Social mindfulness: het is de gedachte die telt

27 september 2016

Mensen gedragen zich minder ‘pro-sociaal’ tegenover leden van hogere klassen. Dat ontdekte Niels van Doesum en zijn team in zijn promotieonderzoek naar het relatief nieuwe begrip ‘social mindfulness’. Via onlinestudies liet de sociaal psycholoog onder meer zien dat klassenverschil een barrière kan opwerpen voor sociaal gedrag jegens hogere standen. Van Doesum verrichtte zijn onderzoek aan de Vrije Universiteit met NWO-financiering uit het Graduate Programme.

Jonge voetballers vieren kampioenschap en houden trofee in de luchtBeeld: Shutterstock

Social mindfulness is sociaal gedrag vertonen op basis van het zien en beoordelen van andermans perspectief. Van Doesum: ‘En dan gaat het vooral om plaats inruimen voor de ander. Social mindfulness gaat over het proces: via heel kleine details wederzijds respect uiten. Het is een basale erkenning van elkaar ‘zien’ en dat geeft al aan: wij komen er samen wel uit. Dat betekent niet dat je elke dag voor iemand een presentje moet kopen – met minimale handelingen of uitingen laten zien dat je rekening houdt met anderen is voldoende. Het is de gedachte die telt.’

‘Socially mindful’

Gedrag dat kan worden aangemerkt als ‘socially mindful’ is spontaan, proactief en vergt weinig tot geen opoffering. Een effectieve manier om social mindfulness te meten is of je iemand een keuze laat of je die keuze juist wegneemt. Dat is tekenend voor hoe mensen tegenover elkaar staan en hoe hun relatie in elkaar steekt. Een experiment onder 135 jonge voetballers behelsde de voorgelegde keuze tussen onder andere drie pennen: twee blauwe en een rode. Neemt iemand de rode, dan ontneemt hij de ander de keuze. Neemt hij een blauwe, dan biedt hij de ander dezelfde keuzemogelijkheid als hij zelf had.

‘Het effect binnen die competitieve wereld van jeugdvoetbal blijkt sterk. Aartsrivalen zullen elkaar systematisch de keuze willen onthouden. Wie sociaal vijandig is, blijkt aardiger naar een teamgenoot dan naar een tegenstander,’ aldus Van Doesum. Uit een online studie onder 252 respondenten in de Verenigde Staten bleek ook dat mensen waar je ‘een grondige hekel aan hebt’ kunnen rekenen op een ‘socially hostile’ attitude.

‘Pro-sociaal gedrag is vaker onderzocht, maar social mindfulness onderscheidt zich op een paar essentiële punten hiervan: het impliceert een manier van sociaal denken die ter plekke andermans noden en wensen erkent, vergt géén grote investeringen of opofferingen en het interpersoonlijke effect zit meer in het proces dan in de materiële uitkomst van de situatie. Intentie prevaleert boven uitkomst.’

De manier waarop Van Doesum social mindfulness heeft gemeten kan ook worden ingezet in onderzoek naar meer subtiele vormen van agressie en vijandigheid.

Niels van Doesum is een ‘late’ promovendus: hij heeft een carrière als operazanger achter de rug. ‘Ik ben gefascineerd door gedrag van mensen. Het kruipen in de huid van een ander, dus je als operazanger inleven in een karakter, is een andere vorm van gedragsstudie zoals ik die als psychologisch onderzoeker op meer systematische wijze uitoefen. Maar dit is minstens zo interessant.’

Meer informatie

Niels van Doesum (1968) verrichtte zijn promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam in het kader van het Kurt Lewin Instituut (Amsterdam), met NWO-financiering uit het Graduate Programme. Hij is nu werkzaam bij de Universiteit Leiden aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen, Instituut Psychologie, sectie Sociale en Organisatiepsychologie. Hoofdaanvrager was prof. dr. N. Ellemers. Promotor is prof. dr. P. A. M. van Lange, met dr. J.W. van Prooijen en dr. J. M. Tybur als copromotoren, afdeling Experimentele en Toegepaste Psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam.

Links


Bron: NWO