Wat is TRIAS?

Aan de basis van het inmiddels afgesloten onderzoeksprogramma TRIAS (TRIpartite Approach to Soil system processes) stonden 3 partijen.  Naast NWO-ALW deden onderzoekers (Delft Cluster) én partijen die de resultaten van onderzoek in de praktijk gebruiken (Stichting Kennisontwikkeling en Overdracht Bodem), mee.

Probleemstelling
Menselijk handelen leidt tot een "gebruik" van de ondergrond. Dit beïnvloedt de kwaliteit van de ondergrond positief of negatief en heeft gevolgen voor de ecologie en de processen in de ondergrond. Er is afweging nodig tussen gebruik en kwaliteit van de ondergrond. Om dit zinvol te kunnen doen moet meer inzicht verkregen worden in de patronen en processen in de ondergrond en hun onderlinge samenhang. Het fundamenteel-strategisch TRIAS-programma onderzoekt de bodem vanuit het inzicht dat men met een 'systeem' van doen heeft. Aan het einde van het vorige millennium was het 'systeemdenken' echter nog allerminst gemeengoed.
De vraagstellingen kwamen voort uit maatschappelijke behoeften:

1. Hoe (ver) verspreid een verontreiniging zich door een bodem?;
2. Onder welke omstandigheden kunnen we er op rekenen dat verontreiniging 'vanzelf' verdwijnen?;
3. Wat bepaalt hoe 'resistent' een bodem reageert op verontreinigingsdruk en is er sprake van 'veerkracht', van herstel?
4. Is het ene type bodemverontreiniging van invloed op hoe een bodem zich houdt bij een simultane verontreiniging van een ander type?;
5. Wat bepaalt welke 'natuur' er teruggevormd wordt na het uit cultuur nemen van landbouwgronden?;
6. Hoe kunnen we in Nederland zeldzaam geworden natuurtypen langs onze rivieren zich laten ontwikkelen op niet-intensief gebruikte uiterwaarden.

Deze combinatie van uit toepassingsvragen voortkomend fundamenteel wetenschappelijk onderzoek aan bodem(eco)systemen was vóór 2000, en is tegenwoordig, baanbrekend.
Ook de gekozen samenwerkingsvorm: een wetenschappelijke instelling (Delft Cluster), een vereniging van adviesprofessionals met de praktijk als toetssteen (SKB) en een onderdeel van een nationale research council (ALW) is bijzonder. Met dat wat men tegenwoordig 'maatschappelijke co-programmering' is gaan noemen, is TRIAS zijn tijd vér vooruit. Al die innovaties, en de welverdiende lof daarvoor, zijn het TRIAS-programma 'overkomen'. Het zijn geen uitgangspunten bij het opstellen van het programma geweest, maar ze vloeien simpelweg voort uit het streven om de probleemstelling met maximale kans op succes aan te pakken. Dientengevolge vormen deze vernieuwingen geen risicofactor maar juist een sleutel tot het succes van het programma.

Doelstelling
Centraal in het programma stond onderzoek naar de afstemming van functioneel bodemgebruik en bodemkwaliteit. Een van de aanleidingen voor het programma was de verwachting dat de bodem in toenemende mate gebruikt zou gaan worden voor allerlei voorzieningen naast de reeds bestaande zoals kabels en riolering. Hierbij werd gedacht aan opslag van stoffen en energie en aanleg van infrastructuur en gebouwen. Door het toenemende gebruik van de ondergrond ontstond de wens tot afstemming van bodemkwaliteit en bodemgebruik. Ingrepen in de bodem hebben gevolgen voor de ecologie en voor de bodemprocessen. Dit zijn waren ook de onderzoeksgebieden die in het kader van het TRIAS fundamenteel/strategisch onderzoek werden bewerkt.
In tweede instantie zijn daar doelstellingen aan toegevoegd die zich richten op het doorzien van bodemsysteemprocessen die bepalend zijn bij het tot natuur ontwikkelen van uit productie genomen landbouwgronden en rivieruiterwaarden.
Het programma is inmiddels twee maal geëvalueerd. De bevindingen van de gebruikers én de zelfevaluatie zijn beschikbaar via de 'downloads' in het rechtermenu.

Thema's
Op hoofdlijnen zijn binnen TRIAS twee belangrijke thema's te onderscheiden, waarbij ten aanzien van één thema, later, twee expliciete subthema's zijn toegevoegd:

• Processen in de ondergrond (met nadruk op de hydrologische cyclus);
  • Natuurlijke afname van verontreinigende stoffen;
  • Veerkracht van het systeem en bufferend vermogen;
  • Reactieve grensvlakken
• Ecologie en bodemkwaliteit;
  • Conversie van landbouw naar natuur;
  • Ruimte voor de rivier;
  • Functiegerichte sanering van verontreiniging (N.B. Binnen dit laatste subthema zijn geen projecten gehonoreerd).

Loopduur (2000-2008)
De onderzoeksvoorstellen met betrekking tot thema 1 (Processen in de ondergrond) werden ingediend, gehonoreerd en ter hand genomen in 2000. In 2001 is een ronde gericht op het tweede thema (Ecologie en bodemkwaliteit) gehouden. De laatste onderzoeksprojecten zijn in 2008 afgerond. Daarbij moet worden aangetekend dat de laatste fase, soms, uit niet-ERGO-middelen is betaald. De binnen de 'reguliere' ERGO-periode gebleken resultaten trokken, soms, aanvullende financiering van buiten het ERGO-programma aan. Door dit 'optoppen', naast meer gangbare oorzaken als tussentijdse vervanging, liepen enkele projecten enigszins uit.

Financiering
Het programma werd gefinancierd door de 3 deelnemende partijen:

• Delft Cluster (DC)
• Stichting Kennisontwikkeling en Overdracht Bodem (SKB) te Gouda
• Gebied Aard- en Levenswetenschappen (ALW) van NWO te Den Haag.

Naast een directe financiële inbreng leverden alle partijen tevens een geoormerkte bijdrage, deels in natura (respectievelijk: communicatiebudget, kennisoverdracht/verankering en programma-/projectbeheer)

Budget
Het TRIAS-budget bedroeg ruim 4 miljoen Euro, opgebracht door DC (862 k€), SKB (2.113 k€) en ALW (1.075 k€).