Consultants versterken én belemmeren democratische planvorming

16 maart 2010

GaMON-promotie 26 maart 2010

Overheden huren bij ruimtelijke planprocessen om verschillende redenen externe adviseurs in. Deze consultants blijken de democratische legitimiteit van deze processen zowel te kunnen versterken als juist te kunnen beperken. Overheden doen er dan ook goed aan de inzet van externe consultants en eigen ambtenaren in processen slim te combineren, zodat beiden vanuit hun eigen sterke kanten goede bijdragen kunnen leveren. Dit blijkt uit het onderzoek van Jantine Grijzen, die op vrijdag 26 maart aan de Universiteit van Amsterdam promoveert.

In hedendaagse ruimtelijke planning moeten overheden en belanghebbenden met elkaar samenwerken, allen met hun eigen problemen, belangen, inhouden, standaarden manieren van werken en regels. Dit leidt tot complexe situaties, waarmee overheden niet altijd raad weten. Grijzen onderzocht de ruimtelijke ontwikkelingen in twee gebieden, de IJsseldelta Zuid en de Stadsregio Arnhem Nijmegen, waarbij externe adviseurs werden ingehuurd. Zij bleken een toegevoegde waarde te hebben vanuit hun onafhankelijke externe positie. Nadeel van de inhuur was dat de ambtenaren zelf onvoldoende leerden om met de complexiteit van de planprocessen om te gaan. Het combineren van consultants en ambtenaren leidt volgens de promovenda tot het beste resultaat.

Gezamenlijk betekenis geven

Grijzen is kritische over ambtenaren als 'metagovernors' of 'regievoerders'.  Deze coördinatierol is juist beter in handen bij de externe adviseurs. Ambtenaren zouden zich beter kunnen bezighouden met de inhoudelijke kant van de ruimtelijke ordening. 'We moeten naar een ruimtelijke planning waarbij dicht bij de mensen en politiek een gezamenlijk proces van betekenisgeving plaatsvindt,' aldus de onderzoekster.

Inhuur kan (nog) beter

In haar proefschrift doet zij zes praktische aanbevelingen voor overheden die consultants willen inhuren. Behalve het stimuleren van de betrokkenheid van ambtenaren, geeft Grijzen adviezen over het borgen van het onafhankelijke karakter van de adviseurs en de inhoudelijke kwaliteit van het proces. Ook zouden consultants moeten werken aan een gedeelde professionele praktijk, die er nu nog nauwelijks is. Verder moet er volgens Grijzen minder nadruk op coördinatie en meer nadruk op kennis en participatie komen in planprocessen. En ten slotte: overheden moeten transparant zijn over de kosten van de inhuur van consultants.

Het promotieonderzoek 'Oursourcing planning, what do consultants do in regional spatial planning in the Netherlands?' werd uitgevoerd aan de Universiteit van Amsterdam in het kader van het onderzoeksprogramma 'Planning nature and landscape: under what circumstances does expertise impede or enhance collective policy making' dat gefinancierd wordt door het NWO-programma Gamma-Onderzoek Milieu, Omgeving, Natuur (GaMON).

..............................

Meer informatie bij:

• dr. Jantine Grijzen (Universiteit van Amsterdam)
• jgrijzen@djant.nl 
• promotie: 26 maart 2010, 10.00-11.00 in de Agnietenkapel
• promotor prof. dr. M.A. Hajer, co-promotor dr. D. Laws