Indonesisch wayangtheater blijft zich ontwikkelen

17 september 2014

Het wayangtheater uit Indonesië wordt gezien als iets dat eeuwenlang onveranderd is gebleven en langzaam inboet aan populariteit. Daarom is het in 2003 tot UNESCO-erfgoed uitgeroepen. Het proefschrift van Sadiah Boonstra laat zien hoe dit proces van erfgoedvorming is verlopen en beschrijft hoe wayang in Indonesië nog altijd volop bloeit en in beweging is. Sadiah Boonstra verdedigt op 18 september aan de Vrije Universiteit Amsterdam haar dissertatie 'Changing wayang scenes'. Haar onderzoek is door NWO gefinancierd vanuit het programma Culturele dynamiek.

Ki Enthus Susmono, Amsterdam 2009. Courtesy of P. Westerkamp/TropenmuseumKi Enthus Susmono, Amsterdam 2009. Courtesy of P. Westerkamp/Tropenmuseum

Het proefschrift van Sadiah Boonstra is gebaseerd op een analyse van historische bronnen en uitgebreid veldwerk in Indonesië. Boonstra illustreert aan de hand van de geschiedenis van het Indonesische wayangtheater hoe erfgoed wordt geconstrueerd. In de koloniale periode is de basis gelegd voor ons begrip van wayang. De nadruk lag toen op filosofische en mystieke elementen. Na de onafhankelijkheid van Indonesië hielden presidenten Sukarno en Suharto de oude definitie van wayang in stand, maar voegden ook nieuwe elementen toe. UNESCO-erfgoed geeft weer een nieuwe betekenis aan wayang.

Ki Manteb Soedharsono, Ngawi 24 juli 2010. Door S.N. BoonstraKi Manteb Soedharsono, Ngawi 24 juli 2010. Door S.N. Boonstra

Op basis van ruim een jaar veldwerk wordt duidelijk hoe cultureel erfgoed werkt in de praktijk, en dat wayang vandaag de dag nog volop in beweging is. Boonstra was te gast in de huizen van twee dalangs en reisde met ze mee naar hun voorstellingen en andere activiteiten, zoals onderwijs. De dalang leven als rocksterren en zijn veel op reis met een hele entourage. De shows van wayang supersterren Ki [eerwaarde] Purbo Asmoro, Manteb Soedarsono en Enthus Susmono trekken honderden, soms duizenden toeschouwers. Alle drie hanteren ze verschillende strategieën in hun opvoeringspraktijk, die uiteenlopen van een klassieke benadering met een focus op filosofische en mystieke elementen tot exclusieve commerciële contracten en meerlagige marketing strategieën. Verregaande innovaties in technologie en vorm resulteren in wervelende wayangshows waarin het publiek dubbel ligt om vieze grappen die samengaan met Islam.

Het proefschrift van Sadiah Boonstra laat zien hoe de benadering van erfgoed als constructie bijdraagt aan de debatten over het erfgoed en het concept van immaterieel cultureel erfgoed. Het blijft belangrijk om je af te vragen wie beslist over erfgoed, onder welke omstandigheden het tot stand komt en voor wie het is bedoeld.

Ki Purbo Asmoro, Sragen 27 juni 2010. Door S.N. BoonstraKi Purbo Asmoro, Sragen 27 juni 2010. Door S.N. Boonstra

Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Geesteswetenschappen

Programma

Culturele dynamiek

Speerpunt

Thema: Culturele dynamiek (2007-2010)