Netwerk van Netwerken

Metaforen van databases als vroege indicatoren van integratie en ondersteuning in wetenschappelijke onderzoeksnetwerken

Dr. J.A. Beaulieu; dr. M. Ratto

2003-2005

Over wetenschappelijke databases wordt vaak in metaforen gesproken
Binnen verschillende wetenschappen en beroepsgroepen wordt gewerkt met wetenschappelijke databases. Binnen deze netwerken van professionals worden databases soms aangeduid met metaforen, zoals ‘een te ontginnen bron’. Het doel van dit onderzoeksproject was om de complexe interacties binnen de bedoelde netwerken te bestuderen door het analyseren van de communicatie binnen deze netwerken over databases.

Metaforen zeggen iets over verwachtingen en gebruik van databases
In de communicatie binnen professionele netwerken over databases, spelen metaforen een cruciale rol. Door het maken van een vergelijking met een bekende entiteit, is elke metafoor verbonden met een bepaald aspect van een complex vraagstuk. Op deze manier geven de professionals vorm aan de manier waarop zij het vraagstuk begrijpen. Metaforen zijn dus belangrijke instrumenten van communicatie tussen de wetenschappelijk onderzoekers zelf, maar ook van communicatie tussen wetenschappers en publiek, en wetenschappers en beleidsmakers. De metaforen impliceren niet alleen een definitie van de databank (databank, community repository, digitale werkbank, enz.), maar ook van de aansturing ervan (via een gemeenschap, federatief) en van het doel (data-mining, virtuele experimenten). Metaforen zijn krachtige middelen om te communiceren over de inhoud van vraagstukken en belangrijk voor sociaal handelen. Metaforen voor databases zeggen iets over de verwachtingen over wat de database inhoudt, over hoe men kan deelnemen aan de database en over hoe deze kan worden gebruikt voor onderzoek. Een analyse van metaforen maakt de verschillende verwachtingen en acties van netwerken rond een database dus zichtbaar.

Drie databaseprojecten rond menselijke en populatiegenetica
In dit onderzoeksproject zijn de belangrijkste metaforen geanalyseerd rond drie database-projecten op het gebied van de menselijke en populatiegenetica. Alle drie de case studies zijn ingebed in complexe netwerken, en zijn representatief voor de hedendaagse wetenschappelijke praktijken en partnerschappen. De onderzoekers wilden zo inzicht krijgen in de betrokkenheid van de verschillende eigenaren en de manier waarop databases zijn vormgegeven als socio-technische systemen. ‘Socio-technisch’ betekent dat niet alleen het gebruik van nieuwe technologie relevant is, maar ook de verandering in het gebruik, beleid, wet- en regelgeving, infrastructuur, netwerken en instituties. In het bijzonder hebben de onderzoekers gekeken naar de volgende typen actoren die betrokken zijn in netwerken:

  • beleidsbepalende instanties en financiers
  • onderzoekers
  • deelnemers (proefpersonen) en het publiek
  • en rechtspersonen.

Metaforen zeggen veel over dynamiek en structuur van het netwerk van actoren
Uit het onderzoek blijkt inderdaad dat de gehanteerde metaforen bijvoorbeeld iets vertelden over de mate van consensus en dissensus en de coherentie van het netwerk van actoren rond de databases. Metaforen zijn dus sensitief voor de dynamiek in een netwerk. Door metaforen te volgen, zijn veranderingen en controverses in een netwerk te observeren. De onderzoekers konden onder meer zien of een groep het voldoende eens is om samen te kunnen werken of juist niet. De onderzoekers vergeleken hun resultaten ook met communicatie door dezelfde actoren in andere contexten (binnen en buiten de bestudeerde projecten). Een aantal metaforen bleek specifiek binnen het project gebruikt te worden; andere niet. Metaforen zijn ook goede indicatoren gebleken voor de structuur van netwerken rond databases. Zo veranderde bij een van de databanken de metaforen gedurende de tijd van ‘knooppunten en spaken’ naar ‘samenwerking en partners’ en de organisatie van het netwerk verschoof van erg gecentraliseerd naar meer gedecentraliseerd.

Meer metaforenanalyses doen
De onderzoekers bevelen naar aanleiding van dit onderzoek onder meer aan om:

  • gebruik te maken van metaforenanalyse bij evaluatie van databases in een vroegtijdig stadium (als ‘early warning indicators’)
  • databases meer te beschouwen als beleidsinstrument voor verschillende doeleinden, zoals het bouwen van een technische infrastructuur, het ontwikkelen en trainen van expertise etc.
Hiervoor is het wel nodig om metaforenanalyse meer te systematiseren. De vraag naar nieuwe inzichten die de governance van databaseprojecten kunnen ondersteunen, blijft groot. Databases in netwerken vormen een nieuwe soort ‘organisatie’ in de maatschappij.

Meer weten?

Dr. J.A. (Anne) Beaulieu, RUG
j.a.beaulieu@rug.nl

Meer lezen?