Nieuwsbrief Duurzame aarde - december 2009
Het NWO-thema Duurzame aarde gaat over menselijk gedrag, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecologie voor een duurzame planeet. Deze nieuwsbrief concentreert zich op onderzoek en activiteiten van NWO rond Duurzame Aarde in brede zin en neemt incidenteel ook berichten van partnerorganisaties op.
Onderzoeksprogramma in beeld
Programma Cocoon experimenteert met nieuwe werkwijze |
 |
Water, energie en andere natuurlijke grondstoffen zijn schaars. Hoe voorkomen we dat er wereldwijd allerlei gewelddadige conflicten over uitbreken - zeker als de schaarste door de klimaatverandering nog erger wordt? Dit is een van de hoofdvragen van het nieuwe programma Cocoon. Hoogleraar Sociale Geografie Ton Dietz (UvA) is voorzitter van de stuurgroep en is enthousiast over dit nieuwe programma, dat de normale werkwijze van NWO een beetje op zijn kop zet. 'Cocoon brengt NWO in aanraking met nieuwe partners en manieren van werken,' aldus Dietz. Lees verder
|
Subsidienieuws
Oproep tot voorstellen voor Vening Meineszprijs 2010
NWO zoekt kandidaten voor de Vening Meinesz prijs. Deze is bestemd voor aardwetenschappers die korter dan vijf jaar geleden gepromoveerd zijn (dat wil zeggen in 2005 of later) en als wetenschappelijk onderzoeker werkzaam zijn in Nederland.
De prijs is mogelijk dankzij een schenking van prof. dr. ir. Felix Vening Meinesz in 1962 aan NWO. De prijs bedraagt tienduizend euro en is bedoeld ter financiering van onderzoeksgerelateerde kosten. De uitreiking vindt plaats tijdens het tiende Nederlandse Aardwetenschappelijke Congres (NAC 10), op 22-23 april 2010 in Veldhoven. Lees verder
|
Onderzoeksprogramma naar alternatief gebruik van landbouwgewassen van start
|
| NWO en KNAW hebben samen met hun Indonesische partners de selectieprocedure afgerond van het nieuwe onderzoeksprogramma 'Agriculture beyond Food'. Dit vijfjarige wetenschappelijke programma onderzoekt de mogelijkheden en beperkingen van bio-based producten. Uit acht aanvragen van Indonesisch-Nederlandse onderzoeksconsortia heeft de selectiecommissie drie complementaire onderzoeksvoorstellen geselecteerd. De voorstellen richten zich op sociaaleconomische, juridische, geografische, antropologische en technologische aspecten van de productie van plantaardige olie voor biodiesel en andere producten uit gewassen zoals Jatropha curcas en oliepalm. Lees verder |
 |
Acht onderzoeksprojecten over klimaatsysteem
|
 |
De Stuurgroep Duurzame Aarde heeft besloten acht onderzoeksvoorstellen te honoreren in het kader van het programma Terugkoppelingen in het Klimaatsysteem. Hiermee is in totaal 2,5 miljoen euro gemoeid. Het doel van het programma is kennis te genereren, gericht op het kwantificeren van onzekerheden in het klimaatsysteem, met name voor de ontwikkeling van dit systeem op de langere termijn tot het jaar 2200. Lees verder |
Onderzoekers dragen bij aan duurzame bereikbaarheid van de Randstad
|
| Hoe maak je de Randstad op een duurzame manier bereikbaar? En wat zijn de gevolgen van klimaatverandering en energietransitie voor verkeer en vervoer in dat gebied? Hoe worden ruimtelijke ontwikkelingen optimaal verbonden met de ontwikkeling van verkeer en vervoer? Dit zijn de vragen waarover vooraanstaande Nederlandse wetenschappers zich de komende jaren zullen buigen. Zij doen dit in het kader van de tweede ronde van het NWO-programma Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad (DBR). Lees verder |
 |
Publicaties
Aarde en klimaat
Salomon Kroonenberg geeft hoorcollege over de geologische geschiedenis en toekomst van onze planeet. Hij laat zien hoe de aarde echt werkt aan de hand van de drie klimaatextremen die de aarde de laatste 250 miljoen jaar heeft meegemaakt. Uitgegeven door Home-Academy Publishers, speelduur bijna vijf uren, verkrijgbaar via NRC Handelsblad. |
Onderzoeksresultaten
IJs op Groenland verdwijnt in oplopend tempo |
 |
De hoeveelheid ijs op Groenland neemt sinds 2000 steeds sneller af. Dit blijkt uit een onderzoek, uitgevoerd door de Universiteit Utrecht in samenwerking met het KNMI, de Technische Universiteit Delft, de universiteiten van Bristol en Californië (Irvine) en het Jet Propulsion Laboratory. Satellietobservaties en regionale atmosfeermodellen bevestigen deze bevindingen onafhankelijk van elkaar. Op 13 november is hierover een publicatie in het toonaangevende tijdschrift Science verschenen.
