Inzet op strategische samenwerking NWO en universiteiten

Speech NWO-voorzitter Jos Engelen

2 oktober 2013

‘Wetenschapsbeleid en de financiering van wetenschap moet rusten op drie pijlers: ‘wetenschap voor de wetenschap’, ‘wetenschap voor concurrentievermogen’ en ‘wetenschap voor de samenleving. Strategische samenwerking tussen NWO en de universiteiten is in de komende jaren cruciaal om daar goed vorm aan te geven’, zo bepleitte NWO-voorzitter Jos Engelen bij de uitreiking van de NWO-Spinozapremies 2013. Op vrijdag 27 september reikten staatssecretaris Dekker en Jos Engelen de NWO Spinozapremies uit aan Michail Katsnelson, Piek Vossen en Bert Weckhuysen.

Dames en heren,

- Het belang van internationaal concurrerend wetenschappelijk onderzoek, op veel terreinen en van voldoende omvang, is voor de toekomst van ons land onomstreden. De publieke belangstelling voor wetenschappelijke doorbraken is groot – als Nederlandse onderzoekers daarbij betrokken zijn draagt dat bij aan onze nationale trots. We tellen mee. Alleen al daarom moet een zelfbewust, ambitieus land investeren in wetenschap.

- Een voorbeeld: er loopt een rechte lijn van de beroemde vergelijking van Dirac die in 1928 de principes van de relativiteitstheorie verenigde met die van de kwantummechanica, naar het onderzoek naar grafeen en het werk aan Majorana-fermionen nu en hier, in dit land. Dit werk kon alleen tot bloei komen door een decennialang gekoesterde wetenschappelijke cultuur. En naast investeren in wetenschap betekent wetenschapsbeleid in mijn visie ook het creëren van de goede omgeving, van de cultuur, waarin we wetenschap, onderwijs en onderzoek, koesteren en laten bloeien.

- Maar modern wetenschapsbeleid gaat over meer. Modern wetenschapsbeleid is niet, zoals ik soms hoor zeggen, wetenschap op bestelling, of wetenschap die onmiddellijk in klinkende munt kan worden omgezet. Maar wel hoort erbij het stimuleren van onderzoek met speciale relevantie voor ons nationale verdienvermogen. Ook hoort erbij dat we onderzoek bevorderen op bepaalde thema’s die relevant zijn voor het tegemoet treden van grote maatschappelijke uitdagingen. En ook moet wetenschapsbeleid aandacht hebben voor een Sociale Infrastructuur Agenda en voor Maatschappelijk Verantwoord Innoveren.

 

NWO-voorzitter Jos EngelenNWO-voorzitter Jos Engelen

- Nog een voorbeeld. Begin deze week was ik op de high-tech campus in Eindhoven. Ik had de eer minister Kamp te assisteren bij het openen van een gebouw voor startende bedrijven. Tot mijn verrassing bleek een van de bedrijven zich bezig te houden met toepassingen van een nieuw soort zonnepanelen. Aan de basis daarvan staat geavanceerde vacuümtechnologie die ontwikkeld is op CERN voor gebruik in een deeltjesversneller. Een mooier voorbeeld van nieuwe technologie als 'bijproduct' van door nieuwsgierigheid gedreven, grensverleggend onderzoek kan ik u niet geven. Die vacuümtechnologie zelf, overigens, maakt gebruik van heel vernuftige nieuwe legeringen en het begrijpen van de werking daarvan levert weer heel mooi onderzoek op: toegepast en fundamenteel in één!

- Wetenschapsbeleid en ook de financiering van wetenschap rust voor NWO op drie pijlers: 'science for science', 'science for competitiveness' en 'science for society'. In de NWO-strategie vindt u die drie pijlers terug, en zien we ook uitstekende aanknopingspunten met het nieuwe Europese kaderprogramma Horizon2020 dat begin 2014 van start gaat. Want ons nationale wetenschapsbeleid moet ook ingebed zijn in een Europees en mondiaal kader.

- NWO financiert onderzoek en die onderzoekers werken doorgaans aan de Nederlandse universiteiten. Die universiteiten zijn daarmee belangrijke gesprekspartner voor NWO, zeker ook bij het opstellen van onze nieuwe strategie. Zoals de NWO-instituten actief bijdragen aan samenwerking met universitaire onderzoeksgroepen op basis van een gemeenschappelijk wetenschappelijk programma - zó wil het NWO-bestuur het podium bieden aan de universiteitsbesturen, waarop samenwerking een gemeenschappelijk strategisch instrument wordt. Het NWO-bestuur zal een regierol daarin niet schuwen.

- De tijd is rijp voor zo'n strategische samenwerking. NWO zal uiteraard de aan haar toevertrouwde tweedegeldstroommiddelen blijven inzetten via advisering door onafhankelijke experts, met aandacht voor excellentie en relevantie. Maar veranderingen in samenwerking met de universiteiten, zwaartepuntvorming en scherpere onderzoeksprofielen moeten waar nodig en waar gewenst ook NWO's strategie beïnvloeden -en omgekeerd. En dan denk ik aan alle speerpunten uit de NWO-strategie: investeren in talent en vrij onderzoek, infrastructuur, thematisch en strategisch onderzoek, kennisbenutting, de nationale onderzoeksinstituten en internationale samenwerking.

- De politieke actualiteit illustreert dat we in lastige tijden leven, maar gelukkig ook in een land vol talent, zoals ook in de troonrede van tien dagen geleden opgemerkt werd. NWO blijft gemotiveerd het wetenschappelijke talent te laten floreren, zowel de gevestigde onderzoekers als de jonge aanstormende, zodat we ook in de toekomst hoogtepunten als vandaag kunnen blijven vieren.

Bron: NWO