Tsunami of bottleneck: hoe taal het beleid over migratie stuurt

28 juni 2017

Taal heeft een sturende werking op politiek beladen producten van onderhandeling en strijd zoals migratie en mobiliteit, blijkt uit promotieonderzoek van Mark van Ostaijen. Omdat er in Nederland werd gesproken in termen van ‘schaduwzijden’, ‘tsunami’ en ‘dweilen met de kraan open’, werd het mogelijk om allerlei nieuwe wet- en regelgeving op te tuigen. Van Ostaijen promoveerde vrijdag 23 juni aan de Erasmus Universiteit Rotterdam met NWO-financiering uit het programma Urban Europe.

Lodewijk Asscher (PvdA) wordt geinterviewdLodewijk Asscher (PvdA) Foto: Phil Nijhuis (Hollandse Hoogte)

De afgelopen formatie ‘liep stuk op migratie’. Maar wat migratie is, is allesbehalve vanzelfsprekend. Van Ostaijen onderzocht hoe de Europese Commissie, de Rijksoverheid en de gemeenten Rotterdam en Den Haag tussen 2002 en 2014 ‘free movement’ interpreteerden als migratie of mobiliteit. Het onderzoek laat zien welke metaforen, mythen en cijfers sturend zijn geweest in de beleidsontwikkeling, en in het afdwingen van wet- en regelgeving die soms haaks op elkaar kan staan. Dat kan zorgen voor conflicterend of zelfs falend beleid door verschillen tussen overheden.

Tsunami en drempels

Zo ervoeren gemeenten vooral de ‘schaduwzijden’ rondom de ‘integratie’ en ‘overlast’ van ‘MOE-landers’ en sprak een wethouder over een ‘tsunami van Oost-Europeanen’. Het was ‘dweilen met de kraan open’, er werden ‘Polentoppen’ georganiseerd en vicepremier en minister van SZW Lodewijk Asscher schreef opinieartikelen over een ‘Code Oranje’. Die spierballentaal stond in scherp contrast met de afstandelijke toon op Europees niveau, waar werd gesproken over het verder harmoniseren van de ‘interne markt’ als ‘fundamentele pilaar’, als ‘principe’ en ‘hoeksteen’ van Europa waardoor allerlei ‘drempels’ en ‘bottlenecks’ uit de weg moesten worden geruimd.

Op deze manier staat de Europese mobiliteitstaal haaks op de Nederlandse migratieretoriek. Want of migratie of mobiliteit verschijnt als ‘schaduwzijde’, ‘tsunami’ of ‘hoeksteen’ is het resultaat van een politieke en talige strijd. Daarmee zijn de begrippen migratie en mobiliteit dus geen neutrale of onschuldige beschrijvingen, maar politieke concepten met vergaande handelingsconsequenties.

Meer informatie

M.M.A.C. (Mark) van Ostaijen (1984) voltooide zijn proefschrift ‘Worlds between Words. The politics of intra-European movement discourses’ NWO-financiering uit het programma Urban Europe. Hoofdaanvrager en promotor was prof. dr. G.B.M. Engbersen. Copromotor was dr. P.W.A. Scholten.


Bron: Erasmus Universiteit Rotterdam