Frequently Asked Questions Spinozapremie
1. Wat is er zo bijzonder aan de NWO-Spinozapremie?
De NWO-Spinozapremie is de hoogste wetenschappelijke onderscheiding van Nederland. Een NWO-Spinozapremie is niet alleen een eerbewijs, maar bovenal een stimulans voor verder onderzoek. Een toekenning van de NWO-Spinozapremie is zowel een waardering voor wat de laureaat reeds bereikt heeft als een blijk van vertrouwen in wat hij/zij in de komende jaren zou kunnen bereiken. Een ander uniek kenmerk is dat de laureaten vrij zijn om te bepalen waaraan zijn hun premie besteden, zolang het maar onderzoek gerelateerd is.
Terug naar overzicht
2. Waarom heeft NWO de NWO-Spinozapremie ingesteld?
NWO heeft in 1995 het Spinozaprogramma ingesteld met als doel het identificeren en stimuleren van toppen in het onderzoeklandschap. In eerste instantie was het programma met name bedoeld voor toptalent in erkende onderzoeksscholen. In 1997 heeft NWO dit element losgelaten en staat het persoonsgerichte karakter van de premie centraal. Spinoza is nu een instrument om toponderzoek te identificeren en te honoreren via een persoonsgerichte benadering. De omgeving waarin een NWO-Spinoza-kandidaat werkt is uiteraard van belang, maar de persoon staat centraal.
Terug naar overzicht
3. Waarom is de premie vernoemd naar Spinoza?
Baruch Spinoza (1632-1677) was een internationaal vermaarde Nederlandse wetenschapper. Bovendien is Spinoza een sprekend voorbeeld van vrijheid van onderzoek.
Terug naar overzicht
4. Wat betekent laureaat?
Het woord laureaat betekent letterlijk 'de gelauwerde'. In de Griekse mythologie wordt de God Apollo afgebeeld met een laurierkrans om zijn hoofd. Een laureaat is iemand die geëerd wordt voor zijn/haar uitmuntende prestaties in een bepaald veld. In het geval van de Spinozalaureaten is dat het veld van de wetenschap. NWO gebruikt het woord laureaat in plaats van winnaar omdat het toekennen van een NWO-Spinozapremie geen wedstrijd of loterij is met winnaars en verliezers. De Spinozalaureaten ontvangen hun premie als eerbewijs en als stimulans voor verder excellent onderzoek.
Terug naar overzicht
5. Wat krijgen de laureaten?
De laureaten krijgen een certificaat, een bronzen beeldje van Spinoza en een bedrag van 2,5 miljoen euro.
Terug naar overzicht
6. Hoe mogen de laureaten hun premie besteden?
Zij mogen hun premie vrij besteden zolang het geld maar ten goede komt aan de wetenschap. Bijvoorbeeld: personeel (wetenschappelijk en niet-wetenschappelijk), materieel, investeringen, reis- en verblijfkosten, overkomst van buitenlandse onderzoekers, et cetera. Wel moeten de laureaten een beknopt bestedingsplan ter goedkeuring voorleggen aan het Algemeen Bestuur van NWO. In principe hebben ze vijf jaar de tijd om hun geld uit te geven, maar ze mogen deze periode van vijf jaar met nieuwe periodes van vijf jaar verlengen tot ze met pensioen gaan.
Terug naar overzicht
7. Hoe lang bestaat de premie al?
De NWO-Spinozapremie werd voor het eerst uitgereikt in 1995.
Terug naar overzicht
8. Wie waren de eerste laureaten?
De NWO-Spinozalaureaten uit 1995 zijn:
- Prof. dr. Frank Grosveld (1948), hoogleraar Moleculaire Celbiologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam
- Prof. dr. Ed van den Heuvel (1940), hoogleraar Astronomie aan de Universiteit van Amsterdam
- Prof. dr. Gerard 't Hooft (1946), hoogleraar Theoretische Natuurkunde aan de Universiteit Utrecht
- Prof. dr. Frits van Oostrom (1953 ), hoogleraar Antieke en Middeleeuwse Cultuur aan de Universiteit Utrecht
9. Hoeveel laureaten zijn er?
In 2011 staat de teller op 62 laureaten. Raadpleeg voor een verdeling over de universiteiten en wetenschapsgebieden de statistieken.
