Toekenningen Veni 2002-1

Plassende oerbacterie
Dr. S.V. (Sonja) Albers (v), RUG - Moleculaire Microbiologie
Alle levende cellen moeten wel eens eiwitten transporteren. Hoe dat precies gaat, is grotendeels onbekend. Het onderzoek bekijkt de zuur- en hitteresistente oerbacterie Sulfolobus solfataricus.

Biologische klok
Dr. R.A. (Roelof) Hut (m), RUG - Gedragsbiologie
We weten welke genen onze biologische klok op tijd laten lopen. Maar hoe deze genen precies werken, is bron van discussie. Dit onderzoek hoopt daar met behulp van vernuftig gemanipuleerde muizen beter zicht op te krijgen.

  Rekenen aan een HIV-vaccin
Dr. H. (Hester) Korthals Altes (v), UvA - Populatiebiologie
De roep om een HIV-vaccin wordt steeds groter. Zo'n vaccin kan echter leiden tot resistente HIV-stammen. Dit onderzoek gaat vaccinatiestrategieën doorrekenen op de verspreidingsrisico's van resistente HIV-stammen.

  Onrust onder micro-organismen
Dr. A.M. (Anniet) Laverman (v), UU - Geochemie
Micro-organismen spelen een hoofdrol in de verschillende biochemische kringlopen op aarde. De onderzoeker gaat op zoek naar harde getallen over de precieze invloed van micro-organismen. Centraal staat hun reactie op verstoringen van de omgeving.

  De zebravis als gifverklikker
Dr. ir. J.L. (Juliette) Legler (v), VU - Instituut voor Milieuvraagstukken
In de zoektocht naar hulpmiddelen die snel en goed uitwijzen of een stof giftig is of niet, werpt deze toxicologe zich op de zebravis. Dit onderzoek moet de lichaamscellen van zebravissen klaarstomen als ideale verklikkers in gifstudies.

  Stress en de wormenvulva
Dr. ir. E.A.A. (Ellen) Nollen (v), NIOB-KNAW (Utrecht) - Ontwikkelingsbiologie
Dit onderzoek bestudeert de moleculaire mechanismen die zorgen dat stress de groei en ontwikkeling beïnvloedt. Het onderzoek start met wat bekend is van de mechanismen achter de vertraagde groei van de vulva van het wormpje C. elegans.

  Het multi-biologische regenwoud
Dr. ir. L. (Lourens) Poorter (m), WU - Bosbouw
Hoe komt het dat zoveel verschillende soorten bomen kunnen samenleven op hetzelfde stukje regenwoud? Onderzoekers gaan de onderlinge relaties van honderden boomsoorten in kaart brengen. Dan kunnen ze toekomstscenario's voor bosbeer doorrekenen.

  Spoeltjes in de celdeling
Dr. ir. J.W. (Jan) Vos (m), WU - Plantencelbiologie
De meest opvallende component van de celdeling bij meercelligen is het spoelfiguur. Maar hoe maakt de cel dit intrigerende elementje? De onderzoeker hoopt dit te ontdekken met hulp van kunstmatige chromosomen, fluorescerende eiwitten en geïsoleerde moleculaire motortjes.

  Aardverschuiving in 3-D
Dr. J.W. (Jolante) van Wijk (v), VU - Tektoniek
Eindelijk zijn computers krachtig genoeg om de vervorming van de aardkost in drie dimensies te simuleren. De onderzoekster gaat de invloed van breuken bekijken op de opening tussen de zuidkant en de noordkant van een breuk in de Atlantische Oceaan.

  Geladen plas in de nieren
Dr. ir. P.M. (Maarten) Biesheuvel (m), WU - Fysische en Kolloïdchemie
Elk vakgebied beschrijft op haar eigen manier de interacties tussen water, ionen en oppervlakken. De onderzoeker gaat een interdisciplinair model opstellen. Het model kan helpen bij bijvoorbeeld berekeningen aan membranen voor nierdialyse.

