NWO-Spinozapremies 2013 voor Michail Katsnelson, Piek Vossen en Bert Weckhuysen

NWO bekroont beste wetenschappers van Nederland

10 juni 2013

Natuurkundige Michail Katsnelson, chemicus Bert Weckhuysen en taalwetenschapper Piek Vossen ontvangen de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland: de NWO-Spinozapremie. Dat maakte Jos Engelen, de voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) vandaag bekend. De laureaten ontvangen dit najaar elk 2,5 miljoen euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek.

Studenten van de UvA filmden achter de schermen bij de bekendmaking van de Spinozalaureaten 2013. Bekijk de sfeerreportage die zij maakten.Studenten van de UvA filmden achter de schermen bij de bekendmaking van de Spinozalaureaten 2013. Bekijk de sfeerreportage die zij maakten.

NWO-Spinozalaureaten Bert Weckhuysen, Piek Vossen en Michail Katsnelson met NWO-voorzitter Jos Engelen na de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2013 op maandag 10 juni. Credits: NWO/Arie Wapenaar.NWO-Spinozalaureaten Bert Weckhuysen, Piek Vossen en Michail Katsnelson met NWO-voorzitter Jos Engelen na de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2013 op maandag 10 juni. Credits: NWO/Arie Wapenaar.

NWO kent de NWO-Spinozapremies jaarlijks toe aan in Nederland werkzame onderzoekers die naar internationale maatstaven tot de absolute top van de wetenschap behoren. De NWO-Spinozalaureaten doen voortreffelijk en baanbrekend onderzoek dat een grote uitstraling heeft. Zij zijn een inspiratie voor jongere onderzoekers.

Michail Katsnelson (RU)

Prof. dr. M.I. (Michail) Katsnelson (1957) is hoogleraar Theoretische Fysica aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Katsnelson is wereldwijd de meest geciteerde en meest invloedrijke theoreticus op het gebied van grafeen. Zijn publicaties over dit onderwerp zijn 12.000 keer geciteerd. André Geim, die in 2010 de Nobelprijs voor de Natuurkunde ontving voor de ontdekking van grafeen, noemde het werk van Katsnelson ‘onmisbaar’. Het onderzoek van Katsnelson ligt ten grondlag aan vrijwel alle ontdekkingen en voorspellingen over grafeen. Hij voorspelde onder ander Klein-tunneling in grafeen en het veranderen van de elektrische eigenschappen van grafeen als het wordt opgerekt.

Katsnelson is een van de grondleggers van het onderzoek naar grafeen. Grafeen is een enkele laag koolstofatomen die geordend zijn in een honingraatrooster. Deze tweedimensionale structuur geeft het unieke eigenschappen. Het is het dunste materiaal, één van de sterkste materialen, en het geleidt elektriciteit 30 keer sneller dan gangbare materialen. Grafeen kan zorgen voor een revolutie in elektronica en kan mogelijk toegepast worden in onder andere zonnecellen en computerchips.

Zijn brede onderzoeksprofiel maakt Katsnelson uniek: binnen de vastestoffysica is hij toonaangevend in het onderzoek naar roosterdynamiek, veellichamentheorie, magnetisme, supergeleiding, elektronenstructuur en spectroscopie. Hij brengt onderzoekers en onderzoek uit verschillende disciplines samen en versterkt op die manier de theoretische natuurkunde. Hij leidt in Nijmegen een algemeen als zeer goed erkende onderzoeksgroep. Katsnelson werkt als theoreticus veelvuldig samen met experimentele natuurkundigen om zijn voorspellingen en theorieën te toetsen.

