Zes toekenningen in Open Programma

28 december 2017

Het bestuur van het domein Exacte en Natuurwetenschappen heeft zes voorstellen in het Open Programma goedgekeurd. De nieuwe projecten, alle in de levenswetenschappen, zullen gaan over hyperparasitoïde sluipwespen, de verwerking van sociale informatie in de hersenen, hoe virussen het gedrag van insecten manipuleren, het aanpassingsvermogen van vissenogen, de epigenetische controle van afweercellen via het eiwit Morc3 en het mechanisme van uitdroogtolerantie bij een verwante soort van de Ethiopische teff plant.

Het bestuur heeft deze beslissing genomen nadat een commissie 18 aanvragen had beoordeeld. Het Open Programma is er voor onderzoek in de volle breedte van de aard- en levenswetenschappen.

Beware of the enemy of your enemy`s enemy: plant-mediated interaction networks that allow hyperparasitic wasps to find their parasitoid host
Dr. ir. E.H. Poelman, WUR
Pas op voor de vijand van jouw vijand’s vijand
Sluipwespen die eieren leggen in rupsen of bladluizen worden in biologische bestrijding ingezet tegen ongewenste planteneters. De sluipwespen worden op hun beurt echter weer gegeten door andere sluipwespen: hyperparasitoïden. Biologen onderzoeken hoe hyperparasitoïden hun gastheer vinden als bijdrage aan een oplossing voor negatieve effecten die ze in biologische bestrijding veroorzaken.

A computational understanding of social information processing: how do we combine individual- and group-knowledge to predict the behavior of others?
Dr. R.B. Mars, RU
Het sociale brein: hoe mensen beslissen over groepen en individuen
Wij mensen zijn een extreem sociale soort. Dit heeft grote voordelen, maar ook nadelen aangezien wij vaak heel snel een oordeel moeten kunnen vellen over onbekenden. Mensen gebruiken hiervoor vaak ideeën over de groep waarbij mensen horen, zoals geslacht, sociale klasse of ras. Hoewel iedereen dit bewust of onbewust doet, kan het grote gevolgen hebben als mensen hele groepen beoordelen op artificiële kenmerken. Hoe balanceren mensen informatie over individuen en groepen in hun brein en hoe beïnvloedt dat hun sociale beslissingen?

Insane in the brain: How a virus manipulates a caterpillar’s brain function and behavior to enhance transmission.
Dr. ir. V.I.D. Ros, WUR
Het hoofd op hol: hoe een virus de hersenen van insecten binnentreedt en hun gedrag manipuleert
Parasieten belagen vrijwel alle insecten. Vaak manipuleren ze het gedrag van hun gastheer om hun verspreiding te vergroten. Er zijn veel aansprekende voorbeelden van parasitaire gedragsmanipulatie, maar er is weinig bekend over de onderliggende processen. Dit project onderzoekt hoe het hyperactieve gedrag van rupsen na een infectie met een baculovirus wordt aangestuurd en wat er daarbij gebeurt in de hersenen van de rupsen.

An eye for change: evolutionary consequences of sensory plasticity
Dr. M.E. Maan, RUG
Flexibele biodiversiteit
Planten en dieren moeten zich voortdurend aanpassen aan wisselende omstandigheden. Evolutie vergt meerdere generaties, maar ‘fenotypische plasticiteit’ maakt snelle veranderingen mogelijk. Welke gevolgen hebben die flexibiliteit? Kunnen plastische organismen gemakkelijker nieuwe niches koloniseren en daarmee evolutie versnellen? Of houdt plasticiteit evolutie juist tegen? We onderzoeken hiervoor het aanpassingsvermogen van vissenogen. In een soortenrijke vissenfamilie analyseren we het effect van plasticiteit op gedrag, overleving en het ontstaan van nieuwe soorten. We willen zo voorspellen hoe soorten reageren op omgevingsverandering en de leefomstandigheden van kweekvis verbeteren.

Morc3: A new master regulator in early B and T cell development
Dr. L. Clemens-Daxinger, LUMC
Morc3: een nieuwe regulatoire factor in de ontwikkeling van lymfocyten
De ontwikkeling van bloed en afweercellen vanuit stamcellen in het beenmerg is een complex en dynamisch proces. De strikte regulatie ervan vindt plaats op verschillende niveaus, waaronder de transcriptie van belangrijke genen voor de verschillende typen bloedcellen en DNA-vouwing in chromatine. Overerfbare DNA-veranderingen die niet in de nucleotidenvolgorde zijn terug te vinden heten epigenetische veranderingen. De epigenetische controle van de ontwikkeling van de belangrijkste afweercellen, de lymfocyten, staat nog in de kinderschoenen. Eiwitten die de epigenetische code kunnen lezen, zoals Morc3, zijn hierin cruciaal. Muizen zonder Morc3 hebben ontsporingen in de ontwikkeling en functie van allerlei afweercellen. Dit project zoekt uit hoe Morc3 deze processen reguleert.

Molecular dissection of desiccation tolerance in Eragrostis nindensis: a sister group approach using E. teff 
Dr. ir. H.W.M. Hilhorst, WUR
Ontrafeling van het mechanisme van uitdroogtolerantie in de verrijzenisplant Eragrostis nindensis
Verrijzenisplanten kunnen na volledige uitdroging al hun levensfuncties onveranderd voortzetten als er  voldoende water is, zelfs na langdurig droge periodes. Die eigenschap zou landbouwgewassen minder kwetsbaar maken voor ongunstige klimaatcondities want de meeste kunnen zelfs niet tegen milde droogte. De snelgroeiende verrijzenisplant Eragrostis nindensis is een gras dat nauw verwant is aan het Oost-Afrikaanse gewas Teff (Eragrostis tef), dat niet uitdroogtolerant is. Vergelijking van deze soorten tot op moleculair-genetisch niveau kan het mechanisme van uitdroogtolerantie achterhalen en zo voedingsgewassen beter bestand maken tegen ongunstige klimaatcondities.

Bron: NWO