Eurekaprijs

Eurekaprijs

Van 2012 tot 2015 reikte NWO de Eurekaprijs samen met KNAW uit. Het was een opvolger van de afzonderlijke NWO-Eurekaprijzen en de Van Walree-prijs van KNAW. De Eurekaprijs was een aanmoedigingsprijs voor schrijvers, filmers, journalisten, programmamakers, wetenschappers, media, redacties, producenten en uitgeverijen om wetenschappelijke kennis en inzichten toegankelijk te maken voor het brede publiek. In 2015 is de prijs voor het laatst uitgereikt.

illustratie Eurekaprijs


Alle winnaars per jaar

2015

Oeuvreprijs   | 'Ik ben Alice', documentaire

‘Voor het breed en indringend uitdragen van prikkelend onderzoek naar de mogelijkheden van emotioneel intelligente ‘zorgrobots’ in de ouderenzorg’. De VU-onderzoeksgroep SELEMCA werkt, onder leiding van hoofdonderzoeker Johan Hoorn, aan de ontwikkeling van caredroids: ‘zorgrobots’ die dankzij ingebouwde mensachtige ‘emotionele intelligentie’ kunnen helpen bij de verzorging en begeleiding van ouderen. SELEMCA’s werk verlegt grenzen in kunstmatige intelligentie en roept grote vragen op over onze omgang met veroudering en vereenzaming. De onderzoekers gaan die vragen niet uit de weg maar communiceren intensief en veelzijdig met de samenleving onder andere via websites, workshops, beurzen, festivals, sociale media en installatiekunst.

De dit jaar uitgekomen documentairefilm ‘Ik ben Alice’ van regisseur Sander Burger is één sterk voorbeeld van deze indringende communicatie. De film toont ontroerende en tegelijk schrijnende interacties tussen het zorgrobotje Alice en drie vereenzaamde hoogbejaarden. Burger voorziet het gevoelige onderwerp van grijstinten en helpt zijn publiek zo los te komen van al te snelle zwart-wit-meningen over de mogelijke rol van technologie bij het opvangen van de gevolgen van vergrijzing.

Mediaprijs     | Universiteit van Nederland

Alexander Klöpping en Marten Blankesteijn

‘Voor het initiëren van de Universiteit van Nederland, een online etalage van inspirerende hoorcolleges opgenomen in een nachtclub in Amsterdam.’ Op de online Universiteit van Nederland (www.universiteitvannederland.nl) geven speciaal geselecteerde hoogleraren via filmpjes gratis hoorcollege op internet. In het eigentijdse, sfeervolle decor van een bomvolle nachtclub Air in Amsterdam gaan zij op inspirerende wijze in op aansprekende vragen uit alle takken van de wetenschap. Mede dankzij de originele en doordachte vormgeving heeft de Universiteit van Nederland in korte tijd en met een bescheiden budget een groot publiek bereikt.

De jury roemt de originaliteit en de toegankelijkheid van het door Klöpping en Blankesteijn opgezette platform. Met de Universiteit van Nederland hebben zij een extra brug gebouwd tussen de wetenschap enerzijds en brede, relatief jonge doelgroepen in de maatschappij anderzijds.

Voor deze editie van de Eureka-prijs werden 56 personen en teams genomineerd. Genomineerden moeten in Nederland werkzaam zijn en worden voorgedragen door een organisatie of persoon werkzaam in de wetenschap, wetenschapscommunicatie of journalistiek.

De onafhankelijke jury bestond dit jaar uit Marcel Dicke (hoogleraar entomologie, voorzitter) en Joost Huijsing (van Vroege Vogels), de Eurekaprijswinnaars van 2013, aangevuld met Irene de Bel (hoofdredacteur Opzij); Andrea Evers (hoogleraar gezondheidspsychologie) en Christoph Lüthy (hoogleraar geschiedenis van de filosofie en de natuurwetenschappen).

