Open access publiceren stimuleert gebruik zonder effect op boekenverkoop

23 oktober 2013

Open access publiceren heeft geen negatief effect op de verkoop van boeken, maar het online gebruik én de vindbaarheid van deze boeken nemen flink toe. Dat concluderen onderzoekers die voor het eerst in Nederland grondig onderzoek hebben gedaan naar het open access publiceren van wetenschappelijke boeken. Het gisteren gepubliceerde eindrapport van het project OAPEN-NL biedt aanbevelingen voor onderzoeksfinanciers, bibliotheken, uitgevers en auteurs.

OAPEN-NL

Het project OAPEN-NL bouwt voort op het Europese OAPEN-project waarin ervaring is opgedaan met open access publicatie van wetenschappelijke boeken. OAPEN-NL werd gefinancierd door NWO en het ministerie van OCW via het PRIMA-fonds (Programma Implementatie Agenda ICT-Beleid). Het project werd uitgevoerd door de stichting OAPEN, in samenwerking met NWO, SURF en negen Nederlandse wetenschappelijke uitgevers.

Verkoop, gebruik en impact van open-accessboeken

De negen wetenschappelijke uitgevers publiceerden in totaal 50 wetenschappelijke boeken in open access, met financiering van NWO. Deze 50 monografieën werden vergeleken met soortgelijke wetenschappelijke boeken van dezelfde uitgevers, die op een traditionele manier werden uitgegeven. Het onderzoek heeft aangetoond dat open access publiceren geen effect heeft op boekenverkoop. De vrees van uitgevers dat de verkoop van boeken zou teruglopen als publicaties open access beschikbaar komen, bleek dus ongegrond. Tegelijkertijd bleek dat het online gebruik van boeken die open access gepubliceerd worden enorm toeneemt, evenals de vindbaarheid van de boeken. Hoewel het online gebruik van de boeken aantoonbaar toenam, leidde dit in de onderzoeksperiode (nog) niet tot meer citaties. Het eindrapport bevat ook een groot aantal aanbevelingen voor iedereen die bij het uitgeven van wetenschappelijke boeken is betrokken. Het onderzoeksrapport van OAPEN-NL is gepresenteerd tijdens het OAPEN-eindseminar 'Open access voor wetenschappelijke boeken in Nederland'.

Kosten van open access boeken

OAPEN-NL verzamelde tevens de gegevens van alle 50 boeken om inzicht te krijgen in alle kosten die betrekking hebben op het uitgeven van wetenschappelijke boeken. Gemiddeld genomen kost een wetenschappelijk boek in Nederland op basis van dit onderzoek 12.000 euro. Ruwweg de helft van deze kosten komen voor rekening van de open access editie. De overige kosten hebben betrekking op het drukken en distribueren van de papieren versie. De uitkomsten van dit onderzoek zijn van belang voor de financiering van open access monografieën in Nederland.

Open access uitgeefmodel

Het is voor onderzoekers in de geestes- en sociale wetenschappen de afgelopen jaren moeilijker geworden hun werk te publiceren. Bibliotheken hebben wereldwijd te kampen met teruglopende budgetten voor de aanschaf van monografieën, waardoor de verkoop van boeken sterk is teruggelopen. In het open access uitgeefmodel ontvangen uitgevers een vergoeding voor de gratis beschikbaarstelling van de open access editie en tevens kan het boek in een papieren versie te koop worden aangeboden.

In het OAPEN-NL project betaalde NWO de kosten van de open access editie. Onderzoeksfinanciers kunnen op deze manier de verspreiding van onderzoeksresultaten verbeteren.

Meer informatie

Het rapport OAPEN-NL A project exploring Open Access monograph publishing in the Netherlands is te downloaden vanaf de websites van OAPEN en SURF.

De OAPEN-NL projectdocumentatie is beschikbaar op www.oapen.nl. Alle boeken zijn te vinden in de OAPEN Library, www.oapen.org. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Eelco Ferwerda, e.ferwerda@oapen.org.

Bron: NWO