Monumentale roman overleeft digitale tijdperk

10 november 2015

Zal de literaire roman nog wel blijven voortbestaan in een tijdperk van visuele en digitale cultuur? De afgelopen decennia hebben diverse schrijvers en critici dit hardop betwijfeld. Tegelijkertijd zijn omvangrijke romans van schrijvers als Mark Z. Danielewski en Karl Ove Knausgård opvallend populair. In haar proefschrift, onderdeel van een Vidi-project, laat literatuurwetenschapper Inge van de Ven zien hoe de literaire roman de recente sociale en technologische transformaties 'overleeft'. Ze promoveert op 27 november aan de Universiteit Utrecht.

Schrijvers zoals Philip Roth beweerden in de afgelopen decennia dat boeken het qua populariteit moeten afleggen tegen televisie en het internet. Critici zoals Nicholas Carr en Maryanne Wolf verzuchtten dat het overschot aan tekstuele fragmenten, zoals tweets, waaraan we dagelijks worden blootgesteld in onze digitale cultuur, ervoor zorgt dat onze aandachtsspanne te kort wordt om lange, complexe verhalen te omvatten.

De literaire roman ‘overleeft’ digitalisering door  thematische reikwijdte en nadruk op kenmerken van het medium, zo blijkt uit onderzoek van Utrechtse promovenda Inge van de Ven (Beeld: Shutterstock)De literaire roman ‘overleeft’ digitalisering door thematische reikwijdte en nadruk op kenmerken van het medium, zo blijkt uit onderzoek van Utrechtse promovenda Inge van de Ven (Beeld: Shutterstock)

Toch zijn er in diezelfde periode niet alleen onverminderd romans geschreven en gepubliceerd, maar vielen veel van die boeken juist op door hun uitzonderlijke omvang. Schrijvers zoals de Amerikanen William T. Vollmann (1959-) en Mark Z. Danielewski (1966), de Chileen Roberto Bolaño (1953-2003) en de Noor Karl Ove Knausgård (1968-) legden zich toe op teksten van duizenden pagina's. Zulke monumentale romans lijken een anachronisme na Jean-François Lyotards aankondiging van het einde van de Grote Verhalen in 1984. Hoe duiden we deze toewijding aan dikke boeken en lange verhalen, deze ambitie om een oud medium te transformeren tot ongeëvenaarde omvang en reikwijdte, juist op het moment dat men de dood van dit medium voorspelde?

Van de Ven onderzocht de monumentale romans van deze schrijvers in het licht van hedendaagse sociale en technologische ontwikkelingen zoals globalisering, digitalisering en de opkomst van big data. Zij wijst op twee strategieën waardoor de literaire roman deze transformaties 'overleeft'. Enerzijds past de roman zich aan door een enorme toename aan omvang en thematische reikwijdte. Anderzijds worden de specifieke kenmerken van het medium benadrukt, zoals hybriditeit, traagheid, indirectheid en materialiteit.

Meer informatie


Bron: Universiteit Utrecht

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen

Programma

Vernieuwingsimpuls

Speerpunt

Investeren in talent en vrij onderzoek (2011-2014)