‘Taboe rond onfeilbaarheid van wetenschappers doorbreken’

8 november 2017

Ook wetenschappers maken fouten, kampen met vooroordelen en zien patronen die er niet zijn. Net als ‘gewone’ mensen. Dat concludeert psychologe Coosje Veldkamp in haar proefschrift The Human Fallibility of Scientists. De feilbaarheid van wetenschappers moet meer worden onderkend, betoogt zij. Veldkamp promoveert 8 november aan Tilburg University met NWO-financiering uit de Vernieuwingsimpuls.

Twee onderzoekers in een laboratoriumFoto: Shutterstock

Veldkamp gaat in op de actuele thematiek rond betrouwbaarheid en repliceerbaarheid van wetenschappelijk onderzoek. Er moeten methoden komen die het maken van fouten voorkomen en vooroordelen tegengaan.

De onderzoekster vroeg aan duizenden wetenschappers, waaronder Nobelprijswinnaars, en personen van buiten de wetenschap of zij wetenschappers objectiever, rationeler, intelligenter, meer integer en coöperatiever vinden dan andere hoogopgeleiden. Dat beeld wordt inderdaad bevestigd. Echter, tegen haar verwachting in schatten wetenschappers zichzelf zelfs nog beter in. En dat zegt iets over het bevooroordeelde beeld dat wetenschappers van zichzelf hebben.

Preregistratie

Met behulp van het softwarepakket Statcheck ging Veldkamp op zoek naar fouten in psychologisch onderzoek. Ze stuitte op eenvoudige rekenfouten, typefouten en afrondingsfouten in de rapportage van statistische resultaten. Hoe kun je dergelijke fouten voorkomen en tot een minimum beperken?

Een optie is het inzetten van het zogenoemde ‘copilootmodel’, waarbij altijd minimaal twee personen statistische analyses uitvoeren. Wat verder kan helpen is preregistratie: vooraf bespreken en specificeren van onderzoekshypotheses, vooraf aangeven hoe data worden verzameld en wat precies zal worden gerapporteerd in de publicatie.

Maar zelfs gedetailleerde preregistraties zijn geen garantie voor perfectie en beschermen de onderzoeker niet altijd tegen de eigen vooroordelen, aldus een bevinding in het onderzoek van Veldkamp. Veldkamp: ‘Maar door te laten zien dat wetenschappers gevoelig zijn voor fouten en vooroordelen, hoop ik taboes over de onfeilbaarheid van wetenschappers te doorbreken en de discussie daarover te stimuleren.’

Meer informatie

C.L.S. (Coosje) Veldkamp (1980) startte in 2012 met haar promotieproject met NWO-financiering uit de Vernieuwingsimpuls (Vidi). Ze werkt inmiddels aan het EMGO Institute for Health and Care Research van het VU University Medical Center te Amsterdam.

Promotoren zijn prof. dr. Jelte Wicherts (tevens hoofdaanvrager) en prof. dr. Marcel van Assen, beiden verbonden aan de Tilburg School of Social and Behavioral Sciences (Dept. Methodology and Statistics).

Bron: Tilburg University