Evenwichtige zetelverdeling hinderpaal voor besluitvorming waterschappen

27 oktober 2017

Volgens onderzoeker Koen van den Oever staan diverse factoren besluitvorming en innovatie bij waterschappen in de weg. Een daarvan is de zetelverdeling binnen het waterschap: hoe evenwichtiger de zetelverdeling, hoe meer de besluitvorming politiek wordt gestuurd. En dat is een hinderpaal. Van den Oever promoveerde onlangs aan de Universiteit Tilburg met NWO-financiering uit het programma Onderzoekstalent.

Hollands polderlandschap met een molen.Foto: Shutterstock

Aan de hand van een analyse van de notulen van alle bestuursvergaderingen van de waterschappen tussen 2008 en 2014 bracht Van den Oever de mate van politieke besluitvorming in kaart. Hij ontdekte dat een bestuur met een evenwichtigere verdeling aan zetels over de vier categorieën vertegenwoordigers – bewoners, boeren, natuurbeheerders, bedrijven – een toename aan politiek handelen laat zien, ten koste van de besluitvorming.

Van den Oever: ‘Bij een evenwichtige zetelverdeling zijn de bestuursleden meer met politiek en eigenbelang bezig dan goed is voor de organisatie. Vooral bij sterk uiteenlopende belangen groeit de kans op het achterhouden van informatie, redeneren vanuit eigenbelang en partijvorming.’

De samenleving hamert op efficiëntie en lagere belastingdruk, terwijl de waterschappen zelf organisatorische veranderingen en innovatieve oplossingen naar voren moeten brengen die klimaatverandering en extreme weersomstandigheden het hoofd kunnen bieden. En politieke besluitvorming binnen het algemeen bestuur van een waterschap staat innovatie in de weg. Van den Oever: ‘Neem de aanleg van vistrappen. Zo’n initiatief kan wel belangrijk zijn voor de subgroep ‘Natuur’, maar krijgt minder snel goedkeuring van andere categorieën zoals ‘Ingezetenen’, de bewoners, waardoor zo’n project kan stranden.’

Juist voordelig

Politieke besluitvorming op korte termijn is juist voordelig voor een waterschap, zo ontdekte Van den Oever, wanneer het deel uitmaakt van een samenwerkingsverband. In dat geval zal het meer politiek opererende waterschap meer waarde onttrekken uit dit verband dan deelnemers die minder politiek bedreven zijn. De keerzijde is dat op de langere termijn de andere waterschappen in een samenwerkingsverband zo’n waterschap juist afstraffen op hun instelling..

Van den Oever pleit voor meer rationaliteit binnen de strategische besluitvorming van waterschappen. ‘Wees bewust van de toenemende politieke besluitvorming bij een evenwichtige zetelverdeling. Stimuleer duidelijke en uitgebreide analyses als ondersteuning van het besluitvormingsproces. Daag andere bestuursleden uit om daarmee hun besluiten te onderbouwen en bestrijd claims die politiek gedreven zijn. Vraag om heldere uitleg als een bestuurslid ergens zijn mening over geeft.’

De waterschappen doen fantastisch werk voor Nederland, zegt hij, ‘maar het kan nóg beter. Ik ben ervan overtuigd dat mijn aanbevelingen daaraan kunnen bijdragen.’

Meer informatie

K.F. (Koen) van den Oever (1989) voltooide zijn proefschrift ´Uncharted waters: A behavioral approach to when, why and which organizational changes are adopted´ aan de Universiteit Tilburg, met NWO-financiering uit het programma Onderzoekstalent. Promotor en hoofdaanvrager was prof. dr. X.Y.F. Martin, copromotor was dr. N.Y. Ates.

Bron: Tilburg University