Kerken en vredesbeweging ondermijnden Koude Oorlog
30 november 2004
Niet alleen de politiek, maar ook Nederlandse kerkgangers en vredesactivisten hebben in de jaren zeventig en tachtig de Muur tussen oost en west doorbroken. Dit ontdekte NWO-onderzoekster Beatrice de Graaf in haar promotie-onderzoek. Als eerste onderzoeker heeft ze uitvoerig de Stasi-archieven onderzocht op spionage jegens Nederlandse personen en organisaties. De Graaf promoveert op 6 december aan de Universiteit Utrecht.
De Koude Oorlog was geen zaak van machthebbers alleen. Zowel maatschappelijke organisaties, zoals kerken en vredesorganisaties, als geheime diensten probeerden de Koude Oorlog naar hun hand te zetten. Duizenden Nederlandse kerkgangers en vredesactivisten bezochten Oost-Duitsers en trachtten op die manier de openingen in de Muur te vergroten. Dit beschrijft Beatrice de Graaf in haar proefschrift.
Beatrice de Graaf onderzocht de activiteiten van de geheime diensten en de informele contacten tussen Nederland en de DDR en wierp een nieuw licht op het Oost-West-conflict. Als eerste doorzocht onderzoekster de Stasi-archieven uitvoerig op spionage jegens Nederland.
Het Oost-Duitse regime ondernam inderdaad actie in Nederland: het wakkerde de protesten tegen de NAVO-bewapening met mantelorganisaties en financiële transacties aan. Het Oost-Duitse regime voerde vanaf 1977 een geheime campagne tegen de NAVO-bewapening. In die periode besteedde het regime ruim 100.000 DM per jaar aan de West-Europese en aan de Nederlandse vredesbeweging, die ook tegen de bewapening waren.
De Nederlandse kerken en de vredesbeweging hadden op hun beurt uitvoerig contact met groeperingen in de DDR. Ze maakten gebruik van de scheuren in het IJzeren Gordijn om in verbinding te komen met geestverwanten. Deze activisten en honderden gemeentecontacten bleken al spoedig tegen de Oost-Duitse machthebbers te werken. Orthodoxe christenen smokkelden duizenden bijbels het IJzeren Gordijn door. Met name het Interkerkelijk Vredesberaad probeerde met Oost-Duitse dissidenten een transnationale beweging voor de vrede, en later ook voor democratie en mensenrechten op te richten.
Het Oost-Duitse regime probeerde op zijn beurt deze schadelijke effecten van de ontspanning tussen oost en west te neutraliseren. Om dit te bereiken was de Stasi zelfs in Nederland uitermate actief. De Stasi probeerde het IKV te infiltreren en de Nederlandse kerken tegen de vredesbeweging op te zetten. Verder nam de Stasi 25.000 gesmokkelde Nederlandse bijbels in beslag en zette tientallen agenten in, die tot in Nederland actief waren.
..............................
Meer informatie:
- drs. Beatrice de Graaf (UU, Instituut voor Geschiedenis)
- t: +31 (0)30 253 64 62, Beatrice.deGraaf@let.uu.nl
- promotie 6 december, promotoren prof. dr. D.A. Hellema (UU) en prof. dr. F. Wielenga (Universiteit van Münster)
- Over de Muur. De DDR, de Nederlandse kerken en de vredesbeweging. Beatrice de Graaf, Boom (Amsterdam), 250 blz., € 29.50, ISBN 9085960249, www.uitgeverijboom.nl