Lees ook


2014    | Geen prijsuitreiking

2013

Oeuvreprijs | Marcel Dicke (hoogleraar entomologie)

Marcel Dicke is als hoogleraar entomologie werkzaam aan de Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Hij heeft meer dan 300 internationale wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. Naast zijn wetenschappelijke optredens, is hij veelvuldig te zien in de media en op diverse publiekspodia. Voor zijn onderzoek ontving Marcel Dicke in 2007 de NWO-Spinozapremie en hij werd in 2011 benoemd tot lid van de KNAW.

De jury prijst het enthousiasme waarmee Marcel Dicke zowel wetenschap bedrijft als wetenschappelijke kennis verspreidt. De interactie tussen planten en insecten weet hij zodanig aansprekend te brengen dat hij een echte publiekstrekker bij evenementen is. Daarnaast schreef hij talloze publicaties voor een breder publiek, waaronder Blij met een dooie mug en Het Insectenkookboek. In zijn insectenkookboek presenteert hij samen met collega Arnold van Huis en kookdocent Henk van Gurp smakelijke en voedzame gerechten met insecten en allerlei wetenswaardigheden en achtergronden over het belang van insecten als duurzame dierlijke eiwitbron voor de snel groeiende wereldbevolking.

Mediaprijs     | Vroege Vogels, BNNVARA

Team Vroege Vogels

Vroege Vogels is van oorsprong een radioprogramma over natuur en milieu met tegenwoordig zo'n half miljoen luisteraars. Inmiddels is Vroege Vogels ook actief op televisie en internet. Iedere vijf jaar organiseert Vroege Vogels een groot publieksevenement. Diverse initiatieven zijn door Vroege Vogels samen met wetenschappers opgestart, waaronder als sprekend voorbeeld 'de natuurkalender', die wordt gevuld met natuurwaarnemingen van onder andere luisteraars van Vroege Vogels. Daarnaast verschijnen er vele boeken, cd's en cursussen over de natuur.

De jury koos voor de programmamakers van Vroege Vogels omdat zij de biologische wetenschappen en de milieuwetenschappen op een beeldende, informatieve en prikkelende manier voor een breed publiek toegankelijk maken. Vroege Vogels heeft kennis over de natuur populair gemaakt onder jong en oud door hen hierbij actief te betrekken.

De jury

De winnaars zijn geselecteerd door een onafhankelijke jury, bestaande uit wetenschappers en journalisten. Voorzitter Lodi Nauta, hoogleraar filosofie, werd terzijde gestaan door hoofdredacteur van KIJK Vivianne Bendermacher, hoogleraar psychiatrie Sarah Durston en de Eurekaprijswinnaars 2012: VPRO-eindredacteur Rob van Hattum, en bioloog Freek Vonk.

Zie ook


2012

Oeuvreprijs   | Rob van Hattum (radio- en tv-maker)

Rob van Hattum is als wetenschapsjournalist en programmamaker al jarenlang betrokken bij wetenschapstelevisie. Hij maakte reportages voor actualiteitenrubrieken, was als eindredacteur van de VPRO-wetenschapsprogramma's initiator van vele documentaires en langlopende series als Noorderlicht en Labyrint en nam het initiatief voor het wetenschapsportal Wetenschap24. Ook is hij samen met NWO een van de drijvende krachten achter de Nationale Wetenschapsquiz. Sinds 2000 is Van Hattum creatief directeur van wetenschapsmuseum Nemo in Amsterdam.

De jury koos voor Rob van Hattum omdat hij zijn grote enthousiasme voor de wetenschap op creatieve en gedegen wijze weet over te dragen naar een breed publiek. De jury noemt hem 'inhoudelijk gedreven en buitengewoon goed in staat complexe wetenschapsthema's te vertalen voor verschillende leeftijdsgroepen.' Van Hattum is een spin in het web van de wetenschapscommunicatie, neemt initiatieven, is kritisch en vasthoudend.

Mediaprijs     | Freek Vonk (bioloog, presentator)

Freek Vonk is als bioloog werkzaam aan de Universiteit van Leiden en het Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis. Hij doet onder andere onderzoek naar nieuwe medicijnen die van slangengif kunnen worden gemaakt. Vonk heeft een aantal publicaties in toptijdschriften op zijn naam staan. Voor zijn onderzoek ontving Vonk in 2008 een NWO-Toptalentsubsidie en in 2012 kreeg hij van NWO financiering uit het programma Rubicon. Daarmee kan hij onderzoek doen aan een buitenlandse topuniversiteit. Bij NCB Naturalis kan hij zijn wetenschappelijke loopbaan combineren met zijn talent voor wetenschapscommunicatie. 

Freek Vonk is door de jury voorgedragen vanwege zijn vermogen om als wetenschapper een breed publiek te raken met zijn enthousiaste presentatie. Vonk weet kinderen en volwassenen te boeien met zijn verhalen over dieren als slangen, krokodillen en grote spinnen. Hij is een veelgevraagde gast in radio en tv-programma's zoals 3FM van Giel Beelen, De Wereld Draait Door en speelde de hoofdrol in het kinderprogramma 'Freek op Safari'.  Daarnaast schrijft hij columns in diverse tijdschriften en kranten. In 2011 verscheen er kinderboek van zijn hand: 'Freek op expeditie'.

De jury

De winnaars zijn geselecteerd door een onafhankelijke jury, bestaande uit wetenschappers en journalisten. Voorzitter Willem de Vos, hoogleraar microbiologie, werd terzijde gestaan door hoogleraar jeugd en media Patti Valkenburg, sociaal-historica Hilde Bras, Hans de Clercq, hoofd wetenschap NTR en wetenschapsjournalist Hans van Maanen.


2010 en 2011 - Geen uitreikingen

2009

Oeuvreprijs | Wim van der Weiden, museoloog/historicus

Mediaprijs   | Home Academy (Folef van Nispen tot Sevenaer en Floor Plikaar)

Boekenprijs | De depressie-epidemie, Trudy Dehue en Het morele instinct, Jan Verplaetse

2008

Oeuvreprijs | Hans de Rijk (Bruno Ernst), fysicus

Mediaprijs     | Andere Tijden, NPS/VPRO

Boekenprijs | De herschepping van de wereld, Floris Cohen

2007

Oeuvreprijs | Hans van Maanen, wetenschapsjournalist

Mediaprijs   | Keuringsdienst Van Waarde, RVU

Boekenprijs | De menselijke maat, Salomon Kroonenberg

2006

Oeuvreprijs | Jan van de Craats, wiskundige

Mediaprijs     | Wetensnap, VPRO

Boekenprijs | Na het kamp, Jolande Withuis

2005

Oeuvreprijs | Dirk van Delft, chef wetenschap NRC Handelsblad

Mediaprijs   | Nieuwslicht, VARA

Boekenprijs | Trouw nooit een vrouw met grote voeten, Mineke Schipper

2004

Oeuvreprijs | Maarten van Rossem, historicus

Mediaprijs   | De Nationale Wetenschapsquiz Junior, VPRO

Boekenprijs | Een jongen van het dorp, Chris van Esterik

2003

Oeuvreprijs | Midas Dekkers, bioloog, auteur en programmamaker

Mediaprijs   | Natuur & Techniek, Veen Magazines

Boekenprijs | Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, Douwe Draaisma

2002

Oeuvreprijs | Govert Schilling, wetenschapsjournalist

Mediaprijs     | Noorderlicht televisie, VPRO

Boekenprijs | Kaas en de evolutietheorie, Bas Haring

2000

Boekenprijs |‘Het Varken’, Anno Fokkinga en Marleen Felius

1998

Boekenprijs | Bolland. Een biografie, Willem Otterspeer

1995

Boekenprijs | Darwins hofvijver, Tijs Goldschmidt

1993

Boekenprijs | Gebarentaal. De taal van doven in Nederland, Liesbeth Koenen, Tony Bloem en Ruud Janssen

1991

Boekenprijs | Oermensen in Nederland, Wil Roebroeks

Overig

2005

Monique Punter, hoofdredacteur van Kijk (Furore Eurekaprijs voor de beste vrouwelijke prestatie)

2004

Paul Ekman, Gegrepen door emoties, wat gezichten zeggen (Intermediair Lezersprijs)

2000

Inge Mans: Zin der Zotheid. Vijf eeuwen cultuurgeschiedenis van zotten, onnozelen en zwakzinnigen (Vrij Nederland Publieksprijs)