  Matrijspolymeren
Dr. J.L.M. (Jeroen) Cornelissen (m), KUN - Organische Chemie
De onderzoeker presenteert een nieuwe benadering voor de gecontroleerde groei van polymeren vanaf een matrijsoppervlak dat tot in detail bekend is. De zo nieuw gevormde macromoleculen zijn moeilijk via andere synthesewegen te verkrijgen.

  Combi in wormpje
Dr. R.F. (René) Ketting (m), NIOB-KNAW (Utrecht) - Ontwikkelingsbiologie
In het fruitvliegje is het proces dat in de cel ongewenste stukjes genoom onschadelijk maakt, RNA interference (RNAi) biochemisch goed onderzocht. Genetisch is het wormpje C. elegans het best onderzocht. De onderzoeker brengt de biochemie en genetica van RNAi in C. elegans samen.

  Schakelbare enzymen
Dr. J.G. (Gerard) Roelfes (m), RUG - Biomoleculaire Wetenschappen
De onderzoeker gaat kunstmatige partjes in enzymen inbouwen die met behulp van kleine hulpmoleculen (effectors) in de stand 'actief' of 'passief' kunnen worden gezet. Zo kunnen ze bijvoorbeeld het moment aansturen waarop medicijnen actief worden.

  Plantenstress
Dr. C. (Christa) Testerink (v), UvA - Schwammerdam Instituut, Plantenfysiologie
Fosfatidylzuur is een recent geïdentificeerd signaalmolecuul in planten. Het speelt waarschijnlijk een rol bij stress door droogte, verwonding of besmetting. De werking is volstrekt onbekend. Nagegaan wordt op welke eiwitten het zuur aangrijpt en welke genen de stof beïnvloedt.

  Licht en metaal
Dr. M.H.V. (Martijn) Werts (m), UU - Fysisch-Organische Chemie
Nanogrote metaaldeeltjes gaan interacties aan met licht waardoor het elektromagnetisch veld nabij zulke structuren veel sterker wordt. De onderzoeker gaat via dit effect organische moleculen beïnvloeden door deze aan metaaldeeltjes te hechten en te proberen die op een chip over te brengen.

  Exotische singulariteiten
Dr. J.F. (Javier) de Bobadilla de Olazábal (m), UU - Wiskunde
Het onderzoek richt zich op analytische en topologische eigenschappen van niet-geïsoleerde singulariteiten. Niet geïsoleerde singulariteiten zijn veel lastiger dan gewone singulariteiten. Inzicht in de eigenschappen van deze exoten zal ook kennis opleveren voor andere wiskundegebieden.

  Wiskunde voor continuümmechanica
Dr. ir. J.E. (Jason) Frank (m), CWI (Amsterdam) - Wiskunde
De dynamica van vloeistoffen, elastische stoffen of elektromagnetische velden, is lastig numeriek door te rekenen. Het onderzoek gebruikt geometrische integratie, specifiek geschikt voor de typische structuur van bewegingsvergelijkingen.

  Computerdiagnose longkanker
Dr. B. (Bram) van Ginneken (m), UMC Utrecht - Radiologie
Longkanker is zichtbaar op röntgenfoto's of in een eerder stadium op driedimensionale CT-scans. Het onderzoek gaat een computerprogramma ontwikkelen dat voor beide technieken met een hoge betrouwbaarheid de aanwezigheid van longkanker kan vaststellen.

  Samensmeltende melkwegstelsels
Dr. N.M. (Neil) Nagar (m), RUG - Astrofysica
De afgelopen jaren is ontdekt dat melkwegstelsels regelmatig samenvloeien. Bovendien blijken de meeste stelsels een zwart gat in het centrum te hebben. Dit onderzoek gaat de activiteit van zwarte gaten in de samenvloeiende stelsels onderzoeken met radioastronomie.

  Computerinterpretatie gezichtsuitdrukkingen
Dr. ir. M. (Maja) Pantic (v), TUD - Informatie Technologie en Systemen
De interactie tussen mensen en computers zou wellicht beter verlopen als computers ook non-verbale taal begrijpen. Dit onderzoek gaat computers leren om diverse gezichtsuitdrukkingen te interpreteren, zoals glimlachen of wenkbrauwen fronsen.

