Nieuwsbrief Duurzame aarde - oktober 2010
Het NWO–thema Duurzame aarde gaat over menselijk gedrag, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecologie voor een duurzame planeet. Deze nieuwsbrief concentreert zich op onderzoek en activiteiten van NWO rond Duurzame Aarde in brede zin en neemt incidenteel ook berichten van partnerorganisaties op.
NWO-strategie 2011-2014
Internationalisering: |
|
 |
Deze zomer presenteerde NWO haar strategie voor de periode 2011–2014. In de komende nieuwsbrieven Duurzame Aarde besteden we aandacht aan verschillende accenten in de strategie. Deze keer staat 'internationalisering' centraal. NWO wil extra inzetten op het bieden van mogelijkheden voor internationale samenwerking en het versterken van de rol van het Nederlandse onderzoek bij vraagstellingen op mondiale schaal. Jan Karel Koppen, directeur Beleidsontwikkeling en –ondersteuning (directie BOO) van NWO, vertelt dat NWO dit nu al doet – bijvoorbeeld in de samenwerking met China. Lees verder |
Subsidienieuws
|
|
| NWO en de Waddenacademie organiseerden onlangs een ronde, waarin wetenschappelijke consortia onderzoeksvoorstellen konden indienen, bedoeld om een brug te slaan tussen bèta- en gammawetenschappen op het gebied van beleidsgericht zee– en kustonderzoek. De betrokken internationale beoordelingscommissie was uitermate lovend over dit gezamenlijke initiatief, omdat het de aanzet geeft voor het opleiden van specialisten op het grensvlak tussen onderzoek en beleid. Er werden in totaal zeven voorstellen ingediend, waarna er vijf werden uitgewerkt, waarvan er uiteindelijk drie zijn gehonoreerd. Lees verder |  |
|
|
 |
De Randstad heeft een flink bereikbaarheidsprobleem. Wetenschappelijke kennis kan helpen om de bereikbaarheid – duurzaam en climate proof – te verbeteren. Onderzoekers van drie nieuwe kortlopende projecten gaan aan de slag met elektrisch vervoer, slim mobiliteitsmanagement en klimaatbestendig beheer en onderhoud van de infrastructuur. Zij voeren hun onderzoeksprojecten uit in het kader van het NWO-programma Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad (DBR). DBR is een initiatief van het ministerie van Verkeer & Waterstaat in samenwerking met de ministeries van Economische Zaken, Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Lees verder |
Publicaties
NWO-boek over sociaal–maatschappelijke en gedragsaspecten van klimaatverandering uit |
|
 |
In september verscheen 'The Social and Behavioural Aspects of Climate Change: Linking Vulnerability, Adaptation and Mitigation', als resultaat van het sociaalwetenschappelijke NWO–klimaatprogramma VAM (Vulnerability, Adaptation and Mitigation). VAM richtte zich op de sociale, juridische en economische dimensies van klimaatverandering. Het boek is bijzonder actueel, omdat wetenschappelijk onderzoek en politiek debat aan het verschuiven zijn van probleemformulering naar agenda's voor implementatie van oplossingsrichtingen. Het boek voorziet in de behoefte aan kennis hiertoe. Het is relevant voor sociaalwetenschappers en beleidsmakers op het gebied van klimaatverandering bij overheden, en verder voor iedereen die wil weten wat de sociale en gedragswetenschappen kunnen bijdragen aan het omgaan met klimaatrisico's, zoals beleidsmakers bij NGO's, juridische en financiële ondernemingen, energiebedrijven etc. Geïnteresseerden kunnen gratis een exemplaar bestellen, zolang de voorraad strekt. Lees verder |
|
|
| Duurzame energievoorziening en energiebesparing worden steeds goedkoper als ze in de praktijk vaker worden gebruikt. Voor beleidsmakers, academici en de industrie is het echter van belang om beter te begrijpen hoe deze kosten van energietechnologieën zich in de toekomst ontwikkelen. Energieonderzoekers Martin Junginger, André Faaij en Wilfried van Sark van de Universiteit Utrecht onderbouwden hun visie op die ontwikkeling in een onlangs uitgebracht boek, dat mede mogelijk werd gemaakt door NWO. De Utrechtse scheikundigen en natuurkundigen laten in zogenaamde leercurven zien hoe de toekomstige kosten van duurzame energie afhangen van hoeveel de techniek in de praktijk wordt ingezet. Deze curven worden in het boek toegepast op zowel conventionele als duurzame technologieën om energie te produceren; van biomassatechnologie tot aan kernenergie en kolencentrales. Daarnaast wordt met de curven ook gekeken naar de ontwikkelingen van energiebesparende technologie voor producten en gebouwen. Lees verder. |  |
|
|
| In juni werd het grote onderzoeksprogramma van het KSI (Knowledge network for System Innovations and Transitions) afgesloten met een symposium, nieuwe publicaties en zelfs een rocksong. Op de conferentie werden twee boeken gepresenteerd. In 'Verbreden, verdiepen, opschalen, KSI tussen wetenschap en praktijk' belicht auteur Diederik van der Hoeven zes jaar historie van KSI. In de 'Transitieagenda voor Nederland' doet Jan Rotmans, een van de directeuren van KSI, uit de doeken wat er in Nederland nodig is om over de hele linie te komen tot een duurzame samenleving. Beide boeken zijn gratis te bestellen via drift@fsw.eur.nl. Ook net uit is het boek 'Transitions to Sustainable Development' van hoogleraren Jan Rotmans, Johan Schot en John Grin. Dit wetenschappelijke boek is het eerste uit een reeks van circa zes boeken over Transitiemanagement, die de komende jaren door verschillende auteurs zullen worden geschreven. Zie verder voor blogs en ander nieuws: http://www.sustainabilitytransitions.com De website Transitiepraktijk.nl van CCT (Competentie Centrum Transities) wil mensen die met transities aan de slag gaan de helpende hand bieden door kennis aan te bieden en inzicht te geven in de kennis en praktijk van de transitiewetenschap. De site is een 'toolkit' met onder meer voorbeelden van succesvolle transities in diverse beleidsvelden en maatschappelijke sectoren. | |
Disaster Studies in Wageningen brengt serie papers uitDe onderzoeksgroep van prof. Thea Hilhorst brengt de serie 'Occasional Papers' uit. De eerste aflevering 'Human security and capacity in Fragile States' door Ian Christoplos en Thea Hilhorst is nu online beschikbaar op http://www.disasterstudies.wur.nl/UK/Publications/Paper+Series. Het handelt over vraagstukken rond sociaaleconomisch herstel in zogenaamde 'fragiele staten', relevant voor humanisten, ontwikkelingswerkers en academici. |
Onderzoeksresultaten
|
|
 |
Het op grote schaal onttrekken van grondwater ten behoeve van irrigatie, drinkwater of industrie leidt tot een zeespiegelstijging van ca. 0,8 mm per jaar. Dit is ongeveer een kwart van de jaarlijkse zeespiegelstijging van 3,1 mm. Het grootste deel van het onttrokken grondwater komt namelijk uiteindelijk in zee terecht. Dat berichten hydrologen van de Universiteit Utrecht en het onderzoeksinstituut Deltares in een artikel dat binnenkort verschijnt in het tijdschrift Geophysical Research Letters. Lees verder |
|
|
| De wereldwijde klimaatverandering zal ook in Nederland gevoeld worden. Dat geldt vooral voor de lokale overheid, die zowel ruimtelijke taken uitvoert als gedetailleerde kennis heeft van het eigen gebied. Hoe passen gemeenten zich aan de klimaatverandering aan en waardoor wordt dit proces gedreven? Onderzoekers van de Universiteit Twente ontdekten dat de grootte van de gemeente en de kleur van de verantwoordelijk wethouder het meest bepalend zijn voor het klimaatbeleid. Verder blijkt het niveau van kennis over klimaatverandering zeer te verschillen tussen gemeenten, variërend van een minimale krantenkennis tot een heel specifieke toepassingskennis. Maya van den Berg, een van de onderzoekers, beschrijft hieronder haar bevindingen. Lees verder | |
Energieopbrengst van zonnecellen in product nauwkeurig te berekenen |
|
 |
Met een nieuwe techniek kunnen industrieel ontwerpers en architecten zonnecellen eenvoudig en efficiënt in hun ontwerp verwerken. Dit blijkt uit het onderzoek van natuurkundige Nils Reich, die op 14 september aan de Universiteit Utrecht promoveerde. De onzekerheid over mogelijke energieopbrengsten van zonnecellen kan voor ontwerpers een aanzienlijke drempel zijn om deze toe te passen in hun producten of gebouwen. Met de methode van Reich kan met bestaande ontwerpsoftware heel nauwkeurig de energieopbrengst van een toegevoegde zonnecel voorspeld worden. Lees verder |
Bos zorgt voor afkoeling tijdens hittegolf |
|
| Tijdens extreem lange hitteperioden zorgen bossen het best voor afkoeling van de omgeving. Bomen verdampen minder vocht zodra hitte toeslaat, waardoor de temperatuur rond bossen aanvankelijk stijgt. Maar tijdens extreem langdurige hitteperioden kunnen bossen veel langer doorgaan met verdampen, waardoor ze netto juist voor afkoeling zorgen. Gras heeft aanvankelijk een verkoelend effect, maar dat effect verdwijnt tijdens lange hete perioden. Dat blijkt uit onderzoek van Rubiconwinnaar Ryan Teuling, gepubliceerd in Nature Geoscience. Lees verder |  |
Inschatting malariarisico's gebaseerd op te eenvoudige temperatuurgegevens |
|
 |
Bij het maken van malariavoorspellingen moet je niet kijken naar de gemiddelde maandtemperatuur, maar veeleer naar schommelingen rond de gemiddelde temperatuur. Die blijken veel belangrijker voor ontwikkeling en overleving van malariaparasieten en malariamuggen. Rubicononderzoeker dr. Krijn Paaijmans publiceert over dit onderzoeksresultaat in het tijdschrift PNAS. Dit nieuwe inzicht is van belang bij het bepalen van malariarisico tijdens klimaatverandering, maar ook bij de bestrijding van malariamuggen met bijvoorbeeld schimmels. Lees verder |
|
|
| Overstappen op hybride auto's met duurzame biobrandstoffen is goedkoper en gemakkelijker dan overstappen op auto's die op waterstof of elektriciteit rijden. Met de drie genoemde auto/brandstofcombinaties worden echter dezelfde reducties behaald in uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van aardolie. Dit stelt milieuwetenschapper Oscar van Vliet, die op 30 augustus promoveerde aan de Universiteit Utrecht. Lees verder |  |
Kort nieuws
Darwin Centrum voor Biogeologie start opnieuw vijf onderzoeksprogramma's |
|
Het Darwin Centrum voor Biogeologie heeft vijf onderzoeksvoorstellen van Nederlandse biogeologen gehonoreerd. Het was de zevende en voorlopig laatste keer dat wetenschappers voorstellen in konden dienen bij het centrum. Onderwerpen die in de nieuwe onderzoeken aan bod komen zijn onder andere broeikasgasemissie in permafrostgebieden, de rol van micro–organismen in de koolstofkringloop en zuurstofloosheid in kustgebieden. Binnen het Darwin Centrum voor Biogeologie werken toponderzoekers van zeven instellingen (UU, UvA, VU, WUR, RU Nijmegen, NIOO, NIOZ) samen op het grensvlak van biologie en aardwetenschappen. Het centrum wordt voor de helft gefinancierd door een centrum subsidie van NWO. |
Wetenschappelijke expeditie Antarctica op film te zien |
|
 |
Nederlandse wetenschappers vertellen over hun missie, onderzoek en ervaringen tijdens een internationale klimaatexpeditie naar Antarctica tussen januari en maart 2010. De Nederlanders varen mee op het boorschipJoides Resolution die boorkernen uit de oceaanbodem naar boven haalt van wel vier kilometer diepte. De boorkernen vertellen het verhaal van het Antarctische klimaat over miljoenen jaren. NWO, NIOZ, het Darwin Centrum en Universiteit Utrecht hebben bijgedragen om de gehele expeditie op film vast te leggen, op YouTube |
Agenda
|
|
|
Op dinsdagmiddag 12 oktober 2010 organiseert NWO een symposium over 'Open Access publiceren' in de Geertekerk, Utrecht. Dit gebeurt in het kader van de Open Access–week in Nederland. Meer informatie en inschrijving: |
|
|
|
|
Op maandagmiddag 8 november organiseren NWO en NICIS een conferentie in Utrecht voor onderzoekers, beleidsmakers en andere professionals die zich bezighouden met de vraag hoe stedelijke regio's duurzaam en 'climate proof' bereikbaar kunnen blijven in de toekomst. Meer informatie en inschrijving: |
|
|
|
|
Onder de titel 'Towards a New Knowledge for Scale Sensitive Governance of Complex Systems' komt op 11 en 12 november een internationale en interdisciplinaire groep van 100 tot 150 wetenschappers in Wageningen samen om kennis uit te wisselen. Een pre–conferentie voor AIO's vindt plaats op woensdag 10 november. Meer informatie en inschrijving: |
|
|
|
|
Publieksevenement, mede als vervolg op het International Polar Year. Met een wetenschappelijk symposium, maar ook literaire en foto– en film–activeiteiten en excursies. Alle informatie op: |
|
Colofon
De Nieuwsbrief Duurzame aarde is een uitgave van NWO. De nieuwsbrief informeert lezers over activiteiten, onderzoeksresultaten en ander nieuws rond lopend onderzoek dat onder het NWO–thema Duurzame aarde valt. De berichtgeving is afkomstig uit verschillende programma's. Interviews en samenstelling, drs. Ymkje de Boer, m.m.v. alle betrokken beleidsmedewerkers en gebiedsvoorlichters, nieuwsbriefda@nwo.nl.