Michail Katsnelson, geboren in Magnitogorsk, Rusland studeerde toen hij twintig jaar was summa cum laude af in natuurkunde aan de Federale Universiteit van de Oeral in Jekaterinenburg. In 1975, hij was toen zeventien, verscheen zijn eerste wetenschappelijke publicatie. Binnen drie jaar na zijn afstuderen promoveerde hij aan het Instituut voor metaalfysica in het Jekaterinenburg. Katsnelson werd in 1986 de jongste ‘Doctor of Science’ in de natuurkunde in de voormalige Sovjet-Unie. In 1992 begon Katsnelson als hoogleraar aan de Federale Universiteit van de Oeral. Tussen 2002 en 2004 werkte hij als gastonderzoeker aan de Uppsala Universiteit in Zweden. Sinds 2004 is hij hoogleraar in de Theoretische natuurkunde aan de Radboud Universiteit. In 2011 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In 2012 kreeg hij een eredoctoraat aan de Uppsala Universiteit. De Radboud Universiteit kende hem in 2010 de Radboud Science Award toe, die hij heeft gebruikt om jonge wetenschappers zijn onderzoek te laten bewerken tot lesmateriaal voor basisscholieren.

Piek Vossen (VU)

Prof. dr. P.Th.J.M. (Piek) Vossen (1960) is hoogleraar Computationele Lexicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij combineert taalwetenschap en informatica om taalkundige verschijnselen te analyseren met computermodellen. Hij maakte voor de Europese Unie ‘wordnets’ in acht talen. Wordnets zijn spinnenwebben van alle woorden van een taal, met elkaar verbonden op basis van betekenis. Door de wordnets onderling te koppelen legde Vossen de basis voor systematisch onderzoek naar de verschillen en overeenkomsten en naar betekenis en cultuur in talen. Wordnets maken het bovendien mogelijk dat taal beter begrepen wordt door machines. Vossen breidde het project vervolgens uit en richtte samen met andere wetenschappers in 2000 de Global WordNet Association op, waarvan hij nu voorzitter is. Inmiddels zijn er van ruim 100 talen Wordnets die onderling verbonden zijn. Vossen voegde een fundamenteel element toe aan de Wordnets door ze te koppelen aan ontologiën: logische definities van concepten die computers in staat stellen te redeneren.

Het onderzoek van Piek Vossen legt de basis voor veel grote en kleine onderzoeksprojecten waarbij taal en techniek worden gecombineerd. Het onderzoek brengt vragen naar taal als : ‘Wat is een woord en wat is een concept? Zijn alle denkbare samenstellingen woorden en concepten?’ samen met de technische verwerking van dit soort vragen. Zijn team bouwde bijvoorbeeld een gesproken gesprekssysteem voor gemeenten om telefonische vragen af te handelen. Zijn meest recente project is de ‘Geschiedenisrecorder’. Het is een computersysteem dat nieuwsberichten verzamelt, en die van vandaag aan die van gisteren koppelt, en verder terug in de tijd. Zo legt het systeem de geschiedenis vast.

Piek Vossen studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en Algemene Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 1995 promoveerde hij cum laude aan diezelfde universiteit. Als senioronderzoeker aan de UvA was hij verantwoordelijk voor nationale en internationale projecten, waaronder EuroWordNet. Vossen heeft zijn academische werk gecombineerd met werk in het bedrijfsleven. Hij was van 1999 tot 2001 senior manager bij Sail Labs, een taaltechnologisch onderzoekslaboratorium, en tussen 2001 en 2009 Chief Technology Officer bij Irion Technologies. Vossen leidde meerdere miljoenenprojecten waarin hij onderzoekers uit verschillende disciplines bij elkaar bracht. Sinds 2006 is hij hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is hoofd van het Computational Lexicology & Terminology Lab en oprichter en voorzitter van de Global WordNet Assocation.

Bert Weckhuysen (UU)

Prof. dr. ir. B.M. (Bert) Weckhuysen (1968) is hoogleraar Anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht. Hij richt zich op het begrijpen en ontwikkelen van nieuwe of verbeterde katalysatoren. Katalysatoren zijn stoffen die de omzetting van grondstoffen, zoals aardolie en biomassa, in bijvoorbeeld brandstoffen, materialen en bouwstenen voor medicijnen versnellen. Meer dan 90% van de producten die we gebruiken in het dagelijks leven wordt geproduceerd met behulp van katalysatoren. Weckhuysen is internationaal één van de grondleggers van de ‘in situ spectroscopie’ van katalysatoren. Met in situ spectroscopie is het mogelijk om met licht de werking van een katalysator ‘in actie’ in beeld te brengen, dus in een omgeving en onder omstandigheden vergelijkbaar met het industriële proces. Deze experimentele aanpak is essentieel gebleken omdat de omgeving en reactie-omstandigheden een grote invloed hebben op de werking van katalysatoren.