  De atmosfeer van exoplaneten
Dr. D.M. (Daphne) Stam (v), UvA - Astrofysica
Welke atmosfeer hebben planeten buiten ons eigen zonnestelsel? Metingen van sterrenlicht dat de atmosfeer van de exoplaneet reflecteert, geven daarbij de beste informatie. Dit onderzoek gaat helpen bij het ontwikkelen van apparatuur om dit zwakke licht te meten.

  Wachttijdtheorie
Dr. A.P. (Bert) Zwart (m), TUE - Wiskunde en Computerwetenschappen
In communicatienetwerken zoals internet kunnen opstoppingen optreden. In het ergste geval kan daarbij informatie verloren gaan. Dit onderzoek ontwikkelt een wiskunde die realistische benaderingen maakt van congestie in grote complexe netwerken.

  De Afrikaan in reisjournalen
Dr. E.P.J.M. (Erlend) de Groot (m), KUN - Kunstgeschiedenis
Plaatjes van exotische mensen waren populair in 17e-eeuws Nederland. Ze maakten deel uit van de brede interesse in de 'ander'. Dit onderzoek duikt in teksten en illustraties en analyseert de verbanden tussen de verschillende media.

  Handschrift in het internettijdperk
Dr. S.A.J. (Sonja) Neef, UvA - Film en Televisiewetenschap
Een handgeschreven brief is iets persoonlijks, iets authentieks. Dit onderzoek stelt onder andere de vraag hoe de nieuwe media het handschrift beïnvloeden. Ook de ideeën over de handschriften van Hitler en Anne Frank zullen bestudeerd worden.

  Tussen Galileo en Newton
Dr. C.R. (Carla) Palmerino (v), KUN - Geschiedenis van de Antieke en middeleeuwse Wijsbegeerte
In 1638 publiceerde Galileo het boek met theorieën over vrije val en beweging. In 1687 publiceerde Newton het boek met de beroemde wetten over hetzelfde onderwerp. Over de kennisuitwisseling en de debatten in de vijftig jaar tussen de twee boeken weten we heel weinig.

  Literaire prijzen voor niet-westen
Dr. S. (Sandra) Ponzanesi (v), UU - Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Cultuur
De laatste twee decennia ontvangen veel niet-westerse schrijvers prestigieuze literaire prijzen. Denk aan Rushdie, Naipaul, Roy en Walcott. Hoe is deze opkomst van niet-westerse schrijvers en postkoloniale auteurs te verklaren?

  Perzische raadselrijmpjes
Dr. A. A. (Asghar) Seyed-Gohrab (m), UL - Talen en Culturen van het islamitische Midden-Oosten
Dit project onderzoekt de opkomst van raadsels in de Perzische poëzie gedurende de tiende tot de vijftiende eeuw. Ook de nog nooit onderzochte mogelijke relatie tussen raadsels en metaforen wordt bestudeerd.

  Werkwoordconstructies
Dr. M. (Miriam) van Staden (v), UvA - Functioneel Onderzoek van Taal en Taalgebruik

Deze wetenschapper duikt in de moeilijk in regels te vatten grammatica van werkwoordconstructies. De onderzoekers gebruiken hun eerder opgezette database met gegevens over talen uit Australië en Papoea-Nieuw-Guinea.

  Regionale identiteit
Dr. H.J. (Eric) Storm (m), UvA - Geschiedenis en Regiostudies
Vanaf 1890 was in Europa het regionalisme in opkomst. De gedachte hierachter: regio's en provincies hebben hun eigen 'ziel' en 'geest', ze zijn belangrijk voor het voortbestaan van het land. Hoe kwam dit verder tot uiting in de cultuur?

  Nederland handelsland
Dr. D.M.B. (Dorothée) Sturkenboom (v), VU - Geschiedenis
In de loop van de geschiedenis ontstond bij de buitenwereld het imago van de Nederlander als handelaar. Hoe is dat zo gekomen? En welke rol speelt beeldvorming nu Europa en de wereld langzaam één worden?

