Nieuwsbrief Duurzame aarde - juni 2010
Het NWO-thema Duurzame aarde gaat over menselijk gedrag, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecologie voor een duurzame planeet. Deze nieuwsbrief concentreert zich op onderzoek en activiteiten van NWO rond Duurzame Aarde in brede zin en neemt incidenteel ook berichten van partnerorganisaties op.
Onderzoeksprogramma in beeld
Grensoverschrijdend werk rond alternatief gebruik landbouwgewassen |
|
 |
Hoe maak je van planten 'fabrieken' voor hoogwaardige producten die niet strijdig zijn met de voedselproductie? Dat is op zichzelf een technologische uitdaging. Maar situeer die uitdaging nu in Indonesië. En bedenk dan ook welke sociaaleconomische, bestuurskundige en juridische problemen je tegenkomt. En los die dan met elkaar op in een internationaal onderzoeksteam. Daar staan de drie groepen voor die via het programma Agriculture Beyond Food van NWO en KNAW geld voor hun onderzoeksvoorstel kregen. Coördinator Huub Löffler (WUR) licht toe. |
Subsidienieuws
Open aanvraagronde 'Towards BioSolar Cells'Het onderzoekprogramma Towards Biosolar Cells wil achtergrondkennis ontwikkelen voor zonnecellen die gebaseerd zijn op de primaire stappen in de fotosynthese. Het is onderdeel van het FES-programma Towards BioSolar Cells, waaraan NWO deelneemt. Het programma voorziet in een open aanvraagronde, die wordt georganiseerd door FOM als penvoerder. De deadline voor indiening is 3 juli 2010 om 12.00 uur. Per aanvraag is maximaal 1,25 miljoen euro beschikbaar. Meer informatie bij de programmacoördinator van FOM, dr. Mark de Graef, mark.de.graef@fom.nl, telefoon 030-600 12 73 of op www.fom.nl. Lees verder |
|
|
| Elektrische voertuigen, een grensoverschrijdend offshore elektriciteitsnet, de factor macht en het overkomen van traagheid in transities zijn de onderwerpen die de komende jaren binnen het programma Energy Transitions centraal staan. Energy Transitions werd ontwikkeld in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken en Agentschap NL en richt zich op multidisciplinair onderzoek naar de transitie naar een duurzame energievoorziening in Nederland. Na een eerste ronde vooraanmeldingen, die 23 ideeën opleverde, werden er 12 onderzoeksvoorstellen gedetailleerd uitgewerkt. Hiervan zijn er in april vier gehonoreerd. De teams gaan nu aan de slag. Lees verder |  |
Vijf ZKO-projecten krijgen extra vaardagen |
| Doel van de subsidieronde binnen het programma Zee– en Kustonderzoek was het beschikbaar stellen van extra vaardagen voor lopende onderzoeksprojecten die hieraan een tekort hebben. Het NIOZ heeft voor deze subsidieronde 70 vaardagen beschikbaar gesteld. Er zijn in totaal negen voorstellen ingediend. Deze zijn door de beoordelingscommissie beoordeeld op wetenschappelijke kwaliteit, urgentie van de inzet van extra vaardagen en toegevoegde waarde van extra vaardagen. Het NIOZ heeft vervolgens besloten aan vijf projecten extra vaardagen toe te kennen. Aanvullend heeft het gebiedsbestuur ALW in totaal 95.000 euro beschikbaar gesteld voor de vaargebonden kosten. Lees verder |
Nieuw programma 'Planetaire grenzen zoet water cyclus' |
|
 |
Binnenkort opent een call voor het programma 'Planetaire grenzen zoet water cyclus'. Binnen het kader van deze oproep voor voorstellen wordt gevraagd speciaal aandacht te schenken aan de bijdrage van het onderzoek aan de bepaling van wereldwijde grenzen aan zoetwatergebruik. Er is maximaal 1 miljoen euro beschikbaar. Meer informatie volgt op http://www.nwo.nl/subsidiewijzer en http://www.nwo.nl/alw |
1,5 miljoen voor onderzoek klimaatverandering en Duurzame aarde |
| NWO en het onderzoeksprogramma Kennis voor Klimaat hebben gezamenlijk 1,5 miljoen euro goedgekeurd voor onderzoek naar aanpassing aan klimaatverandering en naar de relatie tussen landgebruik en klimaatverandering. Hiermee kunnen tien post-docs aan het werk. Nieuw is dat in het onderzoek dwarsverbanden worden gelegd tussen drie speerpunten van het thema Duurzame aarde: modellering, onzekerheid en bestuurlijke aspecten. Lees verder |
NWO ontvangt 6 miljoen van OCW voor onderzoek Zuidpoolgebied |
|
