Privacy bepaalt of nieuwe technologie in huis wordt geaccepteerd

26 maart 2014

Drie waarden bepalen het meest of eindgebruikers en andere betrokkenen een slimme elektriciteitsmeter in hun huis accepteren: privacy, bewuste toestemming voor het doorspelen van gegevens en correctheid van die gegevens, in die volgorde. Voor een home energy management systeem staan zuinigheid en gebruiksgemak voorop. Maar ook hier komt privacy op de derde plaats. Dit vonden onderzoekers in het NWO-programma Maatschappelijk verantwoord innoveren.

Een onderzoeksgroep aan de Technische Universiteit Delft onder leiding van prof. Jeroen van den Hoven werkte samen met onder andere Siemens, het metrologisch instituut VSL, het normalisatie-instituut NEN en de Consumentenbond. Onderzoekers dr. Andreas Ligtvoet en dr. Geerten van de Kaa hebben uitgezocht welke waarden belangrijk zijn voor de acceptatie van twee energietechnologieën die diep binnendringen in de privésfeer: de slimme meter en het home energy management systeem. Ze maakten een longlist op basis van de literatuur en vroegen vervolgens (vertegenwoordigers van) eindgebruikers, producenten, toezichthouders en andere betrokkenen de waarden te prioriteren.

Slimme meter

De slimme elektriciteitsmeter is essentieel om de energie-infrastructuur flexibel en toekomstbestendig te maken. Zij moet opgewassen zijn tegen pieken in de vraag (bijvoorbeeld doordat iedereen zijn elektrische auto om vijf uur wil opladen) en in het aanbod (bijvoorbeeld omdat zonnecollectoren op een mooie dag veel energie produceren). Voor acceptatie van de slimme meter is het meest relevant dat eindgebruikers zelf kunnen bepalen welke informatie wordt doorgegeven aan hun energieleverancier (privacy en bewuste toestemming). Daarnaast willen gebruikers en leveranciers erop kunnen vertrouwen dat de meterstanden juist zijn.

Energiemanagement

Voor een home energy managementsysteem gelden weer andere criteria, vonden de onderzoekers. Zo’n systeem zorgt ervoor dat consumenten het gebruik van (zelf opgewekte) energie uit verschillende bronnen kunnen bijhouden en beheren. Hiervoor is doorslaggevend dat het systeem de gebruikers financieel voordeel oplevert. In de tweede plaats moet het systeem eenvoudig te gebruiken zijn. In de derde plaats willen ook hier de gebruikers zelf bepalen wie hun gegevens inziet.

Onverwachte weerstand

De partners in het project wilden graag inzicht in de waarden die relevant zijn voor acceptatie van nieuwe technologie. In het verleden zijn immers technisch goed werkende instrumenten afgeketst op onverwachte weerstand bij de gebruikers. De eerste versie van de slimme meter is hiervan een klassiek voorbeeld, voor velen een eyeopener. Bij de introductie van de slimme meter werd het Ministerie van Economische Zaken overvallen door hevige kritiek. Consumenten vonden dat er veel te veel persoonlijk informatie weglekte via de gedetailleerde registratie van hun stroomgebruik. De slimme meter moest terug naar de tekentafel, wat tot uitstel leidde en grote financiële verliezen.

Waardenbewust ontwerpen

De Delftse onderzoekers hebben aangetoond hoe je voor een nieuwe technologie kunt bepalen wat gebruikers en andere betrokkenen belangrijke aspecten vinden. Als de waarden bekend zijn, kan de technologie zo worden ontworpen dat ze aan de eisen van gebruikers tegemoet komt en snel en succesvol worden ingevoerd. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij de Wifi-technologie voor draadloos internet. Hier werden gebruikers betrokken bij het ontwerp en de technologie werd direct enthousiast omarmd.


Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programma

Maatschappelijk verantwoord innoveren

Speerpunt

Samenwerken in thema's (2011-2014)