Negen toekenningen in Open Programma

2 juli 2013

In het Open Programma van ALW heeft het gebiedsbestuur 9 projectvoorstellen goedgekeurd.

Het ALW Open Programma is er voor onderzoek over de gehele breedte van de aard- en levenswetenschappen.

Dr. C.M. Lessells, NIOO,
Negotiating over parental care: how do parents react to each other?

Ouders die samen een broedsel grootbrengen 'onderhandelen' over hun aandeel in de werklast door te reageren op hoe hard hun partner werkt – maar onduidelijk is hoe dit gebeurt. We gaan de posities en de roep van koolmees-paren volgen en zo de coördinatie tussen ouders bepalen. Zo onderzoeken we hoe de mate van investering van een van de ouders beïnvloed wordt door de nabijheid en de roep van de andere ouder. Dit leidt niet alleen tot een beter begrip van ouderzorg maar ook van onderhandelingen in meer complexe sociale systemen.

Prof. dr. F.J. Weissing, RUG,
Evolution of Self-organized Division of Labour

De grootste innovaties in de evolutie van het leven zijn vaak gebaseerd op de taakverdeling tussen nauw samenwerkende componenten. Voorbeelden zijn de samenwerking van verschillende organellen in een cel, van gespecialiseerde cellen in een meercellig organisme, en van op bepaalde taken gespecialiseerde individuen in sociale dieren. Deze taakverdeling ontstaat vaak door middel van zelforganisatie: geen mier in een mierenhoop heeft het overzicht over het grote geheel, maar de interactie van vele mieren met eenvoudige gedragsregels leidt desondanks tot een verbluffend goed georganiseerde kolonie. We ontwikkelen modellen om de evolutie van dit soort gedragsregels te begrijpen, en gaan na in hoeverre deze inzichten kunnen worden toegepast bij de ontwikkeling van samenwerkende robots.

Prof. dr. ir. N.M. van Dam, RUN,
Molecular mechanisms and ecological consequences of slug-induced resistance in Solanum dulcamara (Bittersweet nightshade)

Planten beperken schade door insecten door middel van constitutieve en induceerbare afweer. Er is weinig bekend over de moleculaire mechanismen en de ecologische gevolgen van induceerbare afweer tegen (naakt)slakken. Aangezien naaktslakken vraatzuchtige generalistische herbivoren zijn, valt te verwachten dat ook zij afweermechanismen induceren. In dit voorstel gebruiken we een nieuwe modelsoort, Bitterzoet (Solanum dulcamara), om de chemische en moleculaire mechanismen, plus de gevolgen voor de insectengemeenschap op deze plant, te bestuderen. Deze geïntegreerde strategie leidt tot een groter begrip van resistentiemechanismen tegen (naakt)slakken, hetgeen gebruikt kan worden voor het ontwikkelen van resistentie in verwante gewassen als tomaat en aardappel.

Dr. P.L.E. Bodelier, NIOO,
Unravelling of Life Strategies and Traits of Methane-Oxidizing Bacteria using a proteomic approach

Methaan is een belangrijk broeikasgas. Meer kennis is nodig voor het begrip van de wereldwijde variatie in methaan uitstoot naar de atmosfeer. Een belangrijke sturende factor voor de methaan uitstoot zijn bacteriën die methaan afbreken. Groepen van deze bacteriën kunnen verschillend reageren op bepaalde veranderingen in het milieu, waaronder stikstof bemesting. In deze studie worden de eigenschappen en levenswijze van deze groepen onderzocht met behulp van proteoom (geheel aan eiwitten) onderzoek. Zo willen de onderzoekers de mechanismen en eigenschappen verklaren die verantwoordelijk zijn voor methaan afbraak in het milieu.

Prof. dr. J.G.G. Borst, Erasmus MC,
Development of a giant synapse

Het is nog altijd verregaand onduidelijk hoe de enorme precisie waarmee de biljoenen neuronen met elkaar communiceren tot stand komt. Dit project onderzoekt hoe de grootste synaps in de hersenen gevormd wordt.

Prof. dr. M.S. van Lohuizen, NKI,
New technology to study genome-wide effects of local chromatin environment and epigenetic states on gene regulation

Genetische informatie is georganiseerd in verschillende domeinen met een eigen chromatinestructuur en eigenschappen. Hoe deze domeinen precies de regulatie van genen beïnvloeden is nog grotendeels onbekend en is het doel van dit onderzoeksvoorstel. Wij hebben recent een nieuwe techniek ontwikkeld waarmee we bibliotheken van reporter constructen op duizenden verschillende plaatsen in het genoom kunnen integreren. Die fungeren als sensoren die de genactiviteit kunnen meten van de reporters in parallel op al deze verschillende plaatsen in het chromatine. Zo ontstaat een uniek gedetailleerd beeld ervan hoe gen-regulerende elementen en de lokale chromatine omgeving elkaar beïnvloeden en reguleren.

Dr. H. Karst, UMCU,
Mechanism and functional relevance of stress metaplasticity in the amygdala
Waarom doen amygdala cellen niet langer mee na stress?

Na stress komen allerlei transmitters en hormonen, zoals noradrenaline en corticosterone, vrij in de hersenen die de functie van hersencellen beïnvloeden. Het blijkt dat cellen in de amygdala –die belangrijk zijn voor het emotionele geheugen- de eerste keer dat een muis stress meemaakt het signaal goed verwerken, maar vanaf de tweede keer zijn ze ongevoelig. Cellen in de hippocampus, die een gebeurtenis in de juiste context kunnen plaatsen, reageren wel iedere keer op stress. Dit project onderzoekt hoe het komt dat amygdala cellen afhaken als zich meerdere stress situaties voordoen.

Prof. dr. J.H. Gribnau, Erasmus MC,
X chromosome inactivation, revisited

Vrouwen hebben twee X-chromosomen, vergeleken met een enkel X-chromosoom en een klein Ychromosoom bij mannen. Om een tweevoudig verschil voor actieve X-genen tussen vrouw en man te voorkomen wordt in vrouwelijke lichaamscellen altijd één van beide X-chromosomen uitgeschakeld. Als gevolg van deze X-chromosoom-inactivatie zijn meisjes een mozaïek van cellen waarin óf de X van moeder óf die van vader actief is. Recent hebben wij muizen gegenereerd met een hoog percentage aan cellen dat vergeet één X chromosoom te inactiveren. Wij gaan de gevolgen van de aanwezigheid van twee actieve X chromosomen onderzoeken. De resultaten zijn van belang voor behandeling van Xgebonden ziekten.

Prof. dr. P.R. Roelfsema, NIN,
The neuronal mechanisms for complex decisions in the visual cortex
Beslissingsvorming in de visuele cortex

Mensen en niet-humane primaten overzien complexe situaties en kijken vooruit hoe beslissingen hun toekomstige keuzes beïnvloedt. In de hersenen zijn deze keuzes meetbaar als een competitie tussen zenuwcellen die de verschillende mogelijkheden coderen. Tijdens een beslissing wordt deze competitie in zeer korte tijd opgelost. Een verkeerde beslissing kan nadelige gevolgen hebben voor de latere keuzes. Om dit beslissingsproces te begrijpen, onderzoeken wij hoe de visuele cortex opeenvolgende beslissingen verwerkt, wat de limitaties van dit proces zijn, hoe en waarom ons brein schakelt tussen verschillende beslissingsstrategieën en wat de invloed is van beloning.

 

Bron: NWO