| Voor de komende jaren steekt demissionair staatssecretaris Van Bijsterveldt 6 miljoen euro in het wetenschappelijk onderzoek op Antarctica. Dat heeft de bewindsvrouw de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO laten weten. Met het geld kan NWO mobiele laboratoria op de Zuidpool neerzetten en inrichten. In de labs zullen Nederlandse wetenschappers onderzoek doen naar de koolstofcyclus en klimaatverandering. Lees verder |  |
Publicaties
De Innovatiemotor, het versnellen van baanbrekende innovaties door Marko Hekkert en Marjan Ossebaard |
|
 |
Waarom is het zo moeilijk om de energiehuishouding te verduurzamen? En zijn er mogelijkheden om baanbrekende innovaties sneller en gemakkelijker te laten doorbreken? Dit boek, waarin jarenlang wetenschappelijk onderzoek op een goed leesbare manier is samengevat, geeft antwoord op beide vragen. Het boek verheldert en verklaart, maar geeft ook bruikbare handvatten aan diegenen die bijvoorbeeld de energietransitie een flinke duw in de rug zouden willen geven. De praktische aanbevelingen voor ondernemers en overheden waarmee het boek eindigt, zijn gebaseerd op het analytische werk van hoogleraar Marko Hekkert en zijn team uit de laatste jaren. Een groot deel hiervan is uitgevoerd binnen het NWO/SenterNovem Stimuleringsprogramma Energieonderzoek. Lees verder |
Biogrondstoffen: Van fossiel naar biomassa |
|
| De Stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij (BWM) heeft een cahier uitgebracht over biogrondstoffen. Het cahier Biogrondstoffen beschrijft de mogelijkheden en technieken om biomassa te verkrijgen en om te zetten in bruikbare en commercieel toepasbare biogrondstoffen. Het cahier besteedt ook aandacht aan de belemmeringen voor een dergelijke groene economie. Een duurzame productie van biomassa en biobrandstoffen op grote schaal vereist goede voorwaarden, zodat de omstandigheden van mensen in arme landen en het milieu niet verslechteren, maar juist verbeteren. Het is verkrijgbaar via http://www.biomaatschappij.nl. |  |
 | Twee jaar Duurzame bereikbaarheid van de RandstadIn de publicatie 'Twee jaar Duurzame bereikbaarheid van de Randstad' (populair jaarverslag 2009) leest u meer over de activiteiten van DBR in 2009 en de drie programma's die in de tweede ronde zijn toegekend. Op de DBR-site kunt u het jaarboekje bestellen of downloaden: http://www.nwo.nl/dbr. |
Onderzoeksresultaten
|
|
| Bij de introductie en toepassing van beleidsmiddelen ten behoeve van het milieu wordt vaak onvoldoende nagegaan of en in hoeverre het nieuwe instrument interfereert met andere, reeds bestaande. Promovendus Vlasis Oikonomou heeft een serie methoden deels ontwikkeld en toegepast om te bezien hoe allerlei beleidsdoelen gediend worden als nieuwe beleidsmiddelen worden toegepast. Lees verder |
 |
NWO-onderzoeker maakt revolutionaire chemische verbindingFrisdrankflessen en fleecedekens worden milieuvriendelijk. NWO-onderzoeker Frank Koopman heeft een biogebaseerde verbinding gemaakt die één van de belangrijkste grondstoffen voor plastic producten kan vervangen. Het Amerikaanse Department of Energy gaf de nieuwe stof een plekje in de wereldwijde top twaalf van meest veelbelovende biologische stoffen voor de chemische industrie. Koopman promoveerde op 12 mei aan de TU Delft. Lees verder |
Temperatuurvariaties in Noord-Atlantische Oceaan en atmosfeer verliepen niet altijd synchroon |
|
De grote zeestromingen in de Noord-Atlantische Oceaan spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van het klimaat, doordat in de poolstreek koud en zout water vanaf het zeeoppervlak naar de diepzee stroomt. Een vertraging in de vorming van dit Noord-Atlantisch Diep Water leidt tot afkoeling in NW Europa. Tijdens de laatste ijstijd braken er in bepaalde perioden enorme aantallen ijsbergen van de continentale ijskappen af, die vervolgens al smeltend met de zeestroom meedreven. Hierdoor werd het zeeoppervlak kouder maar ook zoeter, waardoor het water veel minder snel naar de zeebodem zonk. Het promotieonderzoek dat Lukas Jonkers bij het NIOZ verrichtte toont nu aan dat vlak onder dit zoete en koude 'deksel' op de oceaan de watertemperatuur al veel eerder steeg. Na het smelten van de ijsbergen steeg de temperatuur aan het zeeoppervlak en de atmosfeer daardoor ineens ongekend snel. Hij verdedigde zijn proefschrift op 12 mei aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Lees verder |