Lees verder |
Antarcticatoerist is grote vervuiler
|
| De 40.000 'ecotoeristen' die jaarlijks een bezoek brengen aan de Zuidpool, zijn enorme milieuvervuilers. De bezoekers van de ondergesneeuwde landmassa brengen hierdoor niet alleen het Antarctische gebied in gevaar, maar ook de rest van de wereld. Machiel Lamers, die zijn onderzoek uitvoerde met financiering van NWO, onderzocht wat voor effect het toenemende toerisme heeft op Antarctica en hoe die effecten beteugeld kunnen worden. Lees verder |
 |
Ook zeewater rond Zuidpool was tropisch 50 miljoen jaar geleden
Tijdens de fossiele broeikaswereld, 60 tot 50 miljoen jaar geleden, was er nauwelijks een temperatuurverschil tussen de polen en de evenaar. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht, het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek en de University of California. Wetenschappers concluderen dat naast het zeewater op de Noordpool ook de wateren rond de Zuidpool in die tijd erg warm waren. De zeewatertemperatuur rond Antarctica lag boven de 30 graden. Ze hebben hun resultaten in oktober in het toonaangevende tijdschrift Nature gepubliceerd.
Lees verder
|
Betere voorspelling waterproblemen ontwikkelingslanden door satellieten
|
Met moderne satellietgegevens zijn droogtes, hoogwaters en de beschikbaarheid van water beter te voorspellen. Dit is vooral een uitkomst voor stroomgebieden waarover weinig 'grondinformatie' beschikbaar is. Dat stelt Hessel Winsemius, die op 30 september op dit onderwerp promoveerde aan de TU Delft. Veel stroomgebieden in de wereld worden niet goed bemeten, vooral in ontwikkelingslanden.
Lees verder |
 |
Groene Sahara vergemakkelijkte emigratie van de oermens uit Afrika
|
 |
Een vochtige Sahara en Sahel met relatief veel bomen in plaats van tropische grassen valt samen met de perioden in de geschiedenis waarin de vroege mens zijn leefgebied uitbreidde van zijn geboorteplaats in Oost-Afrika naar Noord-Afrika, het Midden-Oosten, Azië en Europa ongeveer 50.000 en 120.000 jaar geleden. Onderzoekers van het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek en de universiteit van Bremen toonden dit aan door fossiele wasmoleculen van bladeren te analyseren in een sedimentkern genomen op 3 km diepte in de Atlantische Oceaan. Lees verder |
Klimaatverandering hoeft niet tot conflicten te leiden
De klimaatverandering die in het derde millennium voor Christus plaatsvond in Mesopotamië leidde niet tot oorlog, maar juist tot de ontwikkeling van een nieuwe gezamenlijke identiteit. Hoewel toenemende droogte vaak tot competitie en conflicten leidt, lijkt hiervan geen sprake te zijn geweest in Noord-Mesopotamië. NWO-onderzoeker Arne Wossink promoveerde hierop op 28 oktober aan de Universiteit Leiden. Hij onderzocht hoe de boeren en de nomaden in Noord-Mesopotamië – het huidige grensgebied van Turkije, Syrië en Irak – reageerden op klimaatverandering tussen 3000 en 1600 jaar voor Christus. Hij verwachtte veel bewijs van competitie aan te treffen: als voedsel en water schaarser worden, zou dit natuurlijk kunnen leiden tot conflicten. Hij ontdekte echter dat de boeren juist veel hechter worden met de semi-nomadische veehouders. Lees verder
|
Duurzaam gas uit afval mogelijk
|
| Het winnen van energie uit biomassa kan volgens NWO-onderzoeker Guus van Rossum sneller en efficiënter. Hij ontwikkelde een nieuwe methode om op lage temperatuur waterstofgas te winnen uit biomassa zoals bos- en landbouwafval. Tot nu toe was het alleen mogelijk om stookgas te winnen. Het waterstofgas dat Van Rossum kan produceren is veel breder toepasbaar. Van Rossum promoveerde op 2 oktober aan de Universiteit Twente. Lees verder |
 |
Kort nieuws
De groene ruimte door verschillende brillen bekeken |
 |
Open, groene ruimte in een overvolle Randstad. Hoeveel is die ons eigenlijk waard? De ruimte blijft niet 'vanzelf' open. Ook onder een politiek gesternte waarin de overheid veel aan de markt overlaat, werkt een restrictief overheidsbeleid het best, zo blijkt uit onderzoek. Om de vraagstukken rond het behoud van de groene ruimte in het verstedelijkte landschap van Nederland aan te pakken, is een multidisciplinaire aanpak vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines vruchtbaar gebleken. Lees verder
|
IODP-expeditie onder Nederlandse leiding naar Antarctica
|
|
Van januari tot maart 2010 gaat het schip de Joides Resolution boorkernen nemen bij Wilkes Land, Antarctica. Prof. dr. Henk Brinkhuis is co-chief scientist van deze expeditie, wat een prestigieuze functie is in het internationale onderzoek. Dit unieke klimaatonderzoek wordt georganiseerd vanuit het Integrated Ocean Drilling Programme (IODP), waarvoor NWO de jaarlijkse bijdrage namens Nederland levert.
