Factsheet Eurekaprijs 2005

Jury

De jury stond onder leiding van Aleid Rensen, bestaat uit Maarten van Rossem, Bas Haring, Sanne Deurloo en Robbert Dijkgraaf.

Prijsuitreiking

De Eurekaprijs is ook in 2005 uitgereikt bij Bessensap, de door NWO georganiseerde jaarlijkse ontmoeting van wetenschap en pers, op dinsdag 24 mei 2005 in NEMO in Amsterdam.

Winnaars en juryrapporten

De Eurekaprijs 2005 ging naar de onderstaande vier winnaars. Klik op de naam van de winnaar voor informatie over de categorie en het juryrapport.

• Dirk van Delft: winnaar van de NWO Eurekaprijs voor het beste oeuvre
• Mineke Schipper: winnaar van de Intermediair Eurekaprijs voor het beste non-fictieboek
• Nieuwslicht: winnaar van de Jos Withagen Eurekaprijs voor de beste mediaproductie
• Monique Punter: winnaar van de Furore Eurekaprijs voor de beste vrouwelijke prestatie

De NWO Eurekaprijs voor het beste oeuvre

De NWO Eurekaprijs 2005 is bestemd voor een professioneel communicator (auteur, redacteur, programmamaker), die in zijn loopbaan op zeer aansprekende wijze en op landelijke schaal heeft bijgedragen aan de publieke kennis van, en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Hij of zij heeft een oeuvre opgebouwd in diverse media (dagbladen, weekbladen, radio, televisie, boeken, internet) en heeft daarbij met succes meerdere genres beoefend (nieuws, achtergronden, features en commentaar). Hij of zij heeft daarbij in de loop der jaren aandacht besteed aan meerdere vakgebieden en heeft daarbij zowel oog gehad voor het wetenschappelijke als voor het maatschappelijke belang. Het gaat kortom om meerdere en diverse topprestaties in meerdere media gedurende een lange carrière.

Winnaar en juryrapport

Dirk van Delft, chef wetenschap NRC Handelsblad

Volgens betrouwbare bron behoort het katern Wetenschap en Onderwijs, dat voor 80% gevuld wordt met berichtgeving over de wetenschap, tot de best gelezen en meest gewaardeerde bijvoegsels van NRC Handelsblad. Het neemt zodoende een unieke plaats in in de journalistieke popularisering van de wetenschap in Nederland. Zelfs in vergelijking met buitenlandse kranten staat dit katern op eenzame hoogte. Daarvoor zijn duidelijke oorzaken aan te wijzen. Wetenschap en Onderwijs handhaaft een constant hoog niveau. De lezer wordt voortreffelijk geïnformeerd, maar het wordt hem niet nodeloos gemakkelijk gemaakt. Wetenschap en Onderwijs is er niet voor de luie lezer, die wordt elders ruimschoots op zijn lome wenken bediend.

Wie bereid is zich te concentreren en effectief gebruik te maken van zijn middelbare schoolkennis, kan vriend en vijand verbazen met de informatie die hij of zij heeft opgedaan uit het wetenschapskatern. Of het nu de dringende kwestie betreft waarom mensen geen eieren leggen, wat bepaald jammer is omdat het langdurige broeden de geestelijke rust zeker zou bevorderen, of de constructie van de Romeinse limes in Midden-Nederland, Wetenschap en Onderwijs heeft er gedetailleerd over bericht.

Wie de wetenschap ook maar een beetje ter harte gaat, verkneukelt zich vaak al bij het zien van het grote artikel waarmee Wetenschap en Onderwijs wekelijks opent. De rest van het katern is zeer gevarieerd, maar steeds deskundig en informatief gevuld. Er is daadwerkelijk voor elk wat wils, zij het een interview met een meer of minder prominente wetenschappelijke onderzoeker, de mooie reeks besprekingen van sociaal-wetenschappelijke dissertaties door Paul Schnabel, of de onnavolgbare kleine wetenschap van Karel Knip. De ware liefhebber zal overigens alles willen lezen.

Van deze meest effectieve en frequente publicatie op het terrein van de gepopulariseerde wetenschap was Dirk van Delft bijna een decennium lang de geïnspireerde hoofdredacteur.