Microbiële activiteit in de diepzee vooral gebonden aan macroscopische deeltjes |
|
|
De diepzee is vooral bekend als een gebied waar veel spectaculair gevormde dieren huizen. Behalve deze bijzondere organismen zijn er echter ook talloze typen van micro-organismen, die uiteindelijk veel meer biomassa vertegenwoordigen dan de hogere dieren. Onderzoekers van de Old Dominion University in Virginia (VS), het NIOZ en de Universiteit Wenen vonden tijdens een vaartocht met het NIOZ onderzoekschip 'Pelagia' in de tropische gordel van de Noord-Atlantische Oceaan een hoge correlatie tussen de concentraties van relatief grote, met een videocamera zichtbare deeltjes en de zuurstofopname in de diepzee tussen 2 km diepte en de oceaanbodem. Deze 'actieve zwevende deeltjes' zijn tot nu toe aan de aandacht van oceanografen ontsnapt, omdat ze nauwelijks gevangen worden in sedimentvallen; waarschijnlijk omdat ze niet zinken. De resultaten zijn gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift 'Proceedings of the National Academy of Sciences (USA)' (PNAS). Lees verder |
|
 |
Wie is verantwoordelijk voor de gelekte olie in de zee?De olieramp in de Golf van Mexico is tragisch en zet de olie- en gasindustrie weer even flink op de kaart. Wie is verantwoordelijk voor vervuiling op zee? De eigenaar van een schip of een boorplatform? Het land waarvan het territoriale water vervuild is? NWO-onderzoeker Judith van Leeuwen promoveerde op 7 mei aan de Wageningen Universiteit en concludeerde verrassend genoeg dat juist de olie-industrie zich over het algemeen erg inspant voor bescherming van de zee. Lees verder |
Milieuorganisaties geven impuls aan maatschappelijk verantwoord ondernemenDruk van milieuorganisaties op het bedrijfsleven heeft het maatschappelijk verantwoord ondernemen een flinke stap vooruit geholpen, stelt NWO-onderzoeker Mariëtte van Huijstee. Bedrijven anticiperen op de kritiek van milieuorganisaties. Van Huijstee promoveerde op vrijdag 16 april aan de Universiteit Utrecht. Lees verder |
 |
 |
Consultants versterken én belemmeren democratische planvorming
Overheden huren bij ruimtelijke planprocessen om verschillende redenen externe adviseurs in. Deze consultants blijken de democratische legitimiteit van deze processen zowel te kunnen versterken als juist te kunnen beperken. Overheden doen er dan ook goed aan de inzet van externe consultants en eigen ambtenaren in processen slim te combineren, zodat beiden vanuit hun eigen sterke kanten goede bijdragen kunnen leveren. Dit blijkt uit het onderzoek van Jantine Grijzen, die op vrijdag 26 maart aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde. |
Klimaatverandering beïnvloedt ondergrondse ecosystemen |
|
| Bovengrondse veranderingen, zoals een hogere concentratie kooldioxide en een hogere temperatuur hebben grote gevolgen op de contactzone tussen plantenwortels en de bodem. Dit blijkt uit het recent afgesloten onderzoeksprogramma Biodiversiteit in relatie tot global change (BIGC) van NWO. Lees verder | |
Kort nieuws
Energieonderzoek verrassend goed geëvalueerd |
|
 |
'Veel waar voor je geld!' Zo vat Jan Paul van Soest, adviseur op het gebied van duurzaamheid, samen hoe hij aankijkt tegen de uitkomsten van het NWO/SenterNovem Stimuleringsprogramma Energieonderzoek (1999-2009). In dit programma leverden bèta- en gammaonderzoekers in samenwerking met elkaar bijdragen aan de verduurzaming van de energiehuishouding. Er is onder meer onderzoek gedaan naar windenergie, energie uit biomassa, zonne-energie en CO2-opslag. Ook het fenomeen 'transitie' zelf werd bestudeerd. Lees verder |
Kenniscatalogus Duurzame Aarde in de lucht |
|