Terug naar overzicht
10. Wie was de eerste vrouwelijke laureaat?
Prof. dr. Anne Cutler, hoogleraar Vergelijkende Taalpsychologie aan de Radboud Universiteit en directeur van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek Nijmegen. Zij ontving haar NWO-Spinozapremie in 1999 voor haar onderzoek hoe luisteraars woorden herkennen in een stroom gesproken klanken. Zij ontdekte dat het ritme daarin een wezenlijke rol speelt.
Terug naar overzicht
11. Kunnen alleen Nederlanders de NWO-Spinozapremie krijgen?
Nee, de voorwaarde is dat een kandidaat een vaste aanstelling heeft aan een Nederlandse onderzoeksinstelling. Een Nederlandse topwetenschapper die (hoofdzakelijk) een aanstelling heeft bij een buitenlandse instelling komt dus niet in aanmerking voor de premie. En een niet-Nederlander die verbonden is aan een Nederlandse onderzoeksinstelling juist wel.
Terug naar overzicht
12. Wie mag voordragen?
Kandidaten kunnen alleen worden voorgedragen door personen die NWO daartoe uitnodigt, onderzoekers kunnen niet zelf aanvragen. NWO stelt de volgende personen in de gelegenheid op persoonlijke titel kandidaten voor te dragen:
- de rectores magnifici van de universiteiten (maximaal 1 kandidaat per persoon)
- de voorzitters van de KNAW afdelingen Letterkunde en Natuurkunde (maximaal 2 kandidaten per persoon)
- de voorzitters van de adviesraden van de KNAW (maximaal 2 kandidaten per persoon):
- Sociaal Wetenschappelijke Raad
- Raad voor Geesteswetenschappen
- Raad voor Medische Wetenschappen
- Raad voor Aard- en Levenswetenschappen
- Raad voor Technische Wetenschappen, Wiskunde en Informatica, Natuur- en
Sterrenkunde en Scheikunde - de voorzitter van de Netherlands Academy of Technology and Innovation (maximaal 2 kandidaten)
- de voorzitter van de Stichting Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (maximaal 2 kandidaten)
- de voorzitters van de NWO gebiedsbesturen en de stichting WOTRO (maximaal 2 kandidaten per persoon)
13. Hoeveel voordrachten ontvangt NWO in totaal?
Voor de ronde van 2011 ontving NWO 31 voordrachten. In totaal kunnen maximaal 49 unieke kandidaten voorgedragen worden. Er zitten echter altijd enkele dubbele voordrachten bij en niet iedereen die dit mag, draagt daadwerkelijk een kandidaat voor.
Terug naar overzicht
14. Hoe gaat de beoordeling?
Een door NWO benoemde commissie van gezaghebbende wetenschappers maakt een selectie uit de voordrachten en adviseert het Algemeen Bestuur van NWO over de toekenning van de NWO-Spinozapremies. Het Algemeen Bestuur beslist op basis van het advies van de selectiecommissie.
De selectiecommissie vergadert twee keer. In de eerste vergadering worden uit de voorgedragen kandidaten die kandidaten geselecteerd die op basis van de voordracht een goede kans maken op de NWO-Spinozapremie. De commissie interviewt vervolgens internationaal erkende (hoofdzakelijk buitenlandse) deskundigen uit het vakgebied van de kandidaat.
In een tweede vergadering bespreekt de commissie de uitkomsten van de interviews en komt op basis daarvan tot een advies aan het Algemeen Bestuur van NWO.
De beoordeling en selectie van kandidaten vindt plaats op basis van past performance, aan de hand van de volgende kwaliteitscriteria:
- Internationaal erkende topkwaliteit. Dit moet blijken uit de geleverde wetenschappelijke prestaties van de kandidaat, de invloed die hij/zij heeft uitgeoefend op de ontwikkeling van het desbetreffende vakgebied (schoolvorming), scores in onderzoekscompetities, erkenning in de vorm van prijzen, uitnodigingen, (redactie)lidmaatschappen, et cetera
- Aantrekkingskracht op jonge onderzoekers. Hierbij telt in welke mate de kandidaat jonge onderzoekers uit binnen- en buitenland weet aan te trekken en op inspirerende wijze leiding geeft aan zijn of haar groep
Daarnaast zal duidelijk moeten zijn dat de NWO-Spinozapremie het onderzoek van de kandidaat naar verwachting nog een belangrijke stap verder zal kunnen brengen.
Terug naar overzicht
15. Hoe wordt de selectiecommissie samengesteld?
De Spinozacommissie bestaat uit een (technisch) voorzitter en twaalf leden en wordt benoemd door het Algemeen Bestuur van NWO. De gebiedsbesturen van NWO dragen de commissieleden voor. Zij kijken in hun eigen achterban wie de meeste expertise heeft voor deelname aan deze commissie.
Leden van het Algemeen bestuur en van de NWO gebiedsbesturen kunnen geen deel uitmaken van de Spinozacommissie. De (technisch) voorzitter van de commissie heeft geen directe verbintenis met een onderzoekinstelling.
De leden van de Spinozacommissie bestrijken samen zoveel mogelijk het hele spectrum van wetenschappelijke disciplines. Ze beschikken over groot wetenschappelijk gezag, een breed overzicht van het wetenschappelijke veld en ruime ervaring met het beoordelen van onderzoek. Ze zijn volstrekt onafhankelijk.
Naast een vertegenwoordiging uit de internationale top van de wetenschap is in de commissie kennis van de Nederlandse situatie gewenst. De commissie bestaat daarom uit in het buitenland werkzame Nederlandse onderzoekers en onderzoekers die recent bij een Nederlandse onderzoekinstelling met emeritaat zijn gegaan.
Terug naar overzicht
16. Zijn de leden van de selectiecommissie onafhankelijk en objectief?
NWO heeft een gedragscode belangenverstrengeling. Deze geldt voor alle beoordelingen, zo ook voor de beoordelingen van de voordrachten voor de NWO-Spinozapremies. Bij schijn van belangenverstrengeling neemt NWO passende maatregelen. Een commissielid dat professioneel betrokken is bij een kandidaat mag nooit een kandidaat beoordelen of deelnemen aan de discussie over die kandidaat.
Terug naar overzicht
17. Wordt bij de beoordeling rekening gehouden met gender, afkomst of wetenschapsgebied?
De nationaliteit of het geslacht van een voorgedragen kandidaat speelt geen enkele rol in de beoordeling. Als nationale wetenschapsfinancier selecteert en financiert NWO de beste onderzoekers en het beste onderzoek. Dat principe is altijd leidend, ook bij de NWO-Spinozapremies. Pas daarna geldt de voorwaarde dat NWO per jaar niet meer dan twee premies toewijst aan één wetenschapsgebied (alfa/gamma, bèta of leven/medisch). Als de top 4 bijvoorbeeld bestaat uit drie bèta's en een alfa/gamma wetenschapper, ontvangen dus de twee beste bèta's en één alfa/gammawetenschapper een premie.
Terug naar overzicht
18. Wat is er de afgelopen jaren veranderd?
In 2009 is het te ontvangen bedrag verhoogd van 1,5 miljoen euro naar 2,5 miljoen euro. Dit omdat in 2009 ook de Veni, Vidi en Vici zijn verhoogd. Daarnaast bedraagt de ERC Advanced Grant, de Europese tegenhanger van de NWO-Spinozapremie, 2,5 miljoen euro.
NWO gaat na afloop van elke ronde na of de procedure verder verbeterd kan worden. Voor de NWO-Spinozapremie heeft dit geleid tot een aantal aanpassingen in de procedure om onder meer de maximale kwaliteit van de kandidaten te waarborgen.
De belangrijkste aanpassing in de afgelopen jaren is de uitbreiding van het aantal gremia dat kandidaten mag voordragen. Het betreft hier met name gremia die een landelijk overzicht hebben over een wetenschapsgebied. Daarmee is ook het aantal voordrachten toegenomen.
Sinds 2010 treedt de voorzitter NWO van niet meer op als technisch voorzitter van de selectiecommissie omdat dit zich niet verdraagt met de NWO gedragscode belangenverstrengeling.
De overige aanpassingen betreffen kleine aanpassingen in de werkwijze van de commissie, zoals bijvoorbeeld de toe te passen beoordelingsschaal.
Terug naar overzicht