Gen ontdekt dat grote rol speelt bij vorming stamcellen én kanker

18 maart 2004

Onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) in Amsterdam hebben een gemeenschappelijke schakel ontdekt tussen kankercellen en stamcellen. NWO-promovendus Merel Lingbeek en NWO-pionier prof. dr. Maarten van Lohuizen publiceren hierover samen met collega's van de Universiteit van Zürich op 18 maart in Nature.

Kankercellen en stamcellen hebben gemeen dat zij zich ongelimiteerd kunnen kopiëren. Het vermoeden bestaat dan ook dat kanker- en stamcellen iets met elkaar te maken hebben. Dat vermoeden blijkt juist te zijn. Onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut vonden samen met Zwitserse collega's een belangrijke gemeenschappelijke schakel: het BMI1-gen.

Wanneer stamcellen, de 'oercellen', zich gaan ontwikkelen tot gespecialiseerde lichaamscellen, maken zij gedurende een bepaalde tijd eerst veel kopieën van zichzelf. Pas daarna stoppen ze met delen en beginnen zij zich te differentiëren tot bijvoorbeeld een hersencel. Maar dit proces gaat soms mis. In plaats van te gaan differentiëren, behouden de stamcellen dan de expressiepatronen van een stamcel: ze blijven zichzelf kopiëren. Zo kunnen medulloblastomen ontstaan, de meest voorkomende vorm van hersenkanker bij kinderen.

Bepaling stamcelidentiteit
Als de omschakeling naar differentiatie misgaat, dan speelt het gen BMI1 daarbij een grote rol, zo blijkt uit de publicatie in Nature. Uit het onderzoek blijkt dat het gen BMI1 essentieel is voor de vermenigvuldiging van de stamcellen in de kleine hersenen. Ook werd vastgesteld dat een teveel aan BMI1-genexpressie kan leiden tot een enorme groei van deze stamcellen. Bovendien werd in acht van de twaalf onderzochte medulloblastomen veel BMI1-expressie gevonden. BMI1 blijkt de identiteit van de stamcel te bepalen: het gen zorgt ervoor dat een stamcel een stamcel blijft en niet differentieert. De onderzoekers vermoeden daarom dat teveel BMI1-expressie bijdraagt aan het ontstaan van deze hersentumoren.

Vervolgonderzoek
Ook verwachten de onderzoekers dat het BMI1-gen een rol speelt bij andere kankersoorten met stamcelachtige eigenschappen, waaronder borsttumoren en leukemie. In vervolg-onderzoek zullen deze aannames verder worden bestudeerd. Ook wordt dan onderzocht of het mogelijk is om sleutelregulators als het BMI1-gen te beïnvloeden met medicijnen.


Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling PR & Voorlichting van Het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, tel. 020 512 2850.