Tijdens de expeditie naar Wilkes Land wordt door middel van boorkernen materiaal verzameld dat is afgezet in een bijzondere periode in de geschiedenis van de aarde: vanaf 33 miljoen jaar geleden veranderde de aarde van een warme broeikaswereld naar een plek waar ijstijden heersten. De reden hiervoor lijkt een afname van de CO2-concentratie in de atmosfeer te zijn geweest. De expeditie moet gegevens opleveren over het tempo en de effecten van snelle klimaatveranderingen in het verleden, die ook voor de huidige klimaatmodellen belangrijk kunnen zijn.
Lees verder
|
Mooi publieksdebuut/-debat van DBR-onderzoekers
|
 |
Te midden van elektrische auto's, stukjes superslim asfalt, voorbeelden van duurzame dienstverlening op Schiphol en 'serious games' op laptops voor een betere ruimtelijke ordening, maakte het NWO-programma Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad (DBR) zijn debuut voor een groter publiek. Dat gebeurde allemaal op 4 november, tijdens de Innovatie-Estafette Water, transport en mobiliteit op het voormalige Vliegkamp Valkenburg, vlakbij Leiden. Lees verder
|
De grenzeloze Noordzee
|
|
Op 8 en 9 oktober 2009 jl. vond in Rotterdam onder de naam 'Noordzeeconferentie' de elfde editie van de Noordzeedagen plaats. Het thema was 'de Grenzeloze Noordzee'. Dit keer werden de Noordzeedagen gecombineerd met de IDON werkconferentie (Interdepartementaal Directeuren Overleg Noordzee). Op deze manier werd de verbinding gelegd tussen kennis, beheer, beleid en gebruik. De organisatie lag in handen van Rijkswaterstaat (hoofdorganisator) in samenwerking met Deltares, Imares en NWO. Er waren 175 bezoekers. Lees verder
|
 |
Kennismaking met de Pelagia
|
Foto: NIOZ |
Op 24 september jl. vond in de haven van Scheveningen de publieksdag van de Pelagia plaats. Doel hiervan was om betrokkenen kennis te laten maken met dit Nederlandse onderzoeksschip en duidelijk te maken dat de Pelagia de Nederlandse toegangspoort is tot het internationale zeeonderzoek. Door de Pelagia aan te bieden in een internationale pool, komt Nederland ook in aanmerking voor vaartijd op twintig andere Europese onderzoeksschepen.
Lees verder
|
Agenda
22 april 2010 - 23 april 2010
NAC 10
|
|
NAC 10 is het tiende Nederlands Aardwetenschappelijk Congres. Het vindt plaats in Veldhoven en wordt georganiseerd door het Darwin Centrum voor Biogeologie in samenwerking met het Koninklijk Nederlands Geologisch Mijnbouwkundig Genootschap en NWO. Nadere informatie op http://www.nac9.nl
|
Colofon
De Nieuwsbrief Duurzame aarde is een uitgave van NWO. De nieuwsbrief informeert lezers over activiteiten, onderzoeksresultaten en ander nieuws rond lopend onderzoek dat onder het NWO-thema Duurzame aarde valt. De berichtgeving is afkomstig uit verschillende programma's. Interviews en samenstelling, drs. Ymkje de Boer, m.m.v. alle betrokken beleidsmedewerkers en gebiedsvoorlichters, nieuwsbriefda@nwo.nl.
