Tien subsidies toegekend in twee thematische chemische onderzoeksprogramma’s

19 december 2011

Tien chemische onderzoekers ontvangen een subsidie van in totaal M€ 5 uit de twee zogeheten ChemThem-programma’s van NWO Chemische Wetenschappen. Het ene programma heeft als onderwerp ‘Out-of-equilibrium self-assembly’, het andere ‘Chemical Biology’. Beide onderzoeksterreinen zijn bijzonder sterk in Nederland, vonden ook de beoordelingscommissies van beide programma’s. Zij waren onder de indruk van de kwaliteit van de ingediende voorstellen.

Voor het programma ‘Chemical biology’ ontving NWO Chemische Wetenschappen dertig aanvragen, waarvan vijf zijn gehonoreerd. De focus van het programma is de ontrafeling van complexe biologische processen in al hun chemische details, met gebruikmaking van synthetische chemie, biochemie en celbiologie.
Voor het programma ‘Out-of-equilibrium self-assembly’ werden elf aanvragen ingediend, waarvan vijf een subsidie tegemoet kunnen zien. Dit programma draait om onderzoek naar zelfassemblage: de spontane groepering van moleculen op grond van chemische informatie die in de moleculen zit opgeslagen. Er ligt speciale aandacht op het slaan van bruggen tussen onderzoek en onderzoekers op de (supra-)moleculaire en de colloïdale domeinen.

In beide ChemThem-programma’s werken tenminste twee verschillende onderzoeksgroepen gezamenlijk aan de uitdagende onderzoeksvragen. Door bundeling van expertises is een duidelijke synergie en complementariteit aanwezig in het consortium.

De onderwerpen voor deze twee chemisch-thematische (ChemThem) programma’s werden in 2010/2011 geselecteerd na verzamelen van suggesties van chemische onderzoekers zelf.

Toekenningen in het ChemThem-programma ‘Out-of-equilibrium self-assembly; from the (supra)molecular to the colloidal domain’


Prof. dr. A. Herrmann (RUG) – Complexe functies in colloïdale vesicle systemen geïnduceerd door DNA
Membraansystemen op basis van lipiden en gefunctionaliseerd met nucleïnezuren (DNA) zullen worden gesynthetiseerd. DNA-moleculen met complementaire basenvolgorde bieden de mogelijkheid membraanvesicles te laten fuseren dan, wel moleculen specifiek te transporteren. Ook zullen hybride vesiculaire systemen ontwikkeld worden voor informatie-overdracht over membranen.
Medeaanvragers: prof. dr. S.J. Marrink (RUG) en prof. dr. B. Poolman (RUG)

Prof. dr. E.W. Meijer (TUE) – Gecontroleerde reactiediffusie in zelf-geassembleerde systemen
In dit onderzoek bestuderen de onderzoekers experimenteel en theoretisch hoe zelfassemblage plaatsvindt, beginnend vanuit een toestand ver buiten thermodynamisch evenwicht. De opgedane kennis wordt gebruikt om functionele nano-objecten te ontwerpen.
Medeaanvragers: dr. ir. T.F.A. de Greef (TUE) en prof. dr. W.T.S. Huck (RUN)

Dr. S. Otto (RUG) - Buitenevenwichtsassemblage van dynamische combinatoriële hydrogelen
Zelfassemblage is een belangrijke techniek voor het maken van nieuwe materialen. De onderzoekers ontwikkelen nieuwe assemblagemethoden door evenwichts- en buitenevenwichtsprocessen te combineren. Door het assemblagemechanisme gedetailleerd te bestuderen hopen de onderzoekers het assemblageprocess te kunnen sturen en daarmee de eigenschappen en het gedrag van de gevormde
hydrogelen te kunnen bepalen.
Medeaanvrager: dr. ir. J. van der Gucht (WUR)

