Toepassing mensenrechten in vluchtelingenkampen leidt tot bizarre neveneffecten

16 juni 2014

In vele vluchtelingenkampen waar de UNHCR actief is, worden internationale mensenrechtennormen gehanteerd om de vluchtelingen te beschermen tegen geweld en misdaad. De implementatie van die normen leidt echter tot onbedoelde neveneffecten die soms zelfs in strijd zijn met de mensenrechten, zoals meer kindhuwelijken. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Ilse Griek, dat ze op woensdag 18 juni verdedigt aan Tilburg University.

In 2013 waren er wereldwijd 15,4 miljoen vluchtelingen, van wie velen al jarenlang in vluchtelingenkampen verblijven. In de meerderheid van deze kampen wordt de hulpvoorziening gecoördineerd door de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR). Om de veiligheid en rechten van vluchtelingen in de kampen te waarborgen en geweld en misdaad tegen te gaan, wijst de UNHCR vluchtelingen op zowel nationale wetgeving als internationale mensenrechtennormen. Zo wordt hun verteld dat vrouwen niet geslagen mogen worden en dat meisjes ook recht op onderwijs hebben. Er worden advocaten beschikbaar gesteld om het nationale rechtssysteem toegankelijk te maken voor slachtoffers van (huiselijk) geweld; er wordt een universele leerplicht ingesteld.

Het samenkomen van internationale en nationale normenstelsels leidt tot onbedoelde neveneffecten, concludeert Ilse Griek in haar proefschrift. Ze baseert dat op onderzoek in de Bhutanese vluchtelingenkampen in Nepal. Zo resulteert de juridische hulpverlening aan slachtoffers van huiselijk geweld daar niet in het straffen van daders, maar in een toename van het aantal echtscheidingen. De regel dat kinderen jonger dan 18 jaar niet van hun ouders mogen worden gescheiden bij een hervestiging – bedoeld om kinderen te beschermen – blijkt juist te leiden tot een toename van het aantal kindhuwelijken in de kampen.

Griek laat zien dat mensenrechtennormen in de uitwerking van verdrag naar beleid en uitvoering op verschillende niveaus een vertaling ondergaan. Op lokaal niveau worden beleidsregels vaak inconsequent uitgelegd en geïmplementeerd. Daarnaast worden ze beïnvloed door andere normen en belangen. Daardoor is de impact van programma’s gestoeld op mensenrechtennormen onvoorspelbaar en soms zelfs in strijd met de bedoeling van de onderliggende norm. Door meer aandacht te besteden aan de potentiële gevolgen van rechtspluralisme, kan de effectiviteit van vluchtelingenbescherming volgens Griek worden vergroot.

Dit onderzoek is mogelijk gemaakt met een financiering uit de Vrije Competitie van NWO. 


Bron: Tilburg University

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programma

Vrije competitie

Speerpunt

Investeren in talent en vrij onderzoek (2011-2014)