Neanderthalers maakten de allereerste lijm zonder al te veel poespas

31 augustus 2017

’s Werelds oudst bekende lijm is gemaakt door neanderthalers. Maar hoe maakten ze dat plaksel zo’n 200.000 jaar geleden? Archeologen van de Universiteit Leiden hebben drie mogelijke manieren ontdekt. Scientific Reports van Nature heeft er vandaag een artikel over gepubliceerd. Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt door financiering uit de Vernieuwingsimpuls en ARCHON Research School of Archaeology.

Teerproductie uit een kuil in een container van opgerolde berkenbast.Teerproductie uit een kuil in een container van opgerolde berkenbast. Credit P. Kozowyk

De speer van een neanderthaler bestaat uit twee delen: een houten schacht en een vuurstenen speerpunt. De lijm die schacht en speerpunt bij elkaar houdt stelde archeologen van voor een raadsel. De neanderthalers gebruikten daarvoor teer verkregen uit berkenbast, een goedje waarvan archeologen vaak dachten dat het lastig te winnen was.

Leidse archeologen laten nu zien dat die veronderstelling niet klopt. De wetenschappers onder leiding van Paul Kozowyk en Geeske Langejans ontdekten maar liefst drie verschillende manieren om teer uit de berkenbast te winnen. Voor de eenvoudigste methode is zelfs niets anders nodig dan een rol bast en open vuur. Die methode stelde de neanderthalers in staat om al 200.000 jaar geleden de lijm te produceren.

De wetenschappers kwamen tot deze opvallende ontdekking door zelf aan de slag te gaan met de weinige instrumenten die de neanderthalers voor handen hadden. De onderzoekers maakten gebruik van experimentele archeologie omdat er slechts weinig lijm bewaard is gebleven, en er al helemaal geen direct archeologisch bewijs is gevonden waaruit je kunt afleiden welke productiemethode de neanderthalers gebruikten.

Temperatuur controleren

‘Bij eerdere pogingen van wetenschappers lukte het meestal wel om een kleine hoeveelheid teer te winnen uit berkenbast, of zelfs helemaal niets,’ zegt Kozowyk. ‘Men dacht dat het noodzakelijk was om de temperatuur van het vuur gelijk te kunnen houden. Wij ontdekten echter dat er meer manieren zijn om teer te produceren, en dat sommige van die manieren ook werken met een flinke temperatuurvariatie. Het precies controleren van het vuur is dus niet zo belangrijk als aanvankelijk gedacht.’

Kozowyk en zijn collega’s vermoeden dat neanderthalers de teerproductie ontdekten door bestaande kennis en materialen te combineren. Het proces is mogelijk begonnen met een eenvoudige methode waarvoor enkel vuur en berkenbast nodig zijn, waarna de neanderthalers later zijn overgegaan op een complexere methode met hogere teeropbrengsten.

Meer informatie

Bron: Universiteit Leiden