Vrede als bron van nieuwe oorlog

13 september 2016

In haar Vidi-project bestudeerde Lotte Jensen van de Radboud Universiteit Nijmegen de rol van oorlogs- en vredesteksten uit de periode 1648 tot 1815 bij het ontstaan van een Nederlandse identiteit. Het resulterende boek 'Vieren van vrede', dat op 14 september verschijnt, beschrijft hoe met name vredesteksten patriottistische gevoelens voedden, en daarmee mede de kiem legden voor nieuwe conflicten.

Vieren van vrede - omslag

'Een wijdverbreid idee is dat je vooral in oorlogsteksten tekenen van nationalisme kunt vinden. In oorlogstijd heeft het namelijk zin om een besef van gemeenschappelijkheid te kweken: wij samen tegen de vijand. Maar in mijn Vidi-project hebben we ontdekt dat juist in teksten die worden geschreven in de periode dat vredesverdragen worden gevierd, vaak duidelijk wordt geappelleerd aan een nationalistisch gevoel,' vertelt historisch-letterkundige Lotte Jensen.

Kiem voor volgend conflict

De onderzoekers bestudeerden een grote variëteit aan teksten uit de periode 1648 – toen de Republiek der Verenigde Nederlanden een officiële soevereine staat werd – tot 1815 – toen Napoleon definitief werd verslagen. In die periode zijn er vele oorlogen gevoerd en evenzovele vredesverdragen gesloten. 'Die vredesverdragen werden uitbundig gevierd,’ vertelt Jensen. 'Nieuwe pamfletten verschenen, er werden gedichten gemaakt, toneelstukken opgevoerd, en redevoeringen en preken gehouden.' Die nieuwe teksten werden vaak gebruikt om stevige propaganda te maken voor de eigen staat. 'Je ziet telkens dezelfde elementen terugkomen: er wordt gepocht over de grote Nederlandse oorlogs- en zeehelden, de Republiek wordt afgeschilderd als een grootste handelsnatie, er wordt gerefereerd aan de Gouden Eeuw, en men schetst een utopisch beeld van de toekomst van de natie. Zo wordt feitelijk de kiem gelegd voor het volgende conflict met iedereen die dit ideaalbeeld bedreigt.'

Europese identiteit

Hoewel het onderzoek zich in eerste instantie heeft gericht op de opkomst van het Nederlandse nationalisme, bevat het boek ook twee hoofdstukken over het ontstaan van de Europese identiteit. 'In de onderzochte periode zie je het besef ontstaan dat in sommige gevallen meerdere landen zich zullen moeten verenigen om de vrede te bewaken. Dat zie je in de strijd tegen de Ottomanen, maar ook in de negentiende eeuw. Als de grote mogendheden zich niet hadden verenigd in de strijd tegen Napoleon, was de kans groot geweest dat Europa er nu heel anders uit zou zien en sommige naties geheel zouden zijn verdwenen.'

Vieren van vrede. Het ontstaan van de Nederlandse identiteit, 1648-1815. ISBN 9789460042874, paperback, 16 x 24 cm, geïllustreerd, deels in kleur, 264 pagina’s, € 19,95


Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen

Programma

Vernieuwingsimpuls

Speerpunt

Vrij onderzoek en talent (2015-2018)