  1500 jaar oude encyclopedie
Dr. M.J. (Mariken) Teeuwen (v), CHI-KNAW (Den Haag) - Intellectuele Geschiedenis
Rond de negende eeuw vindt in het Karolingische Europa een culturele opleving plaats. De geleerden hadden veel aandacht voor een encyclopedie van vier eeuwen daarvoor. Dit onderzoek hoopt te beantwoorden waarom en gaat de commentaren samenbrengen.

  3D-gramatica
Dr. M. (Mark) de Vries, RUG - Algemene Taalwetenschap
In de zin "Ik zag man en vrouw" zijn 'man' en 'vrouw' nevengeschikt. De huidige tweedimensionale grammaticamodellen kunnen niet goed overweg met ingewikkelder nevenschikkingen. Een model met drie dimensies moet dit probleem oplossen.

  Ruis in beweging
Dr. R.J. (Robert) van Beers (m), EUR - Neurowetenschappen
Het plannen en uitvoeren van een gecoördineerde beweging met de ogen of armen is technisch weliswaar gemakkelijk uitvoerbaar maar tegelijk een neurologisch moeilijke taak. Experimenten moeten uitwijzen of het zenuwstelsel ruis onderdrukt in het signaal dat het commando voor beweging aanstuurt.

  Het modelleren van interactie-effecten
Dr. E.M.L. (Elise) Dusseldorp (v), UL - Pedagogische Wetenschappen
Gedragswetenschappers gaan er vaak vanuit dat het gedrag wordt bepaald door het te verwachten effect. Maar wat als je niet weet welk effect je te wachten staat? Dit onderzoek ontwikkelt een theorie die met het onverwachte rekening probeert te houden.

  Investeren in onzekerheid
Dr. P.A. (Paul) de Hek (m), EUR - Algemene Economie
Economische groei is afhankelijk van investeringen. Maar hoe investeer je als de situatie onzeker is? Het onderzoek hoopt inzicht te verwerven zodat bijvoorbeeld beleidsmakers onzekerheid kunnen verminderen.

  Stressklachten meten
Dr. ing. J.H. (Jan) Houtveen (m), UU - Stressfysiologie
Lichamelijke klachten door stress verminderen de prestatie en gezondheid van werknemers. Er is echter weinig verband tussen de klachten van patiënten en fysiologische metingen. De onderzoeker gaat deze contradictie aanpakken door de data aan een nauwkeurige analyse te onderwerpen.

  Gevangen identiteit
Dr. B. (Bettina) van Hoven (v), RUG - Planologie
Gebouwen en management van ziekenhuizen, scholen of de gevangenis kennen strikte regels en hiërarchieën. De onderzoeker bestudeert onder meer de exacte en symbolische betekenis van de gevangenis als ruimte, voor de vorming van de identiteit van zowel gevangene als staf.

  Ritme in de hersenen
Dr. M.L.A. (Marijtje) Jongsma (v), KUN - Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie
Bijna elk geluid dat tot ons komt, bevat ritme. Denk aan muziek, maar ook aan spraak. Hoe gaan onze hersenen met zulke ritmes om? Voorspellen de hersenen bijvoorbeeld wat er gaat gebeuren en stellen ze zich daar op in?

  Context als geheugenhulp
Dr. R.P.C. (Roy) Kessels (m), UU - Psychonomie
Onderzoekers hebben het sterke vermoeden dat ons geheugen context en feiten met elkaar verbindt en als een geheel opslaat. Hoe dat precies gaat, is onderwerp van dit onderzoek.

  Succesvol samenwerken
Dr. E.A.C. (Esther) van Leeuwen (v), VU - Sociale Psychologie
In het dagelijks leven moeten we veel samenwerken. Vooral de samenwerking tussen groepen verloopt niet altijd soepel. Dit onderzoek bestudeert de factoren die wél goed gaan en of kijkt of we deze kunnen stimuleren.

  Vraagtekens bij Europese aanbesteding
Dr. mr. E.R. (Elisabetta) Manunza (v), KUB - Europees en Internationaal Recht
Het succes van Europees aanbesteden blijkt beperkt. Dit onderzoek zet vraagtekens bij de economische en wettelijke hypothesen waarop het voorschrift van Europese aanbestedingen is gebaseerd.