De onderzoeksgroep van Weckhuysen zorgde voor doorbraken met het in 3D in beeld brengen van actieve katalysatoren en heeft laten zien wat er precies gebeurt als deze materialen in de loop van de tijd minder goed gaan werken (deactiveren). Mede op basis van de informatie uit deze experimenten was hij in staat duurzamere chemische processen te ontwikkelen. Hij richt zich bijvoorbeeld op het ontwikkelen van katalysatoren die houtachtige biomassa kunnen omzetten in brandstof en materialen, op het verbeteren van katalysatoren om op een efficiëntere manier aardolie en aardgas te gebruiken en op ‘solar fuels’ (waarbij zonne-energie gebruikt wordt om brandstoffen te maken). Het onderzoek van Weckhuysen is van groot belang voor de chemische industrie en hij werkt daarom veelvuldig samen met industriële partners. Weckhuysen leidt een grote, internationale groep van getalenteerde onderzoekers.

Bert Weckhuysen voltooide in 1991 de masteropleiding chemische- en landbouwtechnologie aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij promoveerde vier jaar later cum laude aan dezelfde universiteit op onderzoek naar heterogene katalyse. Hij vervolgde zijn onderzoek als postdoc in de VS en keerde in 1997 terug naar Leuven. Sinds 2000 is Weckhuysen hoogleraar Anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht. Voor zijn wetenschappelijke werk ontving hij diverse financieringen van NWO, waaronder een Vernieuwingsimpuls Vici subsidie in 2002 en Top subsidies in 2006 en 2011. Weckhuysen ontving verschillende nationale en internationale prijzen, waaronder de gouden medaille van de Nederlandse Chemische Vereniging in 2006 en de Emmett Award in Fundamental Catalysis van de North American Catalysis Society in 2011. In 2012 won hij de prestigieuze International Catalysis Award en ontving hij een Europese ERC Advanced Grant. In dat jaar werd hij de eerste faculteitshoogleraar van de Utrechtse faculteit Bètawetenschappen. Weckhuysen is lid van de KNAW. Daarnaast is Weckhuysen actief als wetenschappelijk directeur van het Nederlands Instituut voor Onderzoek in de Katalyse (NIOK) en het onderzoeksprogramma CatchBio, waarvan hij één van de oprichters is. Hij is als ‘captain of science’ van het topteam chemie betrokken bij het vormgeven van het Topsectorenbeleid van de overheid.

Over de NWO-Spinozapremie

De NWO-Spinozapremie bestaat sinds 1995. De toekenningen komen op voordracht tot stand. De voorgedragen kandidaten worden door een internationale commissie beoordeeld.

Op 27 september 2013 vindt de feestelijke uitreiking plaats van de NWO-Spinozapremies in de Nieuwe Kerk in Den Haag. De laureaten presenteren daar hun onderzoek en hun plannen met de premie.

Over NWO

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) is een van de grootste wetenschapsfinanciers in Nederland. NWO stimuleert kwaliteit en vernieuwing in de wetenschap door het beste onderzoek te selecteren en financieren. NWO beheert onderzoeksinstituten van (inter)nationaal belang, geeft mede richting aan het wetenschappelijk onderzoek in Nederland en brengt wetenschap en maatschappij dichter bij elkaar. Onderzoeksvoorstellen worden beoordeeld en geselecteerd door vooraanstaande wetenschappers uit binnen- en buitenland. Dankzij financiering van NWO kunnen meer dan 5000 wetenschappers onderzoek doen.

---

  • www.nwo.nl/spinozapremie (foto's in hoge resolutie). De foto’s zijn, mits met correcte bronvermelding, vrij te gebruiken bij berichtgeving over de NWO-Spinozapremies.

 


Bron: NWO

Contact

Neem voor meer informatie contact op met de afdeling Communicatie, via +31 (0)70 344 07 29 of mail naar: