Onderzoek naar aandoeningen aan het centrale zenuwstelsel

Vier Nederlandse onderzoeksgroepen gaan van start binnen het ERA-NET NEURON

28 maart 2017

Aandoeningen aan de hersenen zijn belangrijke oorzaken voor morbiditeit, mortaliteit en verminderde levenskwaliteit. Ongeveer 1 miljard mensen lijdt aan aandoeningen aan het centrale zenuwstelsel, zoals traumatisch hersenletsel en ruggenmergletsel. Om het biomedisch en gezondheidsonderzoek op het gebied van ziekte gerelateerde neurowetenschappen te bevorderen, hebben vier Nederlandse onderzoeksinstituten de krachten met buitenlandse partners gebundeld. Hiermee hebben zij een extra investering gerealiseerd van 4,3 miljoen euro voor transnationale onderzoeksprojecten binnen de call ‘External Insults to the Nervous System’ van het ERA-NET NEURON.

Voor Nederland was het de eerste keer dat het deelnam aan een onderzoeksprogramma van het NEURON-netwerk. De Nederlandse deelname aan NEURON is een initiatief van het NWO-regieorgaan Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie (NIHC) en de Hersenstichting. Het wordt ondersteund door het NWO-wetenschapsterrein Aard- en Levenswetenschappen en door de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMw). Het Nederlandse deel van het NEURON-onderzoeksprogramma is onderdeel van de Topsector Life Sciences & Health.

Lijst met gehonoreerde voorstellen

Hieronder vindt u een alfabetische lijst met de vier gehonoreerde voorstellen waarbij Nederlandse partners betrokken zijn en een korte beschrijving van hun onderzoeksproject.

RepImpact: Herhaalde impact op het hoofd (zonder hersenschudding) - corticale veranderingen en de klinische consequenties
Projectleider: Inga Katharina Koerte, MD PhD, Ludwig-Maximilians-Universität München (Duitsland)
Nederlandse partner: Alexander Leemans, PhD, PROVIDI Lab (UMC Utrecht)
Andere partners: Onderzoeksgroep Bewegingscontrole en Neuroplasticiteit KU Leuven (België), Tel Aviv University (Israël), Oslo Sports Trauma Research Center (Noorwegen) en Institute of Neuroimmunology , Slovak Academy of Science (Slowakije)

Een klap op het hoofd bij sport, zoals bij het koppen van een voetbal, hoeft geen acute symptomen van een hersenschudding te geven. Dit hoeft niet te betekenen dat zo’n klap niet schadelijk is. Met nieuwe MRI technieken kan aangetoond worden of er veranderingen in de microstructuur van de hersenen kunnen optreden wanneer iemand herhaaldelijk zo’n klap op zijn hoofd krijgt. Het doel van deze studie is het opsporen en karakteriseren van deze veranderingen.

De studie volgt jonge voetballers over meerdere jaren. Veranderingen in de structuur, functie en connectiviteit van de hersenen worden in kaart gebracht. Ook wordt er onderzocht welke risicofactoren er zijn.

REACT NSCs : Inductie van reactieve neurale stamcellen door traumatisch hersenletsel in de volwassen hippocampus
Projectleider: Dr. Juan M Encinas, Achucarro Basque Center for Neuroscience (Spanje)
Nederlandse partner: Dr. Carlos P Fitzsimons, Swammerdam Institute for Life Sciences (Universiteit van Amsterdam)

Andere partners: Neurocentre Magendie, Bordeaux (Frankrijk), Dr. Veerle Baekeland, Department of Neurosciences, Laboratory for Neurobiology and Gene Therapy Katholieke Universiteit Leuven (België) 
In Europa hebben meer dan 8 miljoen mensen traumatisch hersenletsel (THL). Een aantal belangrijke hersenfuncties die aangedaan kunnen zijn, heeft hun oorsprong in de hippocampus. Deze kwetsbare hersenstructuur is erg belangrijk voor het geheugen, leren en de controle over angst en stress. Na traumatisch hersenletsel is er sprake van krimp en verminderd functioneren van de hippocampus. Daarnaast is het proces waarbij de hippocampus nieuwe hersencellen aanmaakt uit neurale stamcellen aangedaan.

Het doel van dit onderzoek is uit te zoeken wat de specifieke veranderingen zijn in de neurale stamcellen en nieuwe hersencellen als gevolg van THL en wat de impact is op het functioneren van de hersenen en op het gedrag. 

Meer informatie

AxonRepair: herstel van de spinale banen - het opheffen van de neuron-intrinsieke rem op axon regeneratie
Projectleider en coördinator: Joost Verhaagen, Netherlands Institute for Neuroscience
Andere partners: John van Geest Center for Brain Repair (UK), Wolfson Center for Age-Related Disease (UK), German Center for Neurodegenerative Disease (Duitsland), McGill University Faculty of Medicine (Canada) en Institute of Neuroimmunology Slovak Academy of Sciences (Slowakije).

Bij ruggenmergschade is de verbinding tussen de zenuwcellen in de hersenen en de rest van het lichaam verloren gegaan, waardoor het deel van het lichaam onder de beschadiging verlamd is. De beschadigde zenuwvezels (axonen) herstellen niet meer. Er zijn twee obstakels voor het herstel van de beschadigde axonen. Ten eerste, de zenuwcellen zijn niet in staat het noodzakelijke herstelmechanisme aan te zetten. Ten tweede, de zenuwcel moet de benodigde stoffen, zoals groei-eiwitten, naar het uiterste punt van de zenuwvezel transporteren. Door een barrière in de cel kunnen deze groei-eiwitten niet van de cel naar het axon. Het doel van dit onderzoek is een manier te vinden om deze twee obstakels weg te nemen om herstel van de beschadigde axonen te stimuleren. Dit kan op termijn leiden tot een nieuwe behandeling voor patiënten met ruggenmergschade.

TAI-MRI: een nieuw schema voor de classificatie van traumatische axon schade, gebaseerd op klinische en verbeterde MRI biomarkers
Projectleider: Anne Vik, Dept. of Neuroscience, Norwegian University of Science and Technology (Noorwegen)
Nederlandse partner: Rashindra Manniesing, Diagnostic Image Analysis Group (Radboudumc)
Andere partners: Department of Radiology Antwerp University Hospital (België), Addenbrooke’s Hospital (UK)

Bij traumatisch hersenletsel kunnen axonen beschadigd raken. Axonen zijn de uitlopers van hersencellen die zenuwsignalen transporteren. Beschadigde axonen zijn niet meer (volledig) in staat om de zenuwsignalen door te geven. Schade aan axonen was voorheen moeilijk in beeld te brengen, maar dit is met nieuwe MRI technieken nu wel goed mogelijk.  Daardoor kan de mate van axonschade beter omschreven worden en nauwkeuriger gerelateerd worden aan de ernst van de problemen en symptomen die de patiënt ervaart. Doel van dit project is een classificatiesysteem te ontwikkelen waarmee de ernst van axonschade na hersenletsel beter omschreven wordt. Hierbij worden computeralgoritmes ontwikkeld onder andere op basis van diepe neurale netwerken voor het automatisch interpreteren van de MR afbeeldingen. Met het nieuwe classificatiesysteem kunnen artsen een betere prognose geven aan de patiënt. 

Bron: NWO