Genetische sporen van onbekende mensachtige in Afrika

13 augustus 2012

Genetisch onderzoek bij vijftien jager-verzamelaars uit Afrika levert drie verrassende bevindingen op. Zo zijn er aanwijzingen gevonden voor het bestaan van een onbekende mensachtige. Die moet tussen 20.000 en 80.000 jaar geleden samen met de voorouders van de moderne mens in Afrika hebben geleefd. Ook zijn er genen gevonden die er mede verantwoordelijk voor zijn dat Pygmeeën klein blijven, plus genetische aanwijzingen voor de aanpassing van de jager-verzamelaars aan lokale omstandigheden.

De onderzoekers brachten het genoom in kaart van drie geïsoleerd levende groepen in Afrika, die nog als jager-verzamelaar leven. Ze brachten in totaal 13,4 miljoen genetische varianten in kaart, waarvan er vijf miljoen nog nooit eerder zijn gevonden in andere populaties.

Al eerder is gevonden dat mensen in Europa en Azië DNA in zich hebben van andere mensachtigen; nu lijkt dat bij Afrikaanse populaties ook zo te zijn. Een deel van het onbekende DNA schrijven de onderzoekers toe aan een nieuwe, nog onbekende soort. Deze moet naast de voorouders van de moderne mens hebben geleefd, die zo'n 200.000 jaar geleden in Afrika ontstond. Getuige de genetische sporen moet er ook seksueel contact zijn geweest. De onderzoekers berekenden dat dit tussen 20.000 en 80.000 jaar geleden moet zijn gebeurd. Waarschijnlijk gaat het hier om een 'neefje' van de Neanderthaler. Het DNA van de Neanderthaler is echter net iets anders. Voor het bestaan van de nieuwe soort zijn nu genetische sporen gevonden maar (nog) geen bijbehorende fossiele bewijzen.

Bij Pygmeeën vonden de onderzoekers een variant op het gen dat verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van de hypofyse, een klein hersengebied gerelateerd aan hormonen en groei. Hier kan de oorzaak liggen voor hun geringe lengte en de vroege leeftijd waarop Pygmeeën kinderen krijgen.

Tenslotte zagen de onderzoekers genetische aanwijzingen voor de aanpassing van de jager-verzamelaars aan lokale omstandigheden. Hoewel de drie groepen op dezelfde wijze leven, blijken ze genetisch zeer van elkaar te verschillen. De verschillen vonden de onderzoekers in genetische aanpassingen op het gebied van het immuunsysteem, reuk en smaak. Die variaties zorgen ervoor dat de groepen aangepast zijn aan de lokale omstandigheden zoals plaatselijke ziektes en het voedselaanbod dat per gebied verschillend kan zijn.

Afrikaanse jager-verzamelaars

De vijftien onderzochte jager-verzamelaars zijn vijf Pygmeeën uit Kameroen, vijf Hadza en vijf Sandawe, beide groepen uit Tanzania die een kliktaal spreken. Het is al langer bekend dat deze groepen in genetische zin dicht bij de eerste mensen staan, waar alle moderne mensen van afstammen. Er wordt van steeds meer mensen DNA afgelezen (gesequenced), onder meer omdat de prijzen van sequencen steeds lager worden. Afrikanen zijn hierin nog steeds ondervertegenwoordigd, hoewel de mens in Afrika is ontstaan en veel Afrikaanse bevolkingsgroepen genetisch juist heel verschillend zijn.

Onderzoekersechtpaar

Nederlandse onderzoekers publiceren hierover samen met Amerikaanse collega's in het coververhaal van het toonaangevende tijdschrift Cell. Dr. Clara Elbers en dr. Bart Ferwerda hebben allebei een individuele NWO-Rubiconsubsidie bemachtigd voor het opdoen van buitenlandse werkervaring. Ze werken aan de universiteit van Pennsylvania (VS) aan het onderzoek dat onder leiding staat van prof. Sarah Tishkoff.

Over NWO

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) is met een budget van ruim 500 miljoen euro per jaar een van de grootste wetenschapsfinanciers in Nederland. NWO stimuleert kwaliteit en vernieuwing in de wetenschap door het beste onderzoek te selecteren en financieren. NWO beheert onderzoeksinstituten van (inter)nationaal belang, geeft mede richting aan het wetenschappelijk onderzoek in Nederland en brengt wetenschap en maatschappij dichter bij elkaar. Onderzoeksvoorstellen worden beoordeeld en geselecteerd door vooraanstaande wetenschappers uit binnen- en buitenland. Dankzij financiering van NWO kunnen meer dan vijfduizend wetenschappers onderzoek doen.

Bron: NWO

Kenmerken

Wetenschapsterrein

Aard- en Levenswetenschappen Geesteswetenschappen Maatschappij- en Gedragswetenschappen WOTRO Science for Global Development ZonMw (gebied)

Programma

Rubicon

Contact

Neem voor meer informatie contact op met de afdeling Communicatie, via +31 (0)70 344 07 29 of mail naar: