IODP-expeditie onder Nederlandse leiding naar Antarctica

25 november 2009

Van januari tot maart 2010 neemt het schip de Joides Resolution boorkernen bij Wilkes Land, Antarctica. Prof.dr. Henk Brinkhuis is co-chief scientist van deze expeditie, een zeer prestigieuze functie in het internationale onderzoek. Dit unieke klimaatonderzoek wordt georganiseerd vanuit het Integrated Ocean Drilling Programme (IODP), waarvoor NWO de jaarlijkse bijdrage namens Nederland levert.

Tijdens de expeditie naar Wilkes Land wordt door middel van boorkernen materiaal verzameld dat is afgezet in een bijzondere periode in de geschiedenis van de aarde: vanaf 33 miljoen jaar geleden veranderde de aarde van een warme broeikaswereld naar een plek waar ijstijden heersten.

De reden hiervoor lijkt een afname van de CO2 concentratie in de atmosfeer te zijn geweest. De expeditie moet gegevens opleveren over het tempo en de effecten van snelle klimaatveranderingen in het verleden, die ook voor de huidige klimaatmodellen belangrijk kunnen zijn.

IODP

Het onderzoeksprogramma IODP is internationaal opgezet. Deze vorm van zeegaand onderzoek is erg kostbaar voor individuele landen, daarom gebeurt het samen. Nederland is lid van het IODP om zo Nederlandse onderzoekers toegang te verschaffen tot dit hoogstaande wetenschappelijke onderzoek. NWO betaalt namens Nederland ieder jaar de contributie van € 300.000.
Het IODP organiseert vaartochten waarbij boorkernen naar boven worden gehaald uit sedimentlagen onder de zeebodem. Zonder een speciaal uitgerust boorschip is het onmogelijk om op zo’n plek onderzoek te verrichten. Voor deze onderzoeksexpeditie wordt het schip de Joides Resolution ingezet, dat recent flink is gemoderniseerd. De naam ‘Resolution’ verwijst naar het gelijknamige schip van de 18e eeuwse Engelse ontdekkingsreiziger James Cook.

Nederlandse inbreng

Henk Brinkhuis is hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. De paleo-oceanograaf is een vooraanstaand onderzoeker die bijvoorbeeld naar aanleiding van de vorige expeditie in Nature publiceerde. Bovendien hecht hij veel waarde aan de verspreiding van onderzoeksresultaten naar buiten toe. Hij was betrokken bij de winnende inzending van de Academische Jaarprijs 2007 met het project Expeditie Broeikaswereld.
De tweede Nederlander aan boord is Peter Bijl, die in oktober nog in Nature publiceerde over klimaatonderzoek op basis van boorkernen. De derde Nederlandse onderzoeker die meevaart is Sandra Passchier (Universiteit van New Jersey, VS).

Publiciteit

Er is een actiewebsite over deze expeditie, waarmee de onderzoekers aan boord kunnen communiceren met het publiek. Een speciaal meereizend professioneel filmteam maakt opnames van de gehele expeditie, die te zien zijn onder andere op youtube. Er komt een educatieproject met een verbinding tussen de wetenschappers aan boord en een aantal scholen; ook wordt er gekeken naar een connectie tussen deze IODP expeditie en een ander schip dat momenteel rondvaart op het Zuidelijk Halfrond en veel publiciteit opwekt: het VPRO Beagle project dat mede door NWO wordt ondersteund. Hoe deze samenwerking er uit zal zien is op dit moment nog onbekend.
Op Kennislink houden Brinkhuis en Bijl een weblog bij.

Het IODP-schip vertrekt rond 8 januari uit Wellington (Nieuw Zeeland) en komt rond 8 maart weer aan in Hobart, Tasmanië. Wilkes Land ligt op Antarctica ter hoogte van Australië.

Afbeelding
Het Onderzoeksschip Joides Resolution, van het Integrated Ocean Drilling Program (IODP). Dit onderzoeksschip kan kilometers aan oceaangeschiedenis, opgeslagen in het oceaanbodemsediment, aan de oppervlakte brengen.