Negen toekenningen in Open Programma

28 juni 2016

Het gebiedsbestuur heeft 9 aanvragen in het Open Programma goedgekeurd. Er waren 33 aanvragen ingediend, verdeeld over twee beoordelingscommissies.

Programming human macrophages
Prof. dr. ir. H.G. Stunnenberg, RUN
Hoe zit de programmering van aangeboren immuniteit in elkaar?
Macrofagen zouden fungeren als de vuilnismannen van ons lichaam, die de door antistoffen gemarkeerde ‘cellulaire vuilnis’ opruimen. Maar ons onderzoek heeft dit paradigma verschoven: de voorloper van macrofagen, de monocyt, produceert verschillende typen macrofagen afhankelijk van kortstondige blootstelling aan micro-organismen. Dit vormt een uitstekend experimenteel model voor onderzoek van de moleculaire basis van cellulair geheugen. Wij willen het epigenetisch programma van deze belangrijke cellen ontrafelen. Uiteindelijk willen we via fundamenteel inzicht de eigenschappen van macrofagen zodanig kunnen sturen dat het leidt tot verbeteringen in een scala van veel voorkomende immuun gerelateerde medische behandelingen.

The evolution of host control in symbiotic partnerships
Dr. E.T. Kiers, VU
Evolutie van partnerschap in plant—microbe interacties
Coöperatieve interacties (symbiose) tussen microben en hogere organismen stuurt voor een belangrijk deel de nutriëntenkringloop in ecosystemen. Met name plant—microbe interacties spelen hierin een belangrijke rol. Symbiose leidt tot toenemende onderlinge afhankelijkheid. Maar het is onduidelijk hoe voorkomen wordt dat symbiose uitdraait op exploitatie en parasitisme. Kern van dit onderzoek is de identificatie van generieke moleculaire mechanismen die dit voorkomen bepalen. Hierbij gebruiken we de stikstofbindende rhizobium-symbiose als model.

Metabolite control of plant metabolism and growth through sequence conserved peptides
Prof. dr. J. C. M. Smeekens, UU
Metabolieten en kleine peptiden reguleren samen metabolisme en groei van planten
Dit onderzoek gaat over een nieuwe, heel directe manier om het metabolisme van planten aan te sturen, door peptiden (kleine eiwitten). Al meer dan 40 peptiden zijn ontdekt die zeer goed geconserveerd zijn in planten. Bijzonder is dat ieder van deze peptiden op een ‘eigen’ metaboliet reageert, bijvoorbeeld sucrose of ascorbaat (vitamine C). De combinatie van peptide met zijn metaboliet bepaalt dan op een concentratie-afhankelijke wijze de aanmaak van het metaboliet of de verdeling daarvan over de plant. Deze peptiden bieden mogelijkheden om opbrengst en kwaliteit van oogsten te sturen; daarom wil dit project het werkingsmechanisme ontrafelen.

Growing season changes over the past Millennium in northern high latitudes
Prof. dr. F. Wagner-Cremer, UU
Groeiseizoensveranderingen op het noordelijk halfrond
Satellietobservaties tonen aan dat de lente op noordelijke breedtegraden steeds eerder begint. Mondiale klimaatsopwarming veroorzaakt het vroege begin van het vegetatie-groeiseizoen. De gevolgen voor het evenwicht in gevoelige polaire ecosystemen zijn groot, ook voor de mondiale water- en koolstofkringloop. Dit onderzoek gaat nieuwe paleobotanische technieken voor de kwantificering van de morfologische kenmerken van recente en fossiele bladeren gebruiken voor de reconstructie van het begin van het groeiseizoen en de voorjaarstemperatuur. Uit het laatste millennium geselecteerde data uit Groenland en Scandinavië geven essentiële informatie over de dynamiek van de seizoenaliteit, zoals veroorzaakt door natuurlijke en mens-gestuurde klimaatveranderingen.

