Vernatting voor vegetatieverandering
1 november 2005
Het Nederlandse duingebied is op een aantal plaatsen uitgedroogd door waterwinning. Om de natuur te herstellen in van oorsprong natte duinvalleien, zoeken natuurbeheerders kansrijke locaties. STW-promovendus Chris Bakker heeft een aantal kenmerken opgesteld waaraan een duinvallei moet voldoen om geslaagde herstelprojecten uit te kunnen voeren. Hij promoveert op 1 november aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Chris Bakker onderzocht de duinvalleien in de Kennemerduinen. Hij ontdekte dat herstel van plantengroei van voedselarme natte duinvalleien een kettingreactie in gang zet van veranderingen in de hoeveelheid dode planten, reacties van individuele planten en soortensamenstelling van de vegetatie.
Veranderingen in de waterstand blijken direct grote invloed te hebben op het ecosysteem. Eerst sterven planten af die voor het eerst onder water komen te staan. Vervolgens beïnvloedt de vernatting de plantengroei op drie manieren: ten eerste is een hoge waterstand voor planten van natte duinvalleien zeer gunstig in de kiemfase en vestigingsfase. Ten tweede komt op sommige plaatsen weer kwelwater aan de oppervlakte dat rijk is aan kalk en ijzer, waardoor de voedingsstof fosfaat buiten bereik van de meeste planten in chemische verbindingen opgeslagen wordt. Dit betekent dat op deze plaatsen alleen typische duinplanten kunnen groeien, die zeer zuinig omgaan met hun fosfaat. Ten slotte kan het water zaden van andere populaties goed transporteren, wat soortenverspreiding in de hand werkt.
De omstandigheden voor kieming en vestiging zijn voor alle planten relatief gunstig na het ontstaan van open plekken door vernatting of door afgraven van de toplaag in natte duinvalleien. 'Wie het eerst komt het eerst maalt' lijkt ook hier op te gaan, zodat de volgorde en aantallen waarin plantensoorten op de opengevallen plekken terechtkomen het effect van herstelprojecten op de soortensamenstelling sterk beïnvloeden.
Verdroogde duinen
Het Nederlandse duingebied is van
groot
belang voor de waterwinning en is van internationale betekenis vanuit
natuurbeschermingsoogpunt. De waterwinning heeft geleid tot sterke verdroging
met negatieve gevolgen voor natuurwaarden. Momenteel wordt in een aantal
duingebieden de waterwinning zeer sterk gereduceerd, wat in combinatie met
hevige winterregenval tot vernatting van duinvalleien heeft geleid.
Resultaten van Bakkers onderzoek worden daarom gebruikt om kansrijke locaties voor herstel van natte duinvalleien te selecteren. Een kansrijke locatie moet voldoen aan een aantal kenmerken. Voor de vernatting moet een lage begroeiing aanwezig zijn. Er moet een waterverbinding zijn met populaties van de soorten die uiteindelijk in de vallei moeten groeien. De vallei moet een deel van het jaar overstromen. Tenslotte moet er na de vernatting kwelwater aan de oppervlakte komen dat rijk is aan ijzer en kalk. Als aan deze kenmerken is voldaan, is de kans het grootst dat de oorspronkelijke karakteristieke planten in voedselarme, natte duinvalleien terugkomen.
..............................
Meer informatie bij:
- drs. Chris Bakker (VU, Ecologie en Ecotoxicologie van Planten)
- t: +31 (0)30 220 55 55, chris.bakker@falw.vu.nl
- Promotie 1 november, promotoren prof. dr. W.H.O. Ernst en prof.dr. R. Aerts