  Homunculus
Dr. S.T. (Sander) Nieuwenhuis (m), VU - Cognitieve Psychologie
Een klein menselijk wezentje in de hersenen, homunculus, overziet al onze denkprocessen. Tenminste, als hij zou bestaan. Hoe proefpersonen beslissingen nemen, wordt onder meer ontrafeld aan de hand van afbeeldingstechnieken van de hersenen (EEG, fMRI).

  Aandelenmarkt als voorspeller
Dr. M. (Martin) Strobel (m), UM - Economie
De politieke aandelenmarkt rond de verkiezingen laat mooi zien hoe we voorspellingen kunnen doen met de informatie die deelnemers inbrengen. Het onderzoek gaat regels opstellen waarmee organisatoren de voorspellende waarde van dit soort markten kunnen verbeteren.

  Onbewust leren
Dr. I. (Ingmar) Visser (m), UvA - Ontwikkelingspsychologie
De psychologie discussieert of impliciet leren tot expliciete kennis kan leiden. Dit onderzoek hoopt onder andere met experimenten een einde te maken aan het langslepende debat tussen vertegenwoordigers van de twee stromingen.

  Regio als bronbeschermer
Dr. J. (Jana) Vyrastekova (v), KUB - CentER, Economisch Onderzoek
De overheid wil natuurlijke bronnen, zoals visgronden en bossen, zo goed mogelijk beschermen. Centraal gezag blijkt echter niet goed te werken. Hoe kunnen we met een gerust hart de bescherming aan de regio overlaten?

  Ingewikkeld afweersysteem
Dr. J. (Jeroen) van Bergen (m), LUMC - Immunohematologie
Ons afweersysteem bestaat uit een ingewikkeld samenspel van factoren. Een belangrijke rol spelen receptoren op T-cellen. De onderzoekers bestuderen de stimulerende en remmende eigenschappen van de Killer Immunoglobuline Receptor op T-cellen van het type CD4+.

  Mysterieuze HIV-infectie
Dr. J.A.M. (José) Borghans (v), UvA - Laboratorium voor Experimentele en Klinische Immunologie
Het is nog onduidelijk waarom HIV-infectie leidt tot het verlies van afweercellen van het type CD4. De onderzoekers willen aantonen dat sommige CD4-cellen eerder sterven dan andere. Dat zou perspectieven opleveren in de str ijd tegen aids.

  Zorgende afweercel
Dr. A.J. (Anneke) Engering (v), VUmc - Celbiologie en Immunologie
Dendritische cellen, vormen de basis van ons immuunsysteem. Dendrieten herkennen indringers en activeren de afweer. De onderzoekers hopen hun opgedane kennis uiteindelijk te gebruiken in vaccins en bij ontstekingen.

  Klittende kankerremmer
Dr. K. (Kees) Fluiter (m), AMC - Laboratorium Neurozintuigen
Doel is het ontwikkelen van kankerremmers met zogenaamd antisense-DNA. Dat zijn stukjes DNA die als klittenband aan een ander stuk DNA kleven en de overschrijving daarvan verhinderen. In dit geval moet het antisense-DNA op een stukje kanker-DNA klitten.

  Hartziek door aminozuur?
Dr. M. (Martin) den Heijer (m), UMC Nijmegen - Inwendige Ziekten
Bepaalde vormen van trombose en ook sommige zwangerschapsziekten lijken te ontstaan dankzij een tekort aan het aminozuur homocysteïne. Dit onderzoek zoekt bewijzen en hoopt te ontdekken of erfelijkheid echt zo'n grote rol speelt als gedacht.

  De genen achter aderverkalking
Dr. R. (Robert) Kleemann (m), TNO-PG (Leiden) - Preventie en Gezondheid
Voortdurende ontstekingen zijn de drijvende kracht achter aderverkalking. Dit onderzoek speurt naar de genen die verantwoordelijk zijn voor deze ontstekingen. De studie kan leiden tot nieuwe middelen ter voorkoming of genezing van vaatziekten.