Sinds kort is de Kenniscatalogus Duurzame Aarde raadpleegbaar. Hierin staat informatie over recent afgerond en nog lopend onderzoek, dat door NWO is gefinancierd. Binnen het NWO-thema Duurzame aarde valt onder meer onderzoek rond energie, grondstoffen en klimaatverandering. Het betreft onderzoek in zowel de bèta- als gammawetenschappen en ook zijn er multidisciplinaire projecten opgenomen. Alle opgenomen onderzoeksprojecten hebben met elkaar gemeen dat ze bijdragen aan kennis voor verduurzaming. De Kenniscatalogus Duurzame aarde is bedoeld voor alle professionals (onderzoekers, beleidsmakers, wetenschapsjournalisten en anderen) die inzicht willen hebben in NWO-onderzoek rond het thema duurzaamheid. De Kenniscatalogus bevat op dit moment nog een deel van het door NWO gefinancierde onderzoek. De catalogus wordt de komende maanden verder uitgebreid. Surf naar www.nwo.nl/da en klik dan in het menu rechts op Kenniscatalogus. Rechtstreekse link: http://www.nwo.nl/kenniscatalogusDA. |
Interactie tussen kennis en beleid rond duurzaamheid gaat de goede kant op |
|
 |
Beleid en maatschappij- en gedragswetenschappelijk onderzoek kunnen veel voor elkaar betekenen als het gaat om de verbetering van ons leefklimaat. Beleidsrelevant, fundamenteel onderzoek levert nuttige kennis en soms zelfs praktische handvatten op. Onderzoekers en beleidsmakers kunnen goed samenwerken in netwerken rond maatschappelijke problemen – randvoorwaarde is dat ze elkaar kunnen verstaan en dat de rolverdeling helder is. Ze moeten niet op elkaars stoel gaan zitten. Deze en andere kwesties passeerden de revue op de middag 'Beter leefklimaat? Beter onderzoek <-> Beter beleid' die kundig en lichtvoetig werd geleid door Pieter Hooimeijer. De conferentie vond plaats ter afsluiting van twee NWO-programma's: GaMON (Gammaonderzoek Milieu, Omgeving, Natuur) en VAM (het klimaatprogramma Vulnerability, Adaptation, Mitigation). Behalve de VAM-film 'Waterproof' die werd vertoond, was er ook een boekje beschikbaar waarin zestien onderzoekers en drie beleidsmakers reflecteerden op de tot stand gekomen kennis. Lees verder |
Utrechtse klimaatonderzoeker wint Vening Meinesz prijsDr. Appy Sluijs heeft de NWO-Vening Meinesz prijs gewonnen. NWO geeft deze prijs aan de meest veelbelovende, pas gepromoveerde aardwetenschapper. Klimaatonderzoeker Sluijs ontving de prijs van 10.000 euro tijdens het tiende Nederlands Aardwetenschappelijk Congres op 23 april in Veldhoven. Dr. Appy Sluijs (1980) is sinds 1 januari 2010 universitair docent aan de Universiteit Utrecht. Hij onderzoekt fossiele algenresten en reconstrueert mede aan de hand daarvan natuurlijke variaties van het klimaat in het verleden. Uiteindelijk draagt dit onderzoek bij aan voorspellingen over en een beter begrip van huidige en toekomstige klimaatveranderingen. Lees verder |
Agenda
|
|
|
Dit congres wordt gehouden in Montreal, Canada. |
|
|
|
|
Het thema is 'Advancing Sustainability in a Time of Crisis'. De conferentie vindt plaats in Oldenburg en Bremen, Duitsland. http://www.isee2010.org |
|
|
|
|
De titel van dit congres is 'From the Wealth of Nations to the Wealth of Nature: Rethinking Economic Growth'. Het centrale thema betreft de identificatie van de meest effectieve en efficiënte instrumenten voor het behoud van biodiversiteit. Locatie: Venetië. |
|
|
|
|
De conferentie vindt plaats in Rotterdam en wordt georganiseerd in het kader van de onderzoekprogramma's Klimaat voor Ruimte en Kennis voor Klimaat. Een van de thema's is Governance and economics of climate adaptation. |
|
|
|
|
Je bent promovendus of postdoc en gegrepen door de wetenschap. Maar je hebt ook je twijfels... Hoe ga je verder als je huidige project is afgelopen? Kun je subsidie binnenhalen en hoe pak je dat aan? Wat zijn je kansen in het buitenland? Vind je netwerken een onechte of lastige bezigheid? Hoe rond je jouw project goed af? En hoe publiceer je vervolgens je resultaten? In het Vechthuis te Utrecht. |
|
|
|
|
De veertiende conferentie van de European Roundtable on Sustainable Consumption and Production (ERSCP) en de zesde conferentie van Environmental Management for Sustainable Universities (EMSU) worden samen gehouden in Delft. |
|
Colofon
De Nieuwsbrief Duurzame aarde is een uitgave van NWO. De nieuwsbrief informeert lezers over activiteiten, onderzoeksresultaten en ander nieuws rond lopend onderzoek dat onder het NWO-thema Duurzame aarde valt. De berichtgeving is afkomstig uit verschillende programma's. Interviews en samenstelling, drs. Ymkje de Boer, m.m.v. alle betrokken beleidsmedewerkers en gebiedsvoorlichters, nieuwsbriefda@nwo.nl.