In die tijd schreef hij niet alleen zelf een groot aantal artikelen vanuit zijn achtergrond als fysicus, maar wist ook een omvangrijke maar desondanks zeer leesbare dissertatie over de Nederlandse Nobelprijswinnaar Kamerlingh Onnes te publiceren. Zowel in zijn artikelen als zijn proefschrift weet Van Delft steeds brede toegankelijkheid te combineren met een bewonderenswaardige precisie, zowel in zijn rapportage van de feiten met al hun nuances als in zijn taalgebruik.

Daarmee vallen vorm en inhoud prachtig samen. Van Delft heeft consequent de lat hoog gelegd en is er keer op keer vlekkeloos overheen gesprongen. Daarmee heeft hij zowel de wetenschappelijke wereld als het brede publiek een grote dienst bewezen.

Op gevaar af dat de jury een wat elitaire indruk maakt, moet gezegd worden dat zij, ook op basis van eigen ervaringen, vooral onder de indruk was van de combinatie van hoofdredacteurschap en promotie. Van Delft moet daadwerkelijk bezield zijn van de wetenschap. Dat hij met zijn inspirerend hoofdredacteurschap van Wetenschap en Onderwijs en een fraaie dissertatie een unieke bijdrage heeft geleverd aan de popularisering van de wetenschap in Nederland, is voor geen enkele twijfel vatbaar.

Prijs
De NWO Eurekaprijs 2005 bestaat uit een oorkonde, het Eurekabeeldje van Richard de Vrijer en een geldbedrag van 12.500 euro. Van de prijswinnaar wordt verwacht dat hij of zij bereid is om volgend jaar op te treden als jurylid van de prijs en om bij de volgende prijsuitreiking de Eurekalezing te houden.

De Intermediair Eurekaprijs voor het beste boek non-fictieboek

De Intermediair Eurekaprijs 2005 is bestemd voor de auteur met het beste Nederlandse non-fictieboek op het terrein van kennis en wetenschap dat is uitgegeven in 2004. Voor deze prijs komen uitsluitend originele Nederlandstalige boeken in aanmerking die hebben bijgedragen aan het vergroten van de publieke kennis van en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Uitgesloten van mededinging zijn vertaalde boeken, boeken met een primair educatief doel en boeken bestemd voor vakgenoten.

Winnaar en juryrapport

Mineke Schipper

Het boek 'Trouw nooit een vrouw met grote voeten' van Mineke Schipper is als winnaar van de Intermediair Eurekaprijs uit de bus gekomen. Via het kleinste literaire genre – het spreekwoord - heeft de Leidse hoogleraar interculturele literatuurwetenschap laten zien hoe wereldwijd over de vrouw gedacht werd en soms nog wordt. Een onthullend en tegelijkertijd buitengewoon hilarisch boek.

Prijs
De drie als beste genomineerde schrijvers ontvangen een oorkonde. De winnaar ontvangt naast een oorkonde het Eurekabeeldje van Richard de Vrijer en een geldbedrag van 7.500 euro, te besteden ten gunste van een productie op het gebied van communicatie van wetenschap en kennis naar het brede publiek.

 

De Jos Withagen Eurekaprijs voor de beste mediaproductie

De Jos Withagen Eurekaprijs 2005 is bestemd voor de maker(s) van het beste Nederlandse televisie- of radioprogramma op het terrein van kennis en wetenschap van 2004. Voor deze prijs komen uitsluitend originele Nederlandstalig producties in aanmerking, die op uitstekende wijze hebben bijgedragen aan de publieke kennis van, en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Uitgesloten van mededinging zijn uit het buitenland aangekochte formats en programma’s met een primair educatief doel.

Winnaar en juryrapport

Nieuwslicht van de VARA

Nieuwslicht is een programma dat "door de bril van de wetenschap naar actualiteiten kijkt". En hiermee is Nieuwslicht een volkomen eigen en nieuw programma op de televisie. Dat op zich verdient al hulde: het is dapper dat de VARA tegen de stroom van geijkte televisieformats in een geheel nieuw en riskant programmaconcept ontwikkeld heeft.

En het werkt! Het programma heeft met de combinatie van nieuws, achtergrondinformatie en verhelderende studio-optredens van de vaste medewerkers in korte tijd een groot publiek aan zich weten te binden.

Op integere, en vaak beeldende wijze belicht Nieuwslicht actualiteiten met wetenschappelijke gegevens en inzichten; zodoende krijgen deze actualiteiten een nieuwe en vaak verassende lading.

Bovendien doet Nieuwslicht dit niet op een wijze van alwetende wetenschappelijke experts, maar wordt ook de polemiek en onzekerheid die de wetenschap eigen is in beeld gebracht.

De onderwerpen variëren, van de meer voor de handliggende aan wetenschap rakende thema's als biotechnologie en duurzame energie, tot de actualiteiten van politiek en maatschappij; maar zelfs alledaagse onderwerpen als verkeer, sport en zelfs moederdag weet Nieuwslicht vanuit wetenschappelijk oogpunt te bezien.

Dit is een grote kracht van Nieuwslicht: het programma legt een relatie tussen het dagelijkse leven en de ontwikkelingen in de wetenschap. Hiermee snijdt het mes aan twee kanten: enerzijds draagt Nieuwslicht ertoe bij dat de wetenschap niet vervreemdt van het publiek, en anderzijds worden de kennis en methoden van de wetenschap voor het publiek toegankelijk en toepasbaar gemaakt in het dagelijkse leven.

Prijs
De drie als beste genomineerde producties ontvangen een oorkonde. De de eindredacteur van het winnende programma ontvangt naast een oorkonde het Eurekabeeldje van Richard de Vrijer en een geldbedrag van 7.500 euro te besteden ten gunste van een productie, of van een aantal werkbezoeken van betrokken redactieleden naar een wetenschappelijk congres of instelling.

De Furore Eurekaprijs voor de beste vrouwelijke prestatie

De Furore Eurekaprijs 2005 is bestemd voor de beste vrouwelijke prestatie op het terrein van communicatie over kennis en wetenschap naar het brede publiek in 2004. Voor deze prijs komen uitsluitend originele Nederlandstalige producties in aanmerking, die hebben bijgedragen aan het vergroten van de publieke kennis van, en de publieke betrokkenheid bij de wetenschap. Uitgesloten van mededinging zijn uit het buitenland aangekochte prestaties en prestaties met een primair educatief doel, al dan niet bestemd voor vakgenoten.

Winnaar en juryrapport

Monique Punter

Monique Punter is hoofdredacteur van Kijk, een tijdschrift dat al meer dan 25 jaar wordt stukgelezen door jongeren over wetenschap en techniek. 'Jongeren' moet trouwens breed geïnterpreteerd worden, want Kijk heeft ook lezers van boven de tachtig.

In 2004 heeft Monique Punter een bijzondere prestatie geleverd als drijvende kracht achter de eenmalige uitgave GenomiX, een tijdschrift om jongeren een eerste kennismaking te geven met DNA, genen en gentechnieken.

Hiermee bereikte ze niet alleen Kijk-lezers die meer dan gemiddeld geïnteresseerd zijn in wetenschap, maar ook lezers van jongerenbladen als Breakout, Girlz en Hitkrant kregen dit magazine onder ogen.

Uit onderzoek blijkt dat ze het bovendien gretig lazen en dat ze daarna aanzienlijk beter begrepen wat biotechnologie, klonen en erfelijkheid inhoudt.

Het mag wat onconventioneel klinken om de rol van genen uit te leggen aan de hand van een fotostrip of aan de overeenkomsten en verschillen tussen de tweelingzusjes Olsen (voor wie niet tot de doelgroep behoort: dat zijn Amerikaanse soapsterren), maar het komt wel over.

GenomiX staat vol inhoudelijk deugdelijke informatie, maar op een knappe manier gebracht.

Het is extra lastig om jongeren te bereiken, omdat je, voor je het weet, achterloopt. Veel initiatieven op dit vlak gaan gebukt onder een gemaakt leuk toontje. Er wordt vaak hard geroepen dat 'wetenschap fun is' zonder dat duidelijk wordt gemaakt waarom dan wel.

Dergelijke kunstmatig hippe pogingen prikken jongeren feilloos door. Daarom is het een uitzonderlijke prestatie dat Monique Punter wonderwel geslaagd is in deze evenwichtsproef. Haar geheim is waarschijnlijk dat ze haar lezers heel serieus neemt. Een aanpak die ook dit GenomiX-project tot een succes heeft gemaakt.

Prijs
De drie als beste genomineerde prestaties ontvangen een oorkonde. De winnaar ontvangt naast een oorkonde het Eurekabeeldje van Richard de Vrijer en een geldbedrag van 7.500 euro, te besteden ten gunste van een productie op het gebied van communicatie van wetenschap en kennis naar het brede publiek.