Meer lesuren invoeren kan helpen, maar is niet genoeg voor onderwijskwaliteit

21 juni 2013

Voldoende tijd is een basisvoorwaarde voor leren. Dat betekent nog niet dat uitbreiding van de officiële lestijd op school, meer huiswerk, en extra tijd buiten de schooluren ‘automatisch’ tot betere onderwijsprestaties leiden. Binnen de marges van wat in veldonderzoek aan variëteit in onderwijstijd mogelijk is, zijn de positieve effecten van meer tijd bijzonder klein. Dit blijkt uit een overzichtsstudie naar de effecten van tijd door onderzoekers van de Universiteit Twente, gecoördineerd door hoogleraar Jaap Scheerens en gefinancierd door NWO.

 

De onderzoekers analyseerden de uitkomsten van een groot aantal internationale onderzoeken naar leertijd en onderwijsprestaties. In eerder onderzoek werd doorgaans een klein positief effect van leertijd op onderwijsprestaties gevonden. De UT-onderzoekers kwamen echter op nog aanmerkelijk kleinere effectgroottes uit. ‘Tijd is weliswaar een basisvoorwaarde voor onderwijsprestaties, maar de effectiviteit ervan wordt bepaald door de kwaliteit van het onderwijs dat in die tijd wordt gegeven,’ zegt Scheerens.

 

Nederland zit boven én onder het OESO-gemiddelde

De onderzoekers maakten een internationale vergelijking van de totale lestijd en van de lestijd (in het voortgezet onderwijs) die besteed wordt aan basisvakken. Daarbij komt naar voren dat Nederland in het voortgezet onderwijs, qua totale lestijd met 1000 uur ruim boven het OESO-gemiddelde van 948 uur zit.

Uit cijfers uit een OESO-publicatie uit 2011, gebaseerd op data uit 2006, blijkt echter dat de totale tijd voor lezen, wiskunde en moedertaalonderwijs in Nederland duidelijk onder het OESO-gemiddelde ligt: gemiddeld 13,8 uur in Nederland bij een OESO-gemiddelde van 17,9 uur per week. Uit andere gegevens van de OESO blijkt dat deze verhouding nog steeds bestond in 2008; meer actuele gegevens over Nederland waren niet beschikbaar.

 

Geringe effecten bij uitbreiding tijd

Gezien de internationale vergelijking zou er nog wel wat ruimte zijn om meer tijd aan de basisvakken lezen, schrijven en wiskunde te besteden. Toch zou Scheerens hier niet zonder meer voor pleiten. ‘Er zijn maar geringe effecten van uitbreiding van de lestijd te verwachten.’

 

Huiswerk

In het onderdeel dat betrekking had op de effecten van huiswerk, vonden de onderzoekers in veel gevallen een negatieve samenhang tussen de tijd die leerlingen individueel aan huiswerk besteedden en leerprestaties. ‘Mogelijk besteden juist zwakkere leerlingen meer tijd aan huiswerk, zonder dat hiermee hun achterstand geheel gecompenseerd wordt,’ verklaart Scheerens.

 

Verlengde schooldag kritisch bezien

Wat de verlengde schooltijd betreft, wijst het onderzoek uit dat de doelmatigheid hiervan twijfelachtig is. Scheerens: ‘Vooral wanneer er ook nieuwe gebouwen bekostigd moeten worden, lijkt het nuttig om de kosteneffectiviteit van deze programma’s nader te onderzoeken.’

 

Achtergrondinformatie

Het onderzoek ‘A review of the effectiveness of teaching time at school, homework and extended time outside schoolhours’ is gefinancierd door de Programmaraad voor het Onderwijsonderzoek (PROO), een onderdeel van NWO. De PROO laat regelmatig reviewstudies uitvoeren, zodat er meer inzicht komt in voor de praktijk bruikbare kennis uit recente wetenschappelijke literatuur. De PROO maakt deel uit van het nieuwe Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).

 

Referentie: “Productive time in Education” A review of the effectiveness of teaching time at school, homework and extended time outside school hours. Jaap Scheerens (Ed.) With contributions from Jaap Scheerens, Maria Hendriks, Hans Luyten, Peter Sleegers and Cees Glas.

 

Een boekuitgave van het rapport verschijnt in augustus a.s. met als titel: “Effectiveness of Time Investments in Education”, in de serie “Springer Briefs in Education”.

 

Meer informatie: j.scheerens@utwente.nl

Het volledige eindrapport staat als PDF op de PROO-website.

 

Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Maatschappij- en Gedragswetenschappen Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek

Programma

Programmaraad voor het onderwijsonderzoek (PROO)

Speerpunt

Samenwerken in thema's (2011-2014)