Neuro-imaging kan sleutel zijn tot betere samenleving

2 oktober 2014

De neuro-imagingtechnieken die nu sterk in opkomst zijn kunnen op verschillende maatschappelijke terreinen een revolutie teweegbrengen, mits we op tijd kiezen welke kant we ermee op willen. Dit is een van de conclusies van een serie dialogen tussen neurowetenschappers en toekomstige gebruikers, georganiseerd voor het onderzoeksproject 'Towards an appropriate societal embedding of neuroimaging'. Het project maakt deel uit van het NWO-onderzoeksprogramma Maatschappelijk verantwoord innoveren.

Technieken om beeldopnamen te maken van het brein (neuro-imaging) zijn veelbelovend en volop in ontwikkeling. Om te voorkomen dat we over veertig jaar met een technologie zitten waar we niet mee uit de voeten kunnen, bracht een groep onderzoekers van het Athena Instituut aan de Vrije Universiteit Amsterdam onder leiding van prof. Jacqueline Broerse makers en gebruikers bij elkaar. De groep organiseerde een serie dialogen tussen neurowetenschappers, mensen uit de beroepspraktijk, eindgebruikers en burgers en vroegen hen naar hun ideaalbeelden voor de toekomst. Vier onderzoekers werken aan het project. Op 1 oktober promoveert Marlous Arentshorst op toekomstvisies op neuro-imaging in de gezondheidszorg. Rosanne Edelenbosch onderzocht de inzet van neuro-imaging in het onderwijs en promoveert op 16 december. Marije de Jong is in de laatste fase van haar onderzoek naar toepassing van neuro-imaging op het gebied van veiligheid en justitie. Postdoc Frank Kupper evalueert de interactieve onderzoeksmethodiek zelf en vergelijkt de ontwikkelingen in de drie domeinen. ‘In de gesprekken die we organiseren willen we verschillende perspectieven aan elkaar knopen, belevingswerelden als het ware in elkaar schuiven’, zegt hij daarover. 'We denken dat dit de basis kan zijn voor een maatschappelijk verantwoorde toepassing van neuro-imaging en een effectiever innovatieproces.'

Waarvoor willen we neuro-imagingtechnieken gebruiken en hoe willen we ze verder ontwikkelen? Daarin valt nu nog iets te kiezen.Waarvoor willen we neuro-imagingtechnieken gebruiken en hoe willen we ze verder ontwikkelen? Daarin valt nu nog iets te kiezen.

Verrassende perspectieven

In de science-society dialogen konden maatschappelijke bezwaren tegen neuro-imaging helder worden benoemd en zijn de eerste stappen gezet naar toekomstvisies die wél op enthousiasme kunnen rekenen. De dialogen hebben verrassende nieuwe perspectieven opgeleverd voor de manier waarop neuro-imaging kan worden ingebed in onze samenleving. Gezamenlijk constateerden de deelnemers dat de richting waarin we de technologie verder ontwikkelen en inzetten nog niet vastligt, maar dat we daarin als samenleving kunnen kiezen. Daarbij helpt het als we ons losmaken van stereotype denkbeelden over neuro-imaging. Vaak was het een eye-opener – zowel voor wetenschappers als voor de professionals en eindgebruikers – als uit de dialoog een heel andere, minder voor de hand liggende toepassing naar voren kwam dan die men tevoren in gedachten had. Zo toegepast kan de technologie een sleutel zijn om een ideaal dichterbij te brengen, of zelfs een systeem op zijn kop te zetten.

Gezondheidszorg

Neuro-imaging kan bijvoorbeeld in de toekomst een gepersonaliseerde gezondheidszorg binnen bereik brengen. Dankzij verfijnde diagnostische technieken krijgt dan elk individu zorg op maat. Zorgverleners verschuiven hun aandacht van behandeling naar preventie. Is er toch iets aan de hand, dan kunnen dankzij een geminiaturiseerde vorm van neuro-imaging huisartsen zelf een diagnose stellen. Patiënten weten dan veel sneller waar ze aan toe zijn. Als we die kant op willen met neuro-imaging, moeten we nu aan de slag, concludeerden de gespreksdeelnemers. Zo'n beslissing heeft ingrijpende consequenties, bijvoorbeeld voor het soort apparaten dat in de toekomst nodig zal zijn en voor de opleiding van jonge medici.

Onderwijs

In het onderwijs blijkt een belangrijke zorg dat neuro-imaging kinderen misschien zal reduceren tot slechts een brein, met vaste, onveranderlijke eigenschappen. Ook wordt gevreesd dat de toetsingscultuur op school nog intensiever en onverbiddelijker zal worden. Maar dat hoeft niet, zo bleek uit de dialoog tussen neuro-wetenschappers en docenten. Neuro-imaging zou juist kunnen helpen om de ontwikkeling van kinderen beter te volgen en te stimuleren, of om groepsprocessen (sociaal leren) in de klas te onderzoeken.

Veiligheid en justitie

In de dialoog tussen neurowetenschappers en professionals uit de veiligheidssector (politie, justitie en beveiliging) betreffen de belangrijkste ethische bezwaren van de gespreksdeelnemers een gedetailleerd risicoprofiel, dat crimineel gedrag voorspelt. Dit zou jongeren kunnen stigmatiseren voordat ze zelfs maar in de buurt zijn geweest van een strafbaar feit. 'Bezorgdheid sloeg om in enthousiasme toen een van de deelnemers opperde om niet de hersens van een potentiële dader, maar van de beveiliger in beeld te brengen', herinnert Frank Kupper zich. 'Waarom heeft de ene bewaker een "fijnere neus" voor afwijkend gedrag dan de andere? Hoe kunnen we ook die andere bewakers leren om kwade bedoelingen te herkennen? En kunnen we hen leren dit te doen zonder te leunen op vooroordelen? Als dit lukt, kunnen we onze vliegvelden en stations niet alleen veiliger maken, maar voorkomen we ook dat bijvoorbeeld Marokkaanse jongens onevenredig vaak als verdachte worden behandeld.'

Collectieve wijsheid

'De collectieve wijsheid van technologie-ontwikkelaars en toekomstige technologie-gebruikers levert creatieve ideeën op, die laten zien hoe we neuro-imaging kunnen inzetten om de samenleving te bouwen die we willen', zegt onderzoeksleider prof. Jacqueline Broerse. 'Dit is het goede moment om te bespreken welke innovaties we willen realiseren met neuro-imaging. De technologie is ver genoeg om te zien wat er in de toekomst mogelijk zal zijn, maar jong genoeg om te kunnen sturen. Nu valt er nog iets te kiezen.'


Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen

Programma

Maatschappelijk verantwoord innoveren

Speerpunt

Samenwerken in thema's (2011-2014) Thema: Maatschappelijk verantwoord innoveren (2007-2010)