Wie zorgt er voor gezonde voeding?

16 december 2014

Ongezonde voeding veroorzaakt obesitas, diabetes en hartproblemen en kost de samenleving geld. Maar wie is verantwoordelijk? Consumenten die te veel, te vet, te zout en zoet eten, of producenten die al dat ongezonde eten maken en via reclame aan de man brengen? Het lijkt alsof ze elkaar in een wurggreep houden.

Hoe kijken consumenten aan tegen maatregelen die hen gezonder willen laten eten?Hoe kijken consumenten aan tegen maatregelen die hen gezonder willen laten eten?

Voor het onderzoeksprogramma Maatschappelijk verantwoord innoveren proberen een innovatiewetenschapper, een gezondheidskundige en een sociaal psycholoog dit complexe kip-ei-probleem te ontrafelen. Ze brengen in kaart hoe voedselproducenten bewogen kunnen worden hun gedrag te veranderen, en tegelijkertijd hoe consumenten aankijken tegen maatregelen die hen gezonder willen laten eten. Verkennende studies zijn nu afgerond. De onderzoekers hopen over een jaar met concrete aanbevelingen te komen.

Zachte druk

Voor welke prikkels zijn bedrijven gevoelig en in hoeverre passen ze zich aan maatschappelijke wensen aan? Om hier zicht te krijgen spitte promovenda Larissa Shnayder de jaarverslagen van voedingsbedrijven op het gebied van corporate social responsibility (csr) door. 'Het blijkt dat zachte druk vanuit de samenleving minstens zo veel effect heeft op de koers die voedingsbedrijven varen als harde wet- en regelgeving,' zegt onderzoeksleider en professor aan de Universiteit Utrecht Marko Hekkert. 'Wel zien we dat veel initiatieven worden gepresenteerd als sociaal gedrag terwijl ze in feite gewoon gericht zijn op de optimalisatie van bedrijfsprocessen. Echt ingrijpende veranderingen, die pijn doen, zien we maar weinig. De bedrijven richten zich vooral op laaghangend fruit. In de laatste fase van het project gaan we dieper graven. We willen erachter komen hoe voedingsbedrijven verschillende CSR-aspecten zoals publiciteit, kosten en stakeholderbelangen, tegen elkaar afwegen. Zo hopen we te ontdekken voor welke invloeden ze het meest gevoelig zijn en kunnen we concrete aanbevelingen doen om het gedrag van bedrijven te beïnvloeden.'

Rode draad

En wat vindt de consument? Om het groeiende probleem van overgewicht aan te pakken kunnen bedrijven en overheden op allerlei manieren proberen consumenten te bewegen tot een gezonder voedingspatroon. Dat varieert van informatie op de etiketten tot belasting heffen op ongezonde producten, reclame voor ongezonde producten verbieden, of ongezonde producten op een onaantrekkelijke plaats aanbieden in de supermarkt. Eerder is wel onderzocht hoe mensen hier qua gedrag op reageren, maar er is nog weinig bekend over wat ze acceptabel en eerlijk vinden. De onderzoekers begonnen met een verkennende studie aan de hand van interviews en focusgroepen. Nu de oordelen van consumenten globaal in kaart zijn gebracht, dienen deze als input voor een grootschaliger kwantitatief onderzoek. Eén rode draad is al zichtbaar geworden, vertelt onderzoeker Frank van Rijnsoever. 'Consumenten menen dat ze zelf best de vrijheid aankunnen om te eten wat ze willen, maar ze zien in dat anderen daar wat begeleiding in nodig hebben.'

Ongezonde producten op een onaantrekkelijke plaats aanbieden in de supermarkt is één manier om consumenten aan. te zetten tot een gezondere levensstijl.Ongezonde producten op een onaantrekkelijke plaats aanbieden in de supermarkt is één manier om consumenten aan. te zetten tot een gezondere levensstijl.

Populaire en impopulaire maatregelen

Overzichtelijke informatie op etiketten is een maatregel die op veel steun kan rekenen, bij voorkeur in de vorm van een stoplichtsyteem met 'groene', 'oranje' en 'rode' producten. Heldere etikettering is een sympathieke maatregel, en wenselijk omdat er nu nog veel tegenstrijdige berichten in omloop zijn, vinden consumenten. Van vers fruit en groente weet iedereen wel dat ze gezond zijn, maar light producten bijvoorbeeld zijn omstreden. Het terugdringen van reclame voor ongezonde voeding – net zoals voor sigarettenreclame – is een andere maatregel die op weinig bezwaren stuit en waarvan veel consumenten effect verwachten.

Meer omstreden is het duurder maken van ongezonde voeding. Tijdens de gesprekken kwam naar voren dat junkfood extra aantrekkelijk is omdat je er goedkoop je maag mee kunt vullen. Deze prikkel wegnemen door er belasting op te heffen vinden de meeste consumenten alleen aanvaardbaar als de opbrengsten weer terugvloeien naar de consument. Bijvoorbeeld om gezond voedsel zoals sandwiches of salades juist goedkoper te maken. En dan nog vinden velen het bezwaarlijk dat juist mensen met een krappe beurs de vrijheid verliezen om te eten wat ze willen.

Segmenten

Naast overeenkomsten blijken er ook veel verschillen te zijn in wat consumenten eerlijk, effectief en aanvaardbaar vinden aan voedingsinterventies. De onderzoekers gaan nu proberen die verschillende segmenten in kaart te brengen. Dit geeft beleidsmakers en bedrijven aanknopingspunten om elke groep consumenten te benaderen op een wijze die zij sympathiek en acceptabel vinden. Zulke aanknopingspunten zijn meer dan welkom. Misschien inspireren ze een innovatie die erin slaagt om eindelijk de opmars van ongezond voedsel te stuiten.

Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen

Programma

Maatschappelijk verantwoord innoveren

Speerpunt

Thema: Maatschappelijk verantwoord innoveren (2007-2010) Samenwerken in thema's (2011-2014)