Dr. ir. J.H.B. Sprakel (WUR) - Micro-LEGO met peptiden
De structuren die de basis vormen voor levende organismen ontstaan spontaan door specifieke wisselwerkingen tussen de biologische bouwstenen. In dit project laten de onderzoekers zich inspireren door deze moleculaire LEGO om structuren te creëren van synthetische bouwstenen, gebruikmakend van de specifieke mechanismen die in de natuur zijn geevolueerd.
Medeaanvragers: prof. dr. M.A. Cohen Stuart (WUR) en dr. A. Kros (UL)

Prof. dr. G.J. Vancso (UT) - Redox-actieve, op maat gemaakte hydrogels voor goedkope lab-op-papier diagnostica
In dit project worden nieuwe, goedkope biosensors ontwikkeld om verbindingen te detecteren die de menselijke gezondheid direct beïnvloeden, zoals glucose in het geval van diabetespatiënten, of xanthine wat in bedorven vis zit is. Een nieuw redox-actief polymeer zorgt in de sensor voor kleurverandering en signaaloverdracht.
Medeaanvrager: prof. dr. ir. A. van den Berg (UT)

Toekenningen in het ChemThem-programma ‘Chemical Biology: Organic Chemistry in Action’

Prof. dr. G.C. Angenent (WUR) – Chemie in bloei: Hoe wordt een plant geïnstrueerd om te gaan bloeien?
Bloemen zijn de basis voor vrucht- en zaadvorming en daarom is bloei één van de belangrijkste processen voor een plant. In dit onderzoek zullen chemische en biologische onderzoekers moderne biochemische technieken gaan toepassen om te ontrafelen hoe een plant bepaalt wanneer het tijd is om te gaan bloeien.
Medeaanvrager: prof. dr. H. Zuilhof (WUR)

Prof. dr. ir. J.C.M. van Hest (RUN) - Kunstmatige dendritische cellen
Het immuunsysteem beschermt mensen tegen ziekteverwekkers zoals bacteriën en virussen. Dit natuurlijke verdedigingsmechanisme kan echter ook ingeschakeld worden om kanker te bestrijden. Om dit te realiseren moet het immuunsysteem op de juiste wijze worden geactiveerd. In dit voorstel worden kunstmatige dendritische cellen ontworpen om het immuunsysteem te activeren tegen kankercellen.
Medeaanvragers: prof. dr. C.G. Figdor (UMC Radboud) en prof. dr. A.E. Rowan (RUN)

Prof. dr. H.S. Overkleeft (UL) – Chemische biologie van glucosylceramide metabolisme: fundamentele studies en klinische toepassingen voor de ziekte van Gaucher
Glycolipides spelen een belangrijke rol in verschillende fysiologische processen. Genetische afwijkingen in enzymen die betrokken zijn bij het metabolisme van glycolipiden kunnen leiden tot lysosomale stapelingsziektes, zoals Gaucher. Het voorgestelde onderzoek behelst de ontwikkeling van moleculen waarmee deze enzymen in levende systemen in kaart gebracht en beïnvloed kunnen worden.
Medeaanvrager: prof. dr. J.M.F.G. Aerts (AMCL)

Dr. J.G. Roelfes (RUG) - Op jacht naar zuurstofradicalen
Zuurstofradicalen spelen een belangrijke rol in het functioneren van de cel, maar worden ook geassocieerd met veroudering en ziektes zoals kanker. In dit project worden nieuwe moleculaire systemen gemaakt waarmee zuurstofradicalen in levende cellen bestudeerd en gemanipuleerd zullen worden.
Medeaanvrager: dr. M.G. Rots (UMCG)

Prof. dr. D.J. Slotboom (RUG) - Nieuwe moleculen die voorkomen dat ziekteverwekkende bacteriën essentiële voedingstoffen kunnen opnemen
Net als mensen zijn ook bacteriën afhankelijk van voedingsstoffen in hun dieet (zoals vitamines en aminozuren) om te overleven. De onderzoekers gaan nieuwe moleculen ontwerpen en synthetiseren die de opname van deze stoffen door bacteriën remmen. Het is mogelijk dat zulke moleculen in de toekomst als nieuwe antibiotica gebruikt kunnen
worden.
Medeaanvragers: dr. A.K.H. Hirsch (RUG) en prof. dr. B. Poolman (RUG)