  Gentherapie voor hemofilie
Dr. N.A. (Neeltje) Kootstra (v), AMC & Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst
Een gebrekkig gen voor stollingsfactor acht veroorzaakt de bloedziekte hemofilie A. Probleem bij een veelbelovende gentherapie is dat een in te brengen nieuw stukje gen niet goed de cel in wil. De wetenschappers onderzoeken hoe een eiwitje kan helpen.

  Nieuwe ontstekingsremmers
Dr. L.H. (Laurien) Ulfman (v), UMC Utrecht - Longziekten

Het immuunsysteem is afhankelijk van de beweegbaarheid van witte bloedcellen. Timing is essentieel. Als we weten hoe het lichaam die regelt, kunnen we misschien een handje helpen tijdens grote ontstekingen.

  Stamcel helpt na hartinfarct
Dr. A.A.B. (Toon) van Veen (m), UMC Utrecht - Fysiologisch Laboratorium
Bij een hartinfarct gaan belangrijke hartspiercellen verloren. Wetenschappers maken inmiddels van stamcellen losse spiercellen. Een van de problemen is nog hoe we deze nieuwe spiercellen netjes tussen de overlevende spiercellen hun werk kunnen laten doen.

  Knutselen aan de hartpomp
Dr. J. (Jolanda) van der Velden (v), VUmc - Fysiologie
Het hart pompt dankzij een vernuftig raderwerk van eiwitten. De onderzoekers gaan dat raderwerk systematisch analyseren. Een voor een veranderen de onderzoekers de eiwitten van het raderwerk. Ook de eiwitten van patiënten met hartfalen worden bestudeerd.

  Nieuwe bloedvaten diabetici
Dr. M.C. (Marianne) Verhaar (v), UMC Utrecht - Nefrologie en Vasculaire Geneeskunde
Bloed bevat cellen uit het beenmerg die helpen bij de aanmaak van bloedvaten. Die eigenschap kan leiden tot een therapie om bloedvaten te herstellen. Vooral diabetici zouden daar baat van hebben. Echter juist bij hen werken de desbetreffende cellen slecht.

  Aanlegplaats voor celblaasjes
Dr. H. (Heidi) de Wit (v), VU - Neurogenomics
Lichaamscellen transporteren via blaasjes allerlei bouw- en afvalstoffen. Voordat de blaasjes een nieuwe cel binnengaan, meren ze aan bij een aanlegplaats. Soms gaat dat mis, waarschijnlijk door een fout in het Munc-gen.

  Veelbelovend magnesiumboride
Dr. ir. G. (Gertjan) Koster (m), UT - Lage Temperaturen
De onderzoekers zijn er in geslaagd om van het supergeleidende magnesiumboride een heel dun laagje te maken. Voordat het veelbelovende materiaal kan worden gebruikt in bijvoorbeeld chips is nog veel onderzoek en ontwikkeling nodig.

  Echo helpt chirurg
Dr. W.J. (Wiro) Niessen (m), UMC Utrecht - Instituut voor Beeldwetenschappen
Zachte weefsels zoals de hersenen en de lever bevinden zich soms op een iets andere plaats tijdens de operatie dan voor de operatie. Het onderzoek moet leiden tot een techniek op basis van 3D-echografie die de chirurg tijdens de operatie ondersteunt.

  Grillig strandzand
Dr. ir. A.H.J.M. (Ad) Reniers (m ), TUD - Geowetenschappen
Strandzand verandert voortdurend van vorm. Bij rustig weer ontstaan als vanzelf allerlei patronen die bij stormt weer verdwijnen. Meer kennis over de grilligheden van stranden is belangrijk voor bijvoorbeeld het ontwerpen van havens.

  Vaste fase veranderingen voorspellen
Dr. ir. M.G.A. (Martin) Tijssens (m), TUD - Technische Mechanica
Hoe komt het precies dat een geheugenmetaal zoals nikkel-titanium van vorm kan veranderen? Tandartsen maken er bruggen van, maar wetenschappers weten eigenlijk weinig van de onderliggende principes. Tijd voor voorspellingen op basis van atoomberekeningen.