Pictogrammen leiden af in voorlichting aan groenwerkers

28 april 2014

Groenwerkers lopen een groot risico op het oplopen van tekenbeten en de ziekte van Lyme. Het is dus belangrijk dat zij goed geïnformeerd worden over het voorkómen van tekenbeten, het herkennen ervan en wat ze moeten doen om de ziekte van Lyme te behandelen. Daarom onderzocht dr. Joyce Karreman, onderzoeker aan de Universiteit Twente, met financiering uit het NWO-programma Begrijpelijke taal aan welke eisen een folder over teken en de ziekte van Lyme voor deze doelgroep moet voldoen.

Toevoegingen van pictogrammen leidt tot minder informatieoverdracht voor lager geletterde groenwerkers

Veel groenwerkers zijn laaggeletterd, zij werken vaak bij sociale-werkvoorzieningsbedrijven. Uit een test onder meer dan honderd laaggeletterde groenwerkers bleek dat een heldere tekst op het taalniveau van de doelgroep het beste werkt. In tegenstelling tot eerdere wetenschappelijk conclusies is de toevoeging van pictogrammen en rolmodellen overbodig en leidt zelfs af.

Hypothese

Op basis van bestaande literatuur startten Joyce Karreman, Nienke van Norel en onderzoekers van het RIVM hun onderzoek met de hypothese dat de toevoeging van visuele elementen zoals pictogrammen en een rolmodel (motivational agent) de folder begrijpelijker zou moeten maken voor de laaggeletterde doelgroep. Een motivational agent, een afbeelding van iemand uit de doelgroep met een citaat erbij, zou de groenwerkers beter moeten motiveren om de instructies op te volgen.

Gebruikersgroep

Voor de eerste opzet van de folder werkte de onderzoeksgroep van Karreman nauw samen met deskundigen op diverse terreinen zoals bedrijfsartsen, leden van de Nederlandse Vereniging voor Lymepatiënten, onderzoekers op het gebied van gezondheidsvaardigheden en docenten Nederlands voor laaggeletterden. Het doel van de pre-test onder twintig leden van de doelgroep was om te kijken of de folder geschikt was voor het onderzoek. Was de betekenis van de pictogrammen duidelijk? Welke test was het meest geschikt voor het meten van geletterdheid en gezondheidsvaardigheden? Was de opzet van de test geschikt voor de doelgroep?

Test onder meer dan 100 deelnemers

Uiteindelijk werden in 2013 vier varianten van de folder voorgelegd aan meer dan honderd groenwerkers die werkzaam waren bij verschillende sociale-werkvoorzieningsbedrijven in de groensector. Er was een folder met pictogrammen én een rolmodel, met alleen een rolmodel of pictogrammen en een folder zonder de extra toevoegingen. Elke deelnemer kreeg één van de folders te lezen. De onderzoekers hebben gemeten hoe de folder werd gewaardeerd, hoeveel informatie onthouden werd en wat de intentie was om de instructies op te volgen.

Heldere tekst zonder extra's

De conclusie van de test was verrassend. Na de analyse bleek dat de pictogrammen en het rolmodel niet leidden tot betere informatieoverdracht en intentie om volgens de voorschriften te handelen. Het toevoegen van een rolmodel had zelfs een negatief effect op het onthouden van de informatie. In tegenstelling tot wat in de literatuur beweerd wordt, is een folder zonder pictogrammen en rolmodel het beste is voor deze doelgroep met lage gezondheidsvaardigheden. Joyce Karreman heeft een verklaring voor deze conclusie: 'Het niveau van de tekst was aangepast aan een doelgroep met lage gezondheidsvaardigheden. Omdat de deelnemers de tekst begrepen, waren extra toevoegingen niet nodig of leidden zelfs af […] hoewel de toevoegingen bedoeld waren om het de lezer makkelijke te maken, leiden ze ook tot een folder met meer informatie. Dit kan ongunstig zijn voor een lager geletterde doelgroep.'

Het onderzoek leidde tot de folder Teken en de ziekte van Lyme. Stigas (adviesorganisatie voor agrarische en groene sectoren) verspreidt de folder. Stigas is samen met het RIVM partner in het project dat deel uitmaakt van het programma Begrijpelijke taal.

Toevoegingen van pictogrammen leidt tot minder informatieoverdracht voor lager geletterde groenwerkers

Taalwetenschapper Joyce Karreman

Dr. Joyce Karreman (Neerlandica) is werkzaam bij de Vakgroep Communicatiewetenschap - Corporate en Marketingcommunicatie van de Universiteit Twente. Zij doet onderzoek naar het gebruik en het ontwerp van teksten in een professionele context. In haar onderzoek maakt Joyce vaak gebruik van gebruikersgerichte methoden (User Centered Design-methoden). Dit betekent dat de gebruiker betrokken wordt bij alle stappen van het ontwerpproces.

 

Informatie


Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen Maatschappij- en Gedragswetenschappen ZonMw (gebied)

Programma

Begrijpelijke taal

Speerpunt

Investeren in talent en vrij onderzoek (2011-2014) Thema: Samenleven onder spanning (2011-2014)