Imiteren tegenstander onbewust belangrijker dan winnen

26 november 2013

Mensen in competitie neigen automatisch tot het imiteren van hun tegenstanders, zelfs als dit nadelige gevolgen heeft voor de eigen winkansen. Dit concludeert cognitief psycholoog Marnix Naber, die met NWO-financiering een jaar onderzoek deed aan de Universiteit Harvard. Tot nu toe werd gedacht dat imiteren met name voorkomt in situaties waarbij mensen met elkaar moeten samenwerken. De onderzoeksbevindingen kunnen van belang zijn voor de topsport en voor situaties waarbij verspreiding van ongewenst gedrag optreedt. De Leidse onderzoeker publiceert zijn bevindingen deze week in het vooraanstaande tijdschrift PNAS.

Vijftig proefpersonen streden in tweetallen tegen elkaar om de winst in het computerspel ‘Whack-a-mole’. Ze konden geld verdienen door sneller dan hun tegenstander op een groot scherm de juiste mollen die in beeld verschenen weg te tikken. De verwachting was dat wanneer de tegenstander langzamer reageert, de ander daar op inspeelt door zijn of haar eigen reactietijd te versnellen. Het tegenovergestelde bleek echter het geval: proefpersonen bleken hun reactietijd juist op elkaar af te stemmen. Ongeacht of de ene proefpersoon zijn of haar reactietijd vertraagde of versnelde, paste de ander zijn of haar eigen tempo hier op aan. Aangezien de proefpersonen hierdoor minder mollen raakten, dan wanneer ze wel een continu hoog tempo hadden aangehouden, verdienden ze in totaal minder geld.

 

Reactietijd en bewegingen na-apen

Het kopieereffect hield ook stand toen de onderzoekers in een tweede experiment een acteur expliciet instrueerden om afwisselend sneller en dan weer langzamer te reageren op de mollen. Ook wisselde de acteur stelselmatig tussen het maken van lange bewegingen (om mollen weg te tikken die zich verder weg bevonden) en kortere bewegingen. De twintig proefpersonen die aan dit tweede experiment deelnamen, bleken telkens zowel qua reactietijd als qua lengte van de bewegingen synchroon de acteur na te doen.

 

Om het effect van imitatie nog verder te onderzoeken, lieten de onderzoekers tot slot in een derde experiment twintig proefpersonen het opnemen tegen een virtuele speler. Hierbij was alleen zichtbaar wanneer de computer een mol raakte, waar de reactietijd uit af te leiden was. De lengte van de bewegingen die de virtuele speler maakte waren niet waar te nemen. Het bleek dat de proefpersonen enkel de reactietijden na-aapten, en qua lengte van de bewegingen afweken van de computer, omdat ze dit niet zagen. Mensen nemen dus zelfs specifiek gedrag van een computer over, als handelingen maar duidelijk te zien zijn.

 

Onbewuste imitatie

Mensen spiegelen elkaars gedrag, omdat het een efficiënte manier is om iets nieuws te leren. ‘Imitatie heeft waarschijnlijk een belangrijke rol in de evolutie gespeeld om gunstig gedrag aan de volgende generatie door te geven’, aldus Naber. ‘Het breinmechanisme, wat aanzet tot imitatie, opereert buiten ons bewustzijn en daarom ontdekken we doorgaans niet dat we soms klungelig gedrag kopiëren.’ Tot nu toe werd gedacht dat imiteren met name voorkomt in situaties waarbij mensen met elkaar moeten samenwerken. Maar: ‘Het imitatieproces is blijkbaar dermate automatisch dat mensen het niet kunnen onderdrukken in competitieve situaties’.

 

Imitatie in sport en samenleving

De bevindingen kunnen belangrijk zijn voor de topsport. In de toekomst wil Naber graag uitzoeken of imitatie ook plaatsvindt in commerciële competities waar meer op het spel staat dan een paar euro. ‘Misschien draagt de vaardigheid om imitatie in de juiste situaties te onderdrukken bij aan de ontwikkeling van een professionele sporter’. Daarnaast is Naber benieuwd naar de invloed van imitatie op cultureel maatschappelijke ontwikkelingen en grootschalige groepsdynamiek. De onbewuste drang tot imitatie veroorzaakt wellicht de onderlinge verspreiding van ongewenst gedrag, zoals roken of vandalisme tijdens voetbalwedstrijden en Facebookfeesten.


Over NWO

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) is met een budget van 625 miljoen euro per jaar een van de grootste wetenschapsfinanciers in Nederland. NWO stimuleert kwaliteit en vernieuwing in de wetenschap door het beste onderzoek te selecteren en te financieren. NWO beheert onderzoeksinstituten van (inter)nationaal belang, geeft mede richting aan het wetenschappelijk onderzoek in Nederland en brengt wetenschap en maatschappij bij elkaar. Onderzoeksvoorstellen worden beoordeeld en geselecteerd door vooraanstaande wetenschappers uit binnen- en buitenland. Dankzij financiering van NWO kunnen meer dan vijfduizend wetenschappers onderzoek doen.

Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

NWO-breed Sociale en Geesteswetenschappen Toegepaste en Technische Wetenschappen Maatschappij- en Gedragswetenschappen Exacte en Natuurwetenschappen

Programma

Rubicon

Speerpunt

Investeren in talent en vrij onderzoek (2011-2014)

Contact

Neem voor meer informatie contact op met de afdeling Communicatie, via +31 (0)70 344 07 29 of mail naar: