NWO Spinozapremie voor astronoom Marijn Franx
14 juni 2010
Prof. dr. M. (Marijn) Franx, hoogleraar Astronomie aan de Universiteit van Leiden is dit jaar een van de vier winnaars van de spinozaprijs van NWO. Hij ontvangt de prijs voor zijn onderzoek naar de vorming en evolutie van sterrenstelsels. Het bijbehorende bedrag van 2,5 miljoen euro mag hij besteden aan onderzoek naar keuze. De premie is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap.
Het is voor de vierde keer dat een Nederlandse astronoom de Spinozapremie ontvangt. In voorgaande jaren ontvingen de astronomen Ed van den Heuvel (UvA), Ewine van Dishoeck (UL) en Michiel van der Klis deze prestigieuze prijs. Op de vraag waar hij zijn subsidie voor wil gaan gebruiken antwoordde Franx dat hij de komende jaren nieuwe gegevens van de gereviseerde Hubble gaat uitwerken en de Spinozapremie zal inzetten om de opvolger van de Hubble te gaan gebruiken, de James Webb Space Telescope, die door NASA en ESA gebouwd wordt en op een ESA-raket zal worden gelanceerd. Franx verklaart: 'Deze nieuwe telescopen geven ons een ongekende blik op het universum. De vooruitgang is zo groot, dat we nog steeds bezig zijn om de vragen te definiëren. Bij het vinden van de antwoorden vallen we van de ene verbazing in de andere.' Tevens wil hij de subsidie ook gebruiken om hun kennis van de natuur te delen met een breder publiek. Zijn doel is om applicaties voor Iphones en andere smart phones te ontwikkelen die op aantrekkelijke wijze de verassingen van de natuur laten zien. Tot slot van zijn presentatie gaf Franx aan dat hij een gedeelte van de subsidie hoopt te gebruiken om een permanente expositie op te zetten over de plaats van de mens in de kosmos, en de moderne astronomie.
Het juryrapport
Franx (Eindhoven, 20 juli 1960) bedrijft archeologie van de kosmos. Hij bekijkt sterrenstelsels die heel ver weg staan. Zo kun je terugkijken in de tijd. Franx bestudeert hoe het heelal eruit zag toen het nog maar een miljard jaar oud was, zo'n twaalf miljard jaar geleden. Ook brengt hij in kaart hoe sterrenstelsels vanaf een miljard jaar tot zeven miljard jaar na de oerknal veranderden door botsingen en andere oorzaken. De jury benadrukt in het juryrapport zijn bekendheid om zijn uitmuntende kennis van theorie én waarnemingen. “Hij haalt bovenverwachting veel interessante gegevens uit de opnames van de grootste telescopen op aarde en in de ruimte. Franx is dé Nederlandse specialist van de Hubble-ruimtetelescoop”, aldus de jury.
Kort CV
Marijn Franx studeerde in 1984 cum laude af te Leiden in de astronomie. Vier jaar later promoveerde de astronoom, eveneens cum laude, eveneens in Leiden. Tussen 1988 en 1993 werkte hij bij Harvard. Van 1993 tot 1998 was hij hoogleraar in Groningen. Sinds 1998 is hij hoogleraar in Leiden. De laatste jaren waren voor Franx topjaren. Hij werd lid van de KNAW. Hij publiceerde in Nature. En hij sleepte een van de eerste prestigieuze Europese Advanced Grants in de wacht. Binnen het NWO programma Vrije Competitie zijn 6 onderzoeken gehonoreerd waarvan Franx de hoofdaanvrager was. Franx bracht een aantal succesvolle promovendi voort waaronder Mariska Kriek (Princeton, VS), winnaar van de Huygensprijs van KNAW (2008), en Ivo Labbé (Carnegie Observatories VS), winnaar van de Van Marum prijs van de KNAW (2008).
Buitenlandse experts
Buitenlandse referenten noemen Franx 'duidelijk een briljante onderzoeker'. Hij heeft een aantal op waarnemingen gebaseerde, fundamentele bevindingen gedaan. De experts roemen zijn bescheidenheid. Franx schuift vaak zijn veelbelovende, jonge onderzoekers naar voren. Die jonge onderzoekers komen speciaal naar Leiden om bij Franx te promoveren. Franx heeft een goed gevoeld voor baanbrekend onderzoek. Ook de komende jaren verwacht de wetenschappelijke gemeenschap veel van hem. Zeker als de opvolger van de Hubble, de James Webb-ruimtetelscoop in bedrijf gaat vanaf 2014.
