. De toekomstige ontwikkeling en implementatie van klimaatinterventies moeten dus meer conflictgevoelig zijn. De bevindingen van CCMCC bieden handreikingen om dit in een aantal contexten te bereiken.

Presentaties (in het Engels)


Bron: NWO