Losing inhibitions to learn
Prof. dr. Ch.N. Levelt, NIN
We weten niet goed hoe beloning of straf leerprocessen sturen. Leerprocessen gaan gepaard met een verminderde invloed van remmende hersencellen. Wij testen de hypothese dat deze ‘ontremming’ wordt gestuurd door signalen als beloning of straf, en dat dit essentieel is voor efficiënt leren. Hiervoor zullen wij, bij muizen die een visuele leertaak uitvoeren, de activiteit van grote aantallen remmende en activerende hersencellen meten en/of beïnvloeden. Wij verwachten dat de opgedane kennis gebruikt kan worden om het leervermogen te verhogen voor klinische toepassingen, zoals de behandeling van ontwikkelingsstoornissen van het brein.

Promoter Selection Determinants in the Biogenesis of Coding and Non-coding RNAs
Prof. dr. H.Th.M. Timmers, UMCU
De betekenis van genetica en epigenetica voor transcriptie initiatie
De combinatie van DNA en zijn chromatine verpakking bepaalt de mRNA expressie van genen. Terwijl DNA-volgordes vastliggen vanaf onze geboorte, ondergaat de chromatine verpakking levenslange veranderingen. Wij gaan bepalen hoe chromatine direct bijdraagt aan gen expressie en richten ons op de eerste aanmaakstap van mRNA. Met een nieuwe aanpak kijken we naar de startplek van alle mRNAs tegelijk. Deze gegevens koppelen we aan het vermogen van de verantwoordelijke eiwitcomplexen om DNA en/of chromatine te binden en het dynamische gedrag van deze complexen in cellen.

Unraveling the neural circuits that drive food choices
Prof. dr. R.A.H. Adan, UMCU
Hoe komen (on)gezonde voedselkeuze en overconsumptie tot stand?
Gezonde voedselkeuzes maken en op gewicht blijven is moeilijk. Bij overgewicht raakt het lichaam gewend aan een grotere energievoorraad in de vorm van vet en wil dat behouden. Afvallen leidt tot een verlaging van het vethormoon leptine wat de belonende waarde van voedsel en de verleiding naar overeten van hoog calorisch ongezond voedsel verhoogt. Dit project ontrafelt via welke hersencellen leptine de voedselkeuze beïnvloedt. Dit fundamentele inzicht leert ons hoe voedselkeuze beter kan worden beïnvloed, een cruciale stap naar de ontwikkeling van een effectieve behandeling van overgewicht.

The role of parallel microtubule bundling for neuronal development and function
Prof. dr. C.C. Hoogenraad, UU
Menselijke hersenen bestaan uit meer dan honderd miljard zenuwcellen (neuronen), die samen de functionele neuronale circuits vormen. Neuronen hebben twee compartimenten, het axon en de dendrieten, die gespecialiseerd zijn in het verzenden of ontvangen van informatie. De ontwikkeling van deze compartimenten is afhankelijk van microtubule organisatie, buisvormige structuren die zowel stevigheid als snelwegen voor transport door de cel verschaffen. Recent hebben we een nieuwe component geïdentificeerd, TRIM46, dat axon microtubuli organiseert voor neuron ontwikkeling. We gaan muismodellen ontwikkelen om de in vivo functie van TRIM46 te bestuderen.

Dissecting the molecular control of transcription-coupled DNA repair
Prof. dr. J.H.J. Hoeijmakers, EMC
Ontrafeling van transcriptie-gekoppeld DNA herstel
DNA wordt voortdurend beschadigd door straling, chemicaliën en bijproducten van onze ademhaling. DNA-schade kan het aflezen (transcriptie) van genen verstoren en aan veroudering bijdragen. Cellen gebruiken een speciaal DNA reparatieproces dat transcriptie-blokkerende schade verwijdert. Het is nog onbekend hoe dit cruciale reparatieproces werkt en hoe het ons beschermt tegen bijvoorbeeld veroudering en dementie. Dit project gaat met een combinatie van onderzoeksmethodieken (zoals proteomics en analyse in levende cellen) het moleculaire mechanisme van transcriptie-gekoppeld DNA herstel ophelderen. De verkregen inzichten zullen bijdragen aan de ontwikkeling van interventies die verouderingsziekten kunnen voorkomen.

Bron: NWO