Projectdetails

Het project Medieval Memoria Online (MeMO) beoogt het toegankelijk maken op het internet van tekst- en beeldmateriaal dat in de middeleeuwen een functie vervulde in de memoria. Het voorbereidingstraject waarvoor thans een startsubsidie wordt aangevraagd is erop gericht te komen tot een afbakening van het te verwerken materiaal, tot een formulering van eisen en een plan van aanpak ten aanzien van de te ontwikkelen digitale infrastructuur, en tot een omschrijving van de taakverdeling van de verschillende partners binnen het beoogde samenwerkingsverband.

Memoria is een verzamelterm, die in de internationale mediëvistiek wordt gebruikt voor een breed scala aan fenomenen die betrekking hebben op gedenken. Het gaat daarbij om het gedenken van (overleden) personen, maar ook om de herinnering aan belangrijke gebeurtenissen zoals de stichting van instellingen. Memoria is daarom op te vatten als een veelzijdig fenomeen met een sterk identiteitsvormend karakter, dat religieuze, politieke, sociale, juridische en historiografische aspecten bevat. De bestudering van de memoria geeft een uniek inzicht in de manier waarop uiting werd gegeven aan de eigen identiteit en aan de perceptie van leven en dood en van verleden, heden en toekomst. Via tradities en kunstuitingen liet men zien hoe het was geweest, hoe het is en hoe men wilde dat het zou zijn. De neerslag van memoriauitingen is terug te vinden in een grote hoeveelheid bronnen, zowel geschreven teksten als objecten. Dit omvangrijke bronnenmateriaal is echter zeer moeilijk hanteerbaar voor onderzoekers, met name omdat het verspreid is over een groot aantal bewarende instellingen. Tot op heden bestaan er geen goede, overkoepelende overzichten van deze verschillende brontypen. Men beperkte zich daarom vooral tot casusonderzoek. Aan omvangrijk vergelijkend onderzoek van divers bronnenmateriaal is echter, ook internationaal, grote behoefte onder de onderzoekers die zich bezig houden met het interdisciplinaire onderzoeksterrein van de memoria.

Beschikbaarstelling op het internet van beschijvingen van het bronnenmateriaal en van het bronnenmateriaal zelf maakt vergelijkend onderzoek mogelijk. MeMO streeft dan ook naar het toegankelijk maken van het - Nederlandse - materiaal van de vier voor het memoriaonderzoek centrale bronnentypen: 1. memorielijsten 2. verhalende bronnen 3. memorievoorstellingen en 4. grafzerken en grafmonumenten. Het gaat daarbij om een zo compleet mogelijke inventarisatie, om beschrijvingen van het materiaal en om afbeeldingen van de memorievoorstellingen en grafzerken / grafmonumenten. Voor het beschikbaarstellen van het volledige tekstmateriaal van de memorielijsten en de verhalende bronnen worden in samenwerking met erfgoedinstellingen de mogelijkheden onderzocht.

De beoogde digitale infrastructuur zal in verschillende opzichten vernieuwend zijn. 1 Het te ontwikkelen systeem faciliteert omvangrijk comparatief onderzoek met behulp van verschillendsoortig bronnenmateriaal. Dit maakt het mogelijk nieuwe onderzoeksvragen te stellen en te beantwoorden, resultaten van casussen te toetsen op representativiteit en domeinkennis te verwerven. Zo kan een vergelijkend onderzoek van de verzamelhandschriften (met memorielijsten, kronieken, etc.) van kloosters meer inzicht geven in de overeenkomsten en verschillen in de praktijk van de dodengedachtenis binnen verschillende kloosterorden. 2. Het te verwerken materiaal is in hoofdzaak laatmiddeleeuws, terwijl het memoriaonderzoek zich in het buitenland traditioneel op de hoge middeleeuwen heeft gericht. Vooral de laatste vijftien jaar is er echter, ook internationaal, meer belangstelling voor de late middeleeuwen (incl. 16de eeuw). Een zwaartepunt daarbij is het - recente - onderzoek naar de wederzijdse beïnvloeding van de memoria en nieuwe maatschappelijke en religieuze verschijnselen (opkomst en macht steden en burgerij, nieuwe kloostergemeenschappen, Moderne Devotie, opkomst Reformatie) dat ook in Nederland veel veel aandacht heeft. 3. Er worden gebruikersvriendelijke, innovatieve tools ingepast die bevragingsmogelijkheden bieden voor zowel de afzonderlijke bestanden als combinaties daarvan.