Anderhalf miljoen voor zes innovatieve LIFT-projecten in de chemie

20 november 2015

Uit het Innovatiefonds Chemie (voorheen Fonds Nieuwe Chemische Innovaties) zijn opnieuw zes LIFT-samenwerkingsprojecten van universitaire onderzoekers en bedrijven toegekend. NWO Chemische Wetenschappen draagt in totaal 1,14 miljoen euro bij aan de verschillende projecten en het bedrijfsleven in totaal 0,37 miljoen euro.

De projecten richten zich op lijmen met lucht, blauwe broeken met groene chemie, sponzen voor chemische onzuiverheden, een absorbens voor de zuivering van water, een studie naar metaaloxides en holmiumbolletjes als behandeling tegen kanker.
LIFT is een nieuwe publiek private samenwerkingsvorm die dit jaar is geïntroduceerd. In een LIFT-project werken minstens één bedrijf en één kennisinstelling samen aan chemisch onderzoek.

Overzicht van de toegekende projecten (alfabetisch):

Lijmen met lucht
Dr. Ángeles (Tati) Fernández-Ibáñez (UvA) en dr. Laurent Lefort (DSM Chem Tech R&D B.V.)
De chemische industrie maakt veel belangrijke producten door simpele chemische bouwstenen aan elkaar te koppelen. Traditioneel genereert dat "chemisch lijmen" veel afval en bovendien is het kostbaar en tijdrovend. In dit project werken onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam samen met DSM aan een innovatieve methode waarbij zogenaamde aromatische bouwstenen in één stap met lucht aan elkaar gekoppeld worden, met slechts water als bijproduct. Deze nieuwe aanpak is niet alleen veel groener, maar ook aanzienlijk goedkoper. De hierbij gevormde producten worden toegepast in een groot aantal markten, zoals medicijnen, gewasbeschermingsmiddelen, elektronische materialen en plastics.

Blauwe broeken met groene chemie
Prof. dr. Marco Fraaije (RUG) en dr. Jitka Eryilmaz (ISKO)
Indigo wordt al eeuwenlang gebruikt als blauwe kleurstof, tegenwoordig vooral voor de welbekende kleur van spijkerbroeken. Vroeger werd deze kleurstof geproduceerd uitgaande van plantaardig materiaal. Tegenwoordig wordt indigo op grote schaal (~80 miljoen kg/jaar) chemisch gesynthetiseerd. In dit project gaan de onderzoekers een enzym aanpassen zodat het geschikt wordt voor het milieuvriendelijk, biotechnologisch produceren van indigo.

Kristallijne sponzen voor chemische onzuiverheden
Dr. René de Gelder (RU), prof. dr. Elias Vlieg (RU), prof. dr. Floris Rutjes (RU) en dr. Lucien Duchateau (DSM Food Specialties), prof. dr. Maarten Honing (DSM/Resolve)
Voor de structuurkarakterisering (constitutie en conformatie) van “kleine” moleculen, zijn technologieën zoals massaspectrometrie (MS) en kernspinresonantie (NMR) zeer geschikt. Echter, voor de bepaling van de absolute molecuulstructuur (configuratie, chiraliteit) van chemische onzuiverheden zijn deze technieken minder geschikt, dan wel zijn specialistische methoden (zoals Residual Dipolar Coupling) omslachtig en niet triviaal. Naast Vibrationeel Circular Dichroism (VCD) wordt Röntgendiffractie (XRD) gezien als de methode die de voorkeur heeft. Recente ontwikkelingen waarbij chemische onzuiverheden in “kristallijne sponzen” worden opgevangen, om daarna direct met XRD geanalyseerd te worden, zullen voor een zeer grote doorbraak in de chemische wetenschap en industriële bedrijfsprocessen (analytische laboratoria) zorgen. In dit project worden bekende en nieuwe “kristallijne sponzen” onderzocht en geoptimaliseerd om (onzuiverheden in) industrieel relevante basischemicaliën via deze route in detail te kunnen karakteriseren.

Innovatief adsorbens voor de zuivering van water
Prof. dr. Leo Jenneskens (UU) en dr. Peter Berben (BASF Nederland B.V.)
In dit project wordt door pyrolyse van plantaardig restafval dat geïmpregneerd is met een ijzerzout, een innovatief mesoporeus ferromagnetisch grafitisch adsorbens gemaakt. Tijdens de pyrolyse worden ijzer nanodeeltjes gevormd in een grafitische drager met een goed toegankelijke poreuze structuur. De onderzoekers gaan het materiaal geschikt maken voor de zuivering van water verontreinigd met metaalionen of organische (medicijn)resten. Daarnaast wordt gekeken in hoeverre dit materiaal als elektrodemateriaal voor de elektrochemische oxidatie van organisch chemische resten in water toegepast kan worden.

Hoog beladen holmiumbolletje als behandeling tegen kanker
Dr. Frank Nijsen (UMCU), prof. dr. ir. Wim Hennink (UU) en dr. ir. Gerrit van de Maat (Quirem Medical)
In dit project ontwikkelen de onderzoekers een nieuw bolletje (microsfeer) voor de behandeling van kanker. De nieuwe microsfeer zal een veel grotere hoeveelheid holmium kunnen incorporeren dan de huidige generatie, wat resulteert in een bolletje met een grotere radioactieve lading. Hierdoor komen meer patiënten in aanmerking voor behandeling met dit type microsferen. Onderdeel van het onderzoek is om het in deze nieuwe microsfeer aanwezige niet-lichaamseigen materiaal om te zetten naar lichaamseigen materiaal voor optimale biocompatibiliteit.

Weet wat je maakt!
Dr. Moniek Tromp (UvA) en dr. Gerhard Mestl (Clariant AG), dr. Manuel Pflanzelt (Clariant AG)
Meer dan 90% van de industriële processen vinden plaats met behulp van een of meer katalysatoren. Metaaloxides behoren tot de belangrijkste types van heterogene katalysatoren. In dit project proberen de onderzoekers met behulp van verschillende spectroscopische karakteriseringsmethoden te begrijpen hoe ze de juiste metaaloxides met de gewenste eigenschappen kunnen maken. Zo kunnen grootschalige syntheseprocessen in de industrie verbeterd worden en kunnen giftige componenten vervangen worden door milieuvriendelijke alternatieven zonder in te leveren op de activiteit en stabiliteit van de katalysator.

Over LIFT

LIFT (Launchpad for Innovative Future Technology) is één van de publiek-private samenwerkingsvormen die gefinancierd wordt uit het Innovatiefonds Chemie (voorheen Fonds Nieuwe Chemische Innovaties), het fonds voor publiek-private samenwerking in de chemie bij NWO. LIFT is bedoeld voor publiek-private samenwerking tussen ten minste één bedrijf en ten minste één kennisinstelling, waarbij de kennis- en/of innovatievraag van het deelnemende bedrijfsleven wordt aangepakt. Een LIFT-project wordt in één keer aangevraagd en beoordeeld, maar in twee fases uitgevoerd en gefinancierd. In de eerste fase is de cash-bedrijfsbijdrage lager dan in de tweede fase. De totale projectgrootte ligt tussen 150.000 euro en 300.000 euro, waarvan een kwart door het gezamenlijke bedrijfsleven betaald wordt en drie kwart door NWO. Onderwerpen over de volle breedte van de chemie komen voor financiering in aanmerking.

Bron: NWO