Motivatie blijkt energiebron tegen mentale vermoeidheid

13 september 2016

In tijden van mentale vermoeidheid kan motivatie een grote rol spelen om je taak langer uit te voeren. Als je ‘batterijtje’ leeg lijkt, kan een goede dosis motivatie genoeg brandstof leveren om het nog een tijdje vol te houden. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van organisatiepsycholoog Jesper Hopstaken. Hij promoveert donderdag 15 september 2016 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het onderzoek is mogelijk gemaakt met NWO-financiering uit de Vrije competitie.

Man valt in slaap met laptop in bed. Bron: Shutterstock

Na twee uur continue inspanning op een lastige geheugentaak blijken mensen steeds minder goed te presteren. Veel veiligheidsvoorschriften, bijvoorbeeld voor autorijden, schrijven voor dat het dan tijd is om uit te rusten. Alhoewel hij niet adviseert om deze voorschriften te negeren, blijkt uit het onderzoek van Hopstaken dat uitrusten niet altijd nodig is. Door op een slimme manier de motivatie voor een taak te vergroten, keert de prestatie weer op topniveau terug. En dat zonder ontspanning. Deze bevinding kan gevolgen hebben voor de manier waarop organisaties en overheden omgaan met vermoeidheidsproblematiek.

De rol van hersensystemen

Tijdens het laboratoriumonderzoek keek Hopstaken niet alleen naar zelfrapportages en taakprestatie, maar ook naar de fysiologische systemen die een rol kunnen spelen tijdens vermoeidheid. In het lab werd bij de proefpersonen hersen- en cardiovasculaire- activiteit, de grootte van de pupil en de focus van aandacht gemeten. Zo kon hij heel precies vaststellen hoeveel aandacht de proefpersonen aan de taak besteedden, hoe betrokken ze waren bij de taak en welke hersensystemen hierbij een rol spelen.

Uit het onderzoek bleek dat tijdens vermoeidheid de taakprestatie vooral samenhing met taakbetrokkenheid en de fysiologische indicatoren van taakbetrokkenheid. Taakbetrokkenheid is het resultaat van vele, bewuste en onbewuste, afwegingen tussen de kosten en baten van de taak waar je mee bezig bent. Daardoor is het positieve effect van het vergroten van taakmotivatie tijdens vermoeidheid goed te verklaren.

Wat brengt de toekomst?

Het gebruik van de fysiologische metingen maakt deze serie studies bijzonder binnen het veld van de organisatiepsychologie, dat tot vandaag de dag hoofdzakelijk gebruik maakt van zelfrapportages en andere subjectieve metingen. De toevoeging van objectieve metingen is een waardevolle, omdat deze erg precies zijn in het voorspellen en eventueel beïnvloeden van bepaald gedrag.

In dit geval blijkt dat bepaalde hersenactiviteit en variaties in de grootte van de pupil sterk samenhangen met opkomende vermoeidheid en de prestatievermindering die dit met zich mee brengt. Dit biedt veel perspectief voor het ontwikkelen van gerichte vernieuwende interventies om de gevaren van vermoeidheid tegen te gaan.

De eerste stap in de richting van deze interventies is om de bevindingen uit het lab te testen in dynamische werkomgevingen. Op dit moment worden hiervoor de eerste pilotstudies voorbereidt. Het onderzoeksteam is nog op zoek naar organisaties die mee voorop willen lopen bij deze nieuwe ontwikkelingen. Geïnteresseerde organisaties kunnen zich aanmelden om aan deze pilotstudies mee te werken via research@jesperhopstaken.com.

Meer informatie

Jesper Hopstaken (1986) startte zijn onderzoek binnen het project ‘Should I stay or should I go? Neural mechanisms of task engagement under fatigue’ in 2011 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Faculteit der Sociale Wetenschappen, met financiering uit het NWO-programma Vrije competitie. Hoofdaanvrager was dr. D. van der Linden.


Bron: Erasmus Universiteit Rotterdam

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Maatschappij- en Gedragswetenschappen Hersenen, Cognitie, Gedrag

Programma

Vrije competitie

Speerpunt

Vrij onderzoek en talent (2015-2018)