Spreken op de ‘beat’ van gesprekspartner geeft wederzijdse verbondenheid aan

15 december 2017

In een gesprek tussen twee mensen maakt het niet alleen uit wát je zegt, en of je de voorgaande spreker onderbreekt, het is soms ook van belang of je iets zegt op de ‘beat’ van de gesprekspartner. Met iemand ‘in sync’ zijn is dus niet zomaar een uitdrukking: het is echt een teken van wederzijdse verbondenheid in gesproken conversatie. Dat concludeert taalkundige Anne van Leeuwen in haar proefschrift ‘Right on time: synchronization, overlap, and affiliation in conversation’ (Language and communication). Zij promoveert vrijdag 15 december aan de Universiteit Utrecht met NWO-financiering uit de Vernieuwingsimpuls (Vici van prof. dr. Jos van Berkum).

Twee mannen staan te pratenFoto: Koldunova Anna (shutterstock)

Anne van Leeuwen trachtte te achterhalen of gesprekstiming tussen sprekers van invloed is op de relatie tussen die personen. Denk dan bijvoorbeeld aan onderbrekingen of lange stiltes tijdens een conversatie. Verloopt een gesprek tussen twee personen vlotjes en soepel, dan weet je exact op welk moment je moet knikken en wanneer het jouw beurt is om te spreken. Je voelt je begrepen en verbonden met je gesprekspartner. Maar een gesprek kan ook ongemakkelijke stiltes bevatten, of momenten waarop sprekers gelijktijdig beginnen te praten. Dat kan leiden tot een afstandelijk gevoel en wederzijds onbegrip.

Van Leeuwen: ‘We wisten bijvoorbeeld al dat als mensen samen lopen, zij hun stapritme ritmisch op elkaar afstemmen. Die afstemming zorgt voor een gevoel van wederzijdse verbondenheid. Als er iets fout gaat in de ritmische afstemming tussen mensen, dan heeft dat direct effect op het verloop van die interactie. Én op de relatie tussen die mensen. Zou zich tijdens gesprekken iets soortgelijks voordoen?’

Met een ‘temporele’ relatie tussen twee sprekers omschrijf je de afstand in tijd tussen hen, zoals de duur van de stilte, of de hoeveelheid overlappende spraak. Sprekers kunnen bijvoorbeeld ‘in sync’ (afkorting van ‘synchronisatie’) zijn: dan plaatsen sprekers hun eerste ‘beat’ zodanig dat deze samenvalt met het spraakritme van de vorige spreker.

Van Leeuwen onderzocht dit in experimenten waarin volwassen proefpersonen naar gemanipuleerde gespreksfragmenten luisterden waarin de timing tussen sprekers heel subtiel gemanipuleerd is. Onderwijl vroeg ze de proefpersonen naar hun impressie van het gesprek, oftewel de mate van wederzijdse verbondenheid (‘affiliatie’) tussen de sprekers. Tijdens het al dan niet haperen van de conversatie mat ze de activiteit van hun gezichtspieren op. Gezichtspieractiviteit geeft immers een goed beeld van een positief of negatief gevoel, zelfs als dit onbewust gebeurt.

Slotsom was dat sprekers die overlappen met ‘de beurt’ van de voorafgaande spreker als minder affiliërend worden gezien. Daarnaast trof Van Leeuwen het verwachte effect van synchronisatie aan, maar alleen als de spreker te vroeg was, gelet op het ritme van de voorafgaande spreker.

Meer informatie

A. van Leeuwen (1984) voltooide haar proefschrift ‘Right on time: synchronization, overlap, and affiliation in conversation’ aan het Utrecht Institute of Linguistics OTS, binnen het Vici-project ‘Moving the language user - Affect and perspective in discourse processing’ van prof. dr. Jos van Berkum. Promotor is tevens prof. dr. Hugo Quené.

Bron: NWO