Object dat groter lijkt ‘voelt’ minder zwaar

7 november 2016

Het fenomeen ‘Müller-Lyer-illusie’ zegt de meesten niets – maar een afbeelding van een lijnstuk dat wordt afgesloten met gewone pijlpunten vergeleken met naar binnen gerichte pijlpunten heeft iedereen wel eens gezien. De lijn met de naar binnen wijzende punten lijkt langer: een optische illusie die de Duitse psycholoog Franz Müller-Lyer een eeuw geleden beschreef. Veni-onderzoekster Myrthe Plaisier (VU Amsterdam) en collega’s ontdekten dat als je proefpersonen twee identieke koperen staven laat optillen met gewone en ‘tegendraadse’ kartonnen pijlpunten eraan geplakt, zij denken dat het ene object niet alleen langer maar ook lichter is dan het andere. En dat is een nieuwe vondst. Het artikel ‘How Heavy Is an Illusory Length?’ verscheen in het online magazine i-Perception.

Augustin Charpentier (1852-1916)Augustin Charpentier (1852-1916)

De menselijke perceptie van de eigenschappen van een object, zoals grootte en gewicht, kan onderhevig zijn aan illusies. Zo’n zintuiglijke illusie treedt bijvoorbeeld op wanneer een persoon het gewicht van een groot object onderschat in vergelijking met een kleiner object met dezelfde massa. Ook verschillen in materiaal hebben daarop invloed: een blok marmer kan zwaarder lijken dan een even groot blok piepschuim dat door verzwaring een gelijk gewicht heeft. De Franse onderzoeker Augustin Charpentier publiceerde eind negentiende eeuw een beroemd geworden artikel hierover, waarin hij voor het eerst zo’n experiment beschrijft.

Müller-Lyer-illusieMüller-Lyer-illusie

Myrthe Plaisier: ‘Maar onderzoek heeft ook uitgewezen dat visuele en sensomotorische voorspellingen onafhankelijk van elkaar kunnen zijn. Onze vraag was dus: kan een visuele illusie van de grootte van een object ook van invloed zijn op het ‘gevoelde’ gewicht van een object? Uit onze labonderzoek blijkt van wel.’

Pijlen van karton

Proefpersonen bestudeerden telkens twee staven waarvan de waargenomen lengte was beïnvloed door de ‘Müller-Lyer’-pijlen van karton die eraan vastgeplakt zaten. Zij gaven vervolgens mondeling een schatting van de lengte van de koperen staven. Tijdens een volgende sessie – op een andere dag, om verstoring van de lengte- en gewichtsperceptie te voorkomen – moesten de deelnemers een schatting van het gewicht geven. Daarbij gaven zij steevast het oordeel dat het langer lijkend object hun lichter in gewicht voorkwam, ook al waren beide staven, op de pijlen van karton na, identiek.

De onderzoekers concludeerden dat een toename van 5 millimeter in illusoire lengte correspondeerde met een afname van illusoir gewicht van 15 gram.

Meer informatie

M.A. (Myrthe) Plaisier (1982) voert haar Veni-project ‘From grouping to haptic object perception’ uit aan de Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen, Sectie Sensorimotor Control. Het artikel ‘How Heavy Is an Illusory Length?'verscheen in het online magazine i-Perception, in samenwerking met coauteurs Anouk J. de Brouwer en Jeroen B. J. Smeets.


Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programma

Vernieuwingsimpuls

Speerpunt

Vrij onderzoek en talent (2015-2018)