Plankton koelt zuidelijk halfrond af

2 november 2004

Plankton in oceanen heeft de grootste invloed op het klimaat op het zuidelijk halfrond. De meeste plankton bevindt zich echter in oceanen op het noordelijk halfrond. Dit ontdekte NWO-promovendus Mtinkheni Gondwe. Zij onderzocht de invloed van marien fytoplankton op het klimaatsysteem. Gondwe promoveert 15 november aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Mtinkheni Gondwe volgde aan de hand van satellietwaarnemingen de verdeling van fytoplankton in de oceanen. Hoewel de meeste algen zich op middelhoge tot hoge breedten op het noordelijk halfrond ophouden, is de invloed van het plankton op het klimaat het grootst op het zuidelijk halfrond.

Plankton kan het klimaat beïnvloeden door het produceren van een gas (dimethylsulfide, DMS). Uit dit gas ontstaan kleine sulfaatdeeltjes in de atmosfeer. Deze deeltjes treden op als condensatiekern voor waterdamp. Zo vormen zich minuscule waterdruppeltjes in de lucht. Deze druppeltjes kaatsen het zonlicht terug voordat het de aarde bereikt. Hierdoor koelt de aarde af.

Er zijn verschillende redenen waarom de invloed van plankton op het klimaat op het zuidelijk halfrond groter is dan op de noordelijke helft van de aarde. Eén van de oorzaken is dat de planktonsoorten op het zuidelijke deel van de aardbol meer DMS produceren dan de planktonsoorten in het noorden. Ook stroomt DMS op het zuidelijk halfrond beter vanuit zee naar de atmosfeer. Daarnaast speelt mee dat het zeeoppervlak op het zuidelijk halfrond groter is. Er is hier minder landoppervlak dan op het noordelijk halfrond. Tot slot is het oxidatievermogen van de atmosfeer op het zuidelijk halfrond minder groot dan in de noordelijke helft. Hierdoor wordt er minder DMS in de atmosfeer afgebroken. De uitstoot van voorlopers van radicalen, die dit oxidatievermogen vergroten, is door de vele industrie op het noordelijk halfrond vele malen groter dan in het zuiden.

De invloed van de productie van DMS door plankton op de temperatuur op aarde is echter gering, concludeert Gondwe. Andere verbindingen, zoals kooldioxide en CFK's, beïnvloeden de temperatuur op aarde op veel grotere schaal. De effecten van de DMS-productie door plankton zijn vooral op regionale schaal merkbaar.

Promovendus Mtinkheni Gondwe onderzocht de invloed van fytoplankton op het klimaat. Links: Op het noordelijk halfrond is meer plankton aanwezig dan in op het zuidelijk halfrond (blauw=minst, rood=meest). Rechts: De hoeveelheid waterdruppeltjes door DMS-productie van plankton is in het zuiden groter dan in het noorden (blauw=minst, rood=meest).

Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

..............................

Meer informatie:

• drs. Mtinkheni van Himbergen-Gondwe (RUG, Mariene Biologie)
• t: +31 (0)592 39 93 95, p.m.van.himbergen-gondwe@biol .rug.nl
• promotie 15 november, promotor prof. dr. ir. H.J.W. de Baar (NIOZ, t: +31 (0) 222 36 94 65