Vertrouwen in je e-coach

16 december 2014

Bloeddruk, bloedstolling, bloedsuikergehalte, hartslag, ademhalingsfrequentie, galvanisch huidreactie of alles tegelijk… Er is nauwelijks een lichaamsfunctie die we niet zelf continu thuis of waar we ook zijn kunnen monitoren met een apparaatje. En als we de meetgegevens invoeren in onze app, vertelt de e-coach ons wat te doen: welke medicatie we moeten nemen, dat het tijd is om wat oefeningen te doen, of zelfs dat we ons zouden kunnen opgeven voor de groepsfitness die in onze buurt wordt georganiseerd.

E-coaching voor medisch gebruik staat nu nog in de kinderschoenen, maar kan in de toekomst een hoge vlucht nemen.E-coaching voor medisch gebruik staat nu nog in de kinderschoenen, maar kan in de toekomst een hoge vlucht nemen.

Dankzij onze meetapparaatjes en een vriendelijke, virtuele, door een softwareprogramma bestuurde raadgever hebben we voor routinematige controles geen arts meer nodig. E-coaching is een zorgtoepassing die nu nog in de kinderschoenen staat, maar die door betere meetmethodieken en verfijndere software in de toekomst een hoge vlucht kan nemen.  De voordelen zijn legio: meer bewegingsvrijheid en 'selfmanagement' voor chronisch zieken, gerichtere inzet van artsen, kostenbesparing en ruime beschikbaarheid van data voor medisch onderzoek.

Reflectie

Maar grootschalige invoering van medische apps kan niet zonder vroegtijdige ethische reflectie. Een toegewijd arts die zijn patiënt persoonlijk kent, laat zich immers niet zonder meer vervangen door een softwareprogramma. Wat is er nodig om iets van de klassieke vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt over te hevelen naar die tussen patiënt en e-coach? Wanneer kan de patiënt zijn virtuele medische zorgverlener met recht vertrouwen? Op die vragen geeft de onderzoeksgroep van techniekfilosoof Philip Nickel antwoord. Het onderzoeksproject Medical trust beyond clinical walls maakt deel uit van het NWO-programma Maatschappelijk verantwoord innoveren. De onderzoekers hebben verschillende disciplines gecombineerd. Ze keken naar psychologische factoren die bepalen of een patiënt zijn e-coach vertrouwt, naar filosofische principes die vertrouwen in de e-coach rechtvaardigen én naar manieren om de interface van het coachingsysteem op een vertrouwenwekkende manier te ontwerpen. Mobihealth BV and Sananet BV, twee bedrijven die medische apps maken, droegen bij aan het onderzoek en zullen de resultaten ervan gebruiken voor de verdere ontwikkeling van hun apps. Ook patiëntenverenigingen, verzekeraars en brancheorganisaties van artsen en fysiotherapeuten deden mee.

De app moet niet te star zijn. Als de gebruiker zijn training een keer wil overslaan, moet de e-coach dit respecteren.De app moet niet te star zijn. Als de gebruiker zijn training een keer wil overslaan, moet de e-coach dit respecteren.

Aanbevelingen

De eindconclusies van Nickel en zijn groep geven een richting aan waarin apps en de context daaromheen zich zouden moeten ontwikkelen. Ze zijn concrete aanbevelingen voor app-ontwerpers, beleidsmakers en consortia van verzekeraars, artsen- en patiëntenorganisaties die zich momenteel beraden op de toekomst van telecare.

Nickel noemt vijf factoren die het vertrouwen van patiënten in hun medische apps kunnen voeden.

Persoonlijke betrokkenheid van artsen

De basis voor terecht vertrouwen ('sound trust') is dat artsen de zorg niet geheel uit handen geven aan, maar delen met een softwareprogramma. Niet alleen zou de arts zijn medische expertise in moeten zetten bij de ontwikkeling van het softwareprogramma, hij kan bijvoorbeeld ook aanwezig zijn bij de introductie ervan, of de patiënt adviseren bij het invullen van formulieren over wat er wel of niet met zijn gegevens mag gebeuren.

Certificering

Betrouwbare medische apps zouden herkenbaar moeten zijn, en gecontroleerd moeten worden door een deskundige en onafhankelijke instantie. Die kan bijvoorbeeld controleren of de app geen verborgen commercieel doel heeft. In Nederland onderzoeken artsenorganisaties de haalbaarheid van zo'n keurmerk. Politici hebben zelfs gepleit voor een 'app-o-theek' met betrouwbare apps.

Gebruikersforum

Er zou een forum moeten komen waar gebruikers getuigen van hun positieve of negatieve ervaringen met een zorgsysteem, zoals die nu al bestaan voor restaurants en veel andere diensten en producten. Zo'n forum kan app-makers stimuleren om hun product steeds verder te verbeteren en daardoor steeds betrouwbaarder te maken.

Waarden expliciet maken

De patiënt moet weten waar hij aan toe is. Welke waarden liggen ten grondslag aan het internetzorgsysteem? Is het doel ervan om welzijn en autonomie van de patiënt op de lange termijn te bevorderen? Is er geen winstoogmerk? De makers van de apps zouden deze principiële keuzes expliciet moeten vermelden. Dit stimuleert het vertrouwen van gebruikers.

Patiënt zet systeem naar zijn hand

Gebruikers bouwen een vertrouwensrelatie op met hun zorgsysteem als het ze de vrijheid geeft om binnen verantwoorde grenzen hun leven te leiden zoals zij dat willen. De app moet dus niet te star zijn en idealiter richt de patiënt zijn eigen individuele toepassing in. Misschien wil hij bij uitzondering wel eens iets te veel eten en drinken, of zijn dagelijkse wandeling overslaan als het buiten tropisch heet is. De e-coach moet dit soort wensen respecteren.

Complexe zorg

De vijf factoren zijn niet alleen relevant voor e-coaching, zegt onderzoeker Philip Nickel. 'De toekomst is aan complexe vormen van zorg, die zich lang niet allemaal in de kliniek of de huisartsenpraktijk afspelen en waarin technologie een belangrijke plaats heeft. Het systeem zal minder overzichtelijk worden. Toch willen we – kwetsbare, afhankelijke wezens die we zijn – ons wel veilig voelen. Gerechtvaardigd vertrouwen, of “sound trust” in dat onoverzichtelijke zorgsysteem is daarvoor een voorwaarde.'

Het onderzoeksproject Medical trust beyond clinical walls in het NWO-programma Maatschappelijk verantwoord innoveren begon in 2012 en is onderdeel van de Topsector Life Sciences and Health. Op basis van het NWO-onderzoek schreef postdoc Sander Voerman een hoofdstuk in het boek Eerlijk advies, de opkomst van de e-coach, uitgegeven door het Rathenau Instituut